Tomasz More

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Święty
Tomasz Morus OFS
Thomas More
kanclerz Anglii
męczennik
Hans Holbein d. J. 065.jpg
Portret Tomasza Morusa autorstwa Hansa Holbeina Młodszego z 1527
Data urodzenia 7 lutego 1478
Londyn (Królestwo Anglii)
Data śmierci 6 lipca 1535
Londyn
Kościół/
wyznanie
katolicki, anglikański
Data beatyfikacji 1886
Rzym
przez Leona XIII
Data kanonizacji 1935
Rzym
przez Piusa XI
Wspomnienie 22 czerwca
Patron mężów stanu i polityków, Katholische junge Gemeinde (KjG)
Szczególne miejsca kultu Canterbury (tam pochowano jego głowę)
Galeria ilustracji w Wikimedia Commons Galeria ilustracji w Wikimedia Commons
Kolekcja cytatów w Wikicytatach Kolekcja cytatów w Wikicytatach

Tomasz More (Morus) (ur. 7 lutego 1478 w Londynie, zm. 6 lipca 1535 tamże) – angielski myśliciel, pisarz i polityk, członek Izby Lordów i kanclerz królewski, tercjarz franciszkański (OFS)[1], męczennik chrześcijański czczony przez anglikanów, święty Kościoła katolickiego.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Młodość i kariera[edytuj | edytuj kod]

Tomasz More urodził się w zamożnej rodzinie mieszczańskiej. Choć interesowały go nauki humanistyczne, które studiował w Oksfordzie, ojciec (londyński sędzia) skłonił go, by je przerwał i podjął studia prawnicze. Przez cztery lata mieszkał u londyńskich kartuzów. Porzuciwszy życie zakonne, został świeckim tercjarzem franciszkańskim i wkrótce założył rodzinę. Jego żona, Jane Colt, urodziła czwórkę dzieci, niestety wcześnie zmarła. Jego drugą żoną była Alicja Middleten.

Po ukończeniu studiów, mając 23 lata, został najpierw biegłym i uznanym adwokatem, a następnie (w wieku 26 lat) posłem do parlamentu w czasach panowania Henryka VII.

Narażając się jako poseł królowi Henrykowi VII w 1504, wycofał się z życia politycznego i udał się do Europy. Dał się tam poznać jako humanista i pisarz. Przebywał na uniwersytetach w Lowanium (Leuven) i Paryżu.

Od 1517, już po śmierci Henryka VII (zm. 1509), Tomasz powrócił do działalności publicznej: był dyplomatą i doradcą królewskim Henryka VIII. Otrzymał tytuł szlachecki i został członkiem Izby Lordów. W 1520 był jej skarbnikiem a w 1523 przewodniczącym[2]. W latach 1529–1532 był kanclerzem Anglii.

Tomasz był przyjacielem Erazma z Rotterdamu, który zadedykował mu swoją Pochwałę głupoty. Później stosunki między nimi się ochłodziły, ponieważ More miał ortodoksyjne poglądy religijne, podczas gdy Erazm w niektórych kwestiach doktrynalnych skłaniał się ku stanowiskom protestanckim.

Rozwód Henryka VIII[edytuj | edytuj kod]

Kanclerz Thomas Wolsey, arcybiskup Yorku, nie zdołał doprowadzić do rozwodu i unieważnienia małżeństwa, o które zabiegał Henryk VIII i był zmuszony zrezygnować z urzędu w roku 1529. Henryk mianował More'a jego następcą, gdyż najwyraźniej nie zdawał sobie sprawy z jego poglądów. Jako człowiek religijny oraz dobrze obeznany z prawem kościelnym – More uważał, że unieważnienie małżeństwa leży w gestii jurysdykcji papieskiej.

