Karaczany

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Karaczany
Blattodea
Karaluch amerykański (Periplaneta americana)
Karaluch amerykański (Periplaneta americana)
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ stawonogi
Gromada owady
Podgromada uskrzydlone
Rząd karaczany
Portal Portal Zoologia
Blaberus giganteus

Karaczany, hełmce (Blattodea, Blattoptera, Blattariae, Blattaria) – rząd owadów z przeobrażeniem niezupełnym, liczący około 4600 gatunków[1]. Prowadzą ukryty tryb życia (kryptyczny), przeważnie nocny, są wszystkożerne.

Ciało zazwyczaj ciemno ubarwione (różne odcienie brązu i ciemnego brązu). Głowa jest prawie w całości ukryta pod tarczowatym i szerokim przedpleczem (stąd ich nazwa hełmce). Mają długie, wieloczłonowe i pokryte szczecinkami czułki. Przednia para skrzydeł jest silnie schitynizowana i ciemniejsza. Skrzydła z widocznym i gęstym użyłkowaniem. Tylna para skrzydeł jest zazwyczaj szeroka i błoniasta, w spoczynku ukryte pod pierwszą parą. Często spotykane są formy krótkoskrzydłe (brachypteria). Odnóża są długie i smukłe z długimi kolcami, pozwalają na szybki bieg. Odwłok jest szeroki, zakończony parą członowanych wyrostków odwłokowych (cerci). Samice czasem noszą przyczepiony do odwłoka kokon jajowy (ooteka).

Z natury wybitnie ciepłolubne, karaczany najliczniej występują w krajach tropikalnych. Wiele gatunków to gatunki synantropijne i inwazyjne.

W Polsce wykazano występowanie 16 gatunków, co stanowi ok. 0,4% wszystkich gatunków karaczanów żyjących współcześnie na Ziemi. Spośród 16 gatunków krajowych jedynie 7 występuje w środowiskach naturalnych (m.in. Ectobius erythronotus, Ectobius lapponicus, Ectobius sylvestris), pozostałe to gatunki zawleczone, najczęściej pochodzenia tropikalnego. Spośród nich Blatta orientalis i Blattella germanicagatunkami synantropijnymi, zdolnymi do swobodnego i niekontrolowanego przez człowieka rozprzestrzeniania się. Pozostałe gatunki synantropijne zamieszkują cieplarnie (m.in. w ogrodach zoologicznych): Panchlora exoleta, Panchlora nivea, Pycnoscelus surinamensis, Periplaneta americana, Periplaneta australasiae, Nyctibora brunnea i Nyctibora sericea.

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Do rzędu karaczanów zaliczane są rodziny:

Wyróżniana przez niektórych autorów rodzina Ectobiidae (zadomkowate) jest w powyższym ujęciu klasyfikowana w randze podrodziny (Ectobiinae) w rodzinie Blattellidae.

Etymologia nazwy[edytuj | edytuj kod]

Nazwa karaczan pochodzi prawdopodobnie od hiszpańskiego słowa cucaracha [kuka'ratʃa].[2]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Anna Liana Blattodea – karaczany. W: J. Razowski (red.) Wykaz zwierząt Polski, tom I. Ossolineum, 1990.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Beccaloni, G. W. 2007. Blattodea Species File Online. Version 1.0/4.1. World Wide Web electronic publication. <http://Blattodea.SpeciesFile.org> [stan 26.08.2012]
  2. Brückner, Aleksander: Słownik etymologiczny języka polskiego, <http://pl.wikisource.org/wiki/Indeks:Słownik_etymologiczny_języka_polskiego_(Brückner)>;
    Hasło "karaczan" zawiera zdanie "nazwa wraz z owadem przywędrowała z Ameryki Południowej": <http://pl.wikisource.org/w/index.php?title=Strona:PL_Aleksander_Brückner-Słownik_etymologiczny_języka_polskiego_237.jpeg&action=edit&redlink=1>