Pchły
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
| Pchły | |
| Siphonaptera | |
| Latreille, 1825 | |
 Pchła widziana pod mikroskopem elektronowym. Obraz w fałszywych kolorach. |
|
| Systematyka | |
| Domena | eukarionty |
| Królestwo | zwierzęta |
| Typ | stawonogi |
| Gromada | owady |
| Podgromada | uskrzydlone |
| Rząd | pchły |
| Synonimy | |
|
|
 Systematyka w Wikispecies |
|
 Multimedia w Wikimedia Commons |
|
 Hasło pchła w Wikisłowniku |
|
Pchły (Siphonaptera, Aphaniptera) – rząd owadów zaliczanych do podgromady owadów uskrzydlonych, wtórnie bezskrzydłych. Posiadają ciało bocznie spłaszczone, silnie rozwinięte odnóża, umożliwiające im długie skoki. Narządy gębowe pchły są typu kłująco-ssącego, całe ciało pokrywa twardy oskórek ze szczecinkami lub ząbkami skierowanymi do tyłu. Pchły osiągają wielkość od 1 do 6 mm[1] a nawet do 10 mm[2] i są ciemno ubarwione. Rozwój osobniczy pcheł odbywa się z przeobrażeniem zupełnym. Są kosmopolitycznymi zewnętrznymi pasożytami ptaków i ssaków[2].
Spis treści |
Systematyka [edytuj]
W 2005 roku znanych było 2005 gatunków i 828 podgatunków pcheł należących do 242 rodzajów[3]. Rząd pchły (Siphonaptera) dzielimy na 4 infrarzędy, te z kolei w sumie na 18 rodzin[3][2]:
- Infrarząd Pulicomorpha
- Rodzina Ancistropsyllidae
- Rodzina Coptopsyllidae
- Rodzina Malacopsyllidae
- Rodzina Pulicidae
- Rodzina Rhopalopsyllidae
- Rodzina Tungidae
- Rodzina Vermipsyllidae
- Infrarząd Pygiopsyllomorpha
- Rodzina Lycopsyllidae
- Rodzina Pygiopsyllidae
- Rodzina Stivaliidae
- Infrarząd Hystrichopsyllomorpha
- Rodzina Chimaeropsyllidae
- Rodzina Hystrichopsyllidae
- Rodzina Macropsyllidae
- Rodzina Stephanocircidae
- Infrarząd Ceratophyllomorpha
- Rodzina Ceratophyllidae
- Rodzina Ischnopsyllidae
- Rodzina Leptopsyllidae
- Rodzina Xiphiopsyllidae
Najpospolitsze gatunki [edytuj]
- pchła ludzka (Pulex irritans)
- pchła szczurza (Xenopsylla cheopis)
- pchła piaskowa (Tunga penetrans)
- pchła kocia (Ctenocephalides felis)
- pchła psia (Ctenocephalides canis)
Cykl rozwojowy pcheł [edytuj]
- Dorosłe pchły atakują zwierzęta i ssą krew. W ciągu doby potrafią jej wypić 20 razy więcej, niż same ważą. W przypadku braku swojego preferowanego żywiciela poszukują innych, na przykład ludzi. Po 1-2 dniach zaczynają składać jaja.
- Zależnie od gatunku jedna pchła w trakcie swojego życia może złożyć 600-2000 jaj. Najczęściej są składane na skórze (w sierści) zwierzęcia, a następnie spadają z niego w miejscach jego przebywania.
- Wykluwające się z jaj larwy chowają się w miejscach, gdzie światło nie ma dostępu; w mieszkaniach np. w dywanach, wykładzinach czy pod meblami. Żywią się między innymi odchodami dorosłych osobników, przypominającymi czarne ziarenka piasku.
- Larwy przekształcają się w kokonach w dorosłe osobniki. Jeśli w środowisku znajdują się żywiciele (zwierzęta), wytwarzane przez nich wibracje podłoża i ciepło powodują, że pchły uwalniają się z kokonów i atakują. Pchły zamknięte w kokonach potrafią przeżyć parę miesięcy czekając na żywiciela.
Zależnie od temperatury cały cykl rozwojowy (1-4) trwa nie dłużej niż 2 - 3 tygodnie. W niskich temperaturach cykl rozwojowy pcheł jest zahamowany.
Problemy zdrowotne powodowane przez pchły [edytuj]
- Wywołują Alergiczne Pchle Zapalenie Skóry (APZS).
- Przenoszą tasiemce psie (Dipylidium caninum) u psów, kotów i ludzi, a zwłaszcza małych dzieci.
- Doprowadzają u młodych zwierząt do znacznej utraty krwi i anemii.
- Roznoszą zarazki chorobotwórcze (dżumy, tularemii, wąglika, riketsje gorączki śródziemnomorskiej i endemicznego duru mysiego oraz wirusa białaczki kociej (ang. FeLV).
Zwalczanie pcheł [edytuj]
Środki o niskiej skuteczności (prewencyjne) [edytuj]
- Częste odkurzanie
- Szampony przeciwpchelne
- Pudry przeciwpchelne
- Obroże przeciwpchelne
Środki o umiarkowanej skuteczności [edytuj]
- Usunięcie i wypranie lub umycie w wodzie z octem wszystkich tkanin np. dywanów, narzut znajdujących się w pomieszczeniach zainfekowanych przez pchły (patrz punkt 3. cyklu rozwojowego pcheł).
- Zastosowanie uniwersalnych preparatów owadobójczych w aerozolu przeciwko owadom biegającym (działają prawie wyłącznie na dojrzałe osobniki).
Środki o dużej skuteczności [edytuj]
- Proszki owadobójcze rozsypywane w ciemnych miejscach mieszkania np. pod łóżkami (patrz punkt 3 cyklu rozwojowego pcheł).
- Nowoczesne krople typu SPOT ON wcierane w punkty na ciele zwierząt domowych porażają system nerwowy pcheł
- Nowoczesne aerozole lub atomizery owadobójcze.
Przypisy
- ↑ Sandner Henryk, Owady s.413
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 Michael F. Whiting, Alison S. Whiting, Michael W. Hastriter and Katharina Dittmar. A molecular phylogeny of fleas (Insecta: Siphonaptera): origins and host associations. „Cladistics”. 24, s. 1-31, 2008.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 Functional and Evolutionary Ecology of Fleas. s. 3-4.
Bibliografia [edytuj]
- Sandner Henryk, Owady, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa, 1976
- Stefański W., Parazytologia weterynaryjna tom II, Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, Warszawa, 1970
- Boris R. Krasnov: Functional and Evolutionary Ecology of Fleas. Cambridge University Press, 2008. ISBN 978-0-521-88277-4.