Ponieważ papież Klemens VII był zdecydowanie przeciwny rozwodowi króla, Henryk mianował się głową Kościoła Anglii. Tylko duchowni musieli złożyć przysięgę supremacji, w której deklarowali, że król stanowi głowę Kościoła. More, jako człowiek świecki, nie musiałby jej składać, lecz wolał zrzec się urzędu kanclerza 16 maja 1532 roku, niż kontynuować służbę u króla. Początkowo udało mu się uniknąć sprawy o zdradę stanu, ale w roku 1534 parlament uchwalił ustawę o sukcesji, która zawierała przysięgę, wymagającą uznania ewentualnych dzieci Henryka i Anny Boleyn za prawowitych potomków oraz odrzucenia "wszelkiej obcej zwierzchności, księcia czy monarchy".

Śmierć[edytuj | edytuj kod]

Podobnie jak przysięga supremacji, obowiązywała ona nie wszystkich obywateli, tylko tych, których specjalnie zawezwano, to znaczy piastujących urzędy państwowe oraz podejrzanych o zdradę. W kwietniu 1535 roku More został poproszony o złożenie tej przysięgi, a kiedy odmówił, uwięziono go w Tower of London, gdzie nadal pisał. Konsekwentnie milczał, co zgodnie z prawem uważane było za zgodę bez krzywoprzysięstwa.

Został osądzony, skazany i ścięty na Tower Hill w dniu 6 lipca. Ostatnie jego słowa to "Umieram jako dobry sługa króla, ale przede wszystkim sługa Boga". Jego głowa była zatknięta na Moście Londyńskim przez miesiąc, potem odzyskała ją jego córka, Margaret Roper.

Poglądy i dzieła[edytuj | edytuj kod]

Jego najsłynniejsze dzieło, Utopia (około 1516) przedstawia fikcyjne królestwo na wyspie, w którym niektórzy współcześni uczeni dopatrują się wyidealizowanego przeciwieństwa Europy z czasów Morusa, podczas gdy inni uznają je za złośliwą satyrę tejże Europy.

Tomasz More stworzył wizję idealnego państwa i systemu społecznego, którą opisał w Utopii. Nie uznał legalności małżeństwa Henryka VIII i jego drugiej żony – Anny Boleyn oraz nie zgodził się uznać króla za głowę Kościoła w Anglii, za co został skazany na ścięcie.

Jedną z cech charakterystycznych dzieł Tomasza jest stosowanie alegorii w postaci fikcyjnego autora (tak jak w Dialogue of Comfort, który stanowi rzekomy dialog pomiędzy wujem i bratankiem) lub stylizacji. Ponadto, More nie daje żadnych wyraźnych wskazówek co do swojego osobistego punktu widzenia – z przyczyn, wyjaśnionych poniżej – co sprawia, że możliwa jest praktycznie każda interpretacja jego dzieł.

More był również autorem kilku obszernych traktatów, w których krytykował reformatorów religijnych, od Williama Tyndale, Christophera St. Germaina po Marcina Lutra. Pomagał także królowi Henrykowi VIII w napisaniu dzieła Obrona siedmiu sakramentów.

Krytykował rozrzutność, arogancję i brutalność królów, brak dbałości o lud i psucie monety.

Kult[edytuj | edytuj kod]

Tomasz More został beatyfikowany w 1886 przez papieża Leona XIII. Kanonizacji dokonał Pius XI w 1935 roku.

W Kościele katolickim św. Tomasz wspominany jest razem ze św. Janem Fisherem w dniu 22 czerwca, natomiast u anglikanów Dzień Pamięci przypada na 6 czerwca[2].

W 2000 Jan Paweł II ogłosił go patronem mężów stanu i polityków; jest również patronem niemieckiej katolickiej organizacji dzieci i młodzieży (niem.) Katholische junge Gemeinde (KjG)[2].

Św. Tomasz w kulturze masowej

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Terziari francescani: Opere e personaggi famosi (wł.). www.ofsvialepiave.jimdo.com. [dostęp 2011-11-23].
  2. 2,0 2,1 2,2 Thomas Morus (niem.). Ökumenisches Heiligenlexikon. [dostęp 2013-01-28].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]