Barbakan
Barbakan – element średniowiecznego budownictwa obronnego, ważny składnik fortyfikacji miejskich, zazwyczaj w formie okrągłej, murowanej budowli wysuniętej przed linię murów obronnych i połączonej z bramą miejską za pośrednictwem osłoniętego przejścia.
Barbakan składał się z osłoniętego przejścia (tzw. szyi), która łączyła mur obronny z np.: basztą, wieżą, basteją, rondelą, tarasem, bastionem lub rawelinem.
Barbakan rozpowszechnił się w średniowieczu i w różnych formach przetrwał do połowy XVIII wieku. Jego rozwinięciem był stosowany od XVI wieku rawelin. Najstarszy zachowany barbakan w Europie pochodzi z pierwszej połowy XIII wieku i znajduje się w Carcassonne we Francji.
Barbakany w Polsce [edytuj]
Pierwszym barbakanem, jaki powstał na obecnych ziemiach polskich, był barbakan przed Bramą Starotoruńską z 1429 w Toruniu, wysadzony przez Szwedów w 1703. Drugi toruński barbakan, przed Bramą Chełmińską, pochodził z 1449.
Barbakany istniały również we Włocławku, Fromborku, Opolu, Wrocławiu (XV/XVIw.), Stargardzie (przy trzech bramach Świętojańskiej, Pyrzyckiej i Wałowej) i przy obu bramach Lwowa - Krakowskiej i Halickiej.
Zachowane barbakany w Polsce:
- w Krakowie przed Bramą Floriańską (XV w.)
- w Gdańsku (Katownia XIV w.-XVI w.)
- w zamku biskupim w Siewierzu (XVI w.)
- na Jasnej Górze (XVII w. - rawelin)
- ruiny barbakanu w Bieczu
- w Choszcznie, przy nieistniejącej Bramie Kamiennej(XV w.).
- Zamek Tenczyn
Obecny barbakan warszawski jest prawie w całości rekonstrukcją powojenną, jednak z wykorzystaniem oryginalnych fundamentów i elementów murów. Rekonstrukcję wykonano na podstawie rycin z XVI wieku.
Bibliografia [edytuj]
- Witold Szolginia: Architektura. Warszawa: Sigma NOT, 1992, s. 20. ISBN 83-85001-89-1.
