Bitwa nad Ebro

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Bitwa nad Ebro
Hiszpańska wojna domowa
Czas 25 lipca16 listopada 1938
Miejsce dolina i brzegi rzeki Ebro
Terytorium Hiszpania
Przyczyna 1. scalenie strefy republikańskiej przeciętej na dwa obszary,
2. próba odzyskania inicjatywy strategicznej przez stronę republikańską
Wynik decydujące strategiczne zwycięstwo nacjonalistów
Strony konfliktu
 Hiszpania  Hiszpania
Dowódcy
Juan Yagüe
później:
Fidel Davila
Rafael García Valiño
Juan Modesto
Siły
początkowo:
3 dywizje
(ok. 18 tys. żołnierzy)
później:
ok. 90 tys. żołnierzy,
200 dział, 400 samolotów
początkowo:
9 dywizji
(ok. 55 tys. żołnierzy)
później:
ok. 100 tys. żołnierzy,
150–200 samolotów
Straty
6 500 zabitych,
30 tys. rannych,
5 tys. w niewoli,
50 samolotów
10 tys.–30 tys. zabitych,
20 tys.–34 tys. rannych,
19 563 w niewoli,
70 samolotów
Hiszpańska wojna domowa

AlkazarMajorkaMadrytGuadalajaraBruneteTeruelPalosEbro

Bitwa nad Ebro. Legenda: linia niebieska – front na początku i na końcu bitwy; linia czerwona – linia frontu 29 lipca 1938 (zasięg maksymalny ofensywy); kolor różowy – terytorium zajęte przez republikanów podczas ofensywy

Bitwa nad Ebro – największa operacja hiszpańskiej wojny domowej 1936–1939, mająca miejsce nad rzeką Ebro, przeprowadzona w dniach 25 lipca – 16 listopada 1938. Miała na celu zahamowanie ofensywy narodowców na Walencję przez związanie ich sił na północy oraz obronę Katalonii. Operacja nierozstrzygnięta, doprowadziła do wyczerpania zasobów republikańskich i w konsekwencji do strategicznego zwycięstwo sił narodowych.

Sytuacja przed bitwą[edytuj | edytuj kod]

W kwietniu 1938 oddziały armii narodowej przełamały front republikański i osiągnęły wybrzeże Morza Śródziemnego między Barceloną a Walencją. Obszar kontrolowany przez republikanów został w ten sposób podzielony na dwie odrębne części. Z dywizji narodowych, które dokonały zwycięskiego przełamania można było utworzyć armię manewrową i skierować ją na najbardziej newralgiczne odcinki frontu. Dowodzący armią narodową generał Franco zamierzał skierować część armii manewrowej na Katalonię, a część na Walencję, stanowiącą czasową siedzibę rządu republikańskiego. W ocenie zagranicznych rządów, a także komentatorów wojskowych i politycznych z chwilą „rozłupania” obszaru republikańskiego zwycięstwo sił narodowych było już tylko kwestią czasu.

Koncepcja[edytuj | edytuj kod]

Szef rządu republikańskiego Juan Negrin, nie chcąc przyjąć do wiadomości możliwości generalnej klęski, a także chcąc pokazać, że władze republikańskie stanowią jak najbardziej aktualną alternatywę dla narodowców, zadecydował o konieczności przeprowadzenia generalnej ofensywy, mogącej w jego mniemaniu odwrócić losy wojny. Dowództwo wojsk republikańskich pragnąc przejąć inicjatywę strategiczną, zmniejszyć nacisk narodowców na Katalonię i Walencję, a także zlikwidować podział strefy republikańskiej na dwa rozdzielne obszary postanowiło zaatakować wojska nacjonalistyczne nad rzeką Ebro. Inicjatorem ofensywy był szef sztabu armii republikańskiej, generał Vicente Rojo Lluch, pod kierunkiem którego opracowano plan bitwy.

Przygotowania[edytuj | edytuj kod]

Operację prowadzona była siłami Armii „Ebro” (dowódca E. Modesto). Skład Armii: 5 Korpus (dowódca E. Lister), 12 Korpus (dowódca E. Vega), 15 Korpus (dowódca Tagűeña). Do natarcia wyznaczono wszystkie 3 korpusy z 9 dywizjami, posiadające ok. 50 tysięcy gotowych do walki żołnierzy oraz drugie tyle możliwych do ściągniecia rezerw. Naprzeciwko nich, na odcinku przełamania, broniły się oddziały Korpusu Marokańskiego gen. Yagüe w sile 3 dywizji (50 i 105 dywizja i jedna brygada), ok. 18 tysięcy żołnierzy. Ofensywa miała szanse powodzenia ze względu na trzykrotną przewagę w pasie przełamania, a także ze względu na fakt, że do przeprowadzenia natarcia wybrano najlepsze dywizje republikańskie, złożone z komunistów, trockistów i anarchistów. Każda z dywizji składała się z co najmniej 11 tys. doświadczonych żołnierzy. Na wyposażeniu atakujących było wiele czołgów, a także ponad 200 samolotów.

Przebieg[edytuj | edytuj kod]

Natarcie rozpoczęło się w nocy z 24 na 25 lipca 1938, kiedy to oddziały wyznaczone do przeprowadzenia natarcia, a skupione w Armii „Ebro” pod dowództwem gen. Modesto, w kilku miejscach sforsowały rzekę przy pomocy pontonów, przełamały linie narodowców i utworzyły wyłom w obronie na prawym brzegu Ebro, szeroki na 50 km i głęboki na 25 km. Uderzenie wojsk republikańskich skierowało się na strategicznie położona miasta Gandesa i Korbera. W ciągu kilku dni utworzono rozległy przyczółek w rejonie Gandesa.

26 lipca siły republikańskie bezskutecznie usiłowały opanować Wzgórze 481 stanowiące kluczową pozycję w rejonie Gandessy. Wzgórze to stanowiło silnie umocnioną pozycję chronioną przez bunkry, transzeje i zasieki z drutu kolczastego. Frontalne ataki, wielokrotnie ponawiane w przeciągu sześciu dni spowodowały straszliwe straty w oddziałach republikańskich. W konsekwencji po sześciu dniach walk republikanie musieli wstrzymać ataki i cofnąć się na Wzgórze 666 w masywie Sierra Pandolos. Wzgórze to stanowiło w późniejszej fazie walk (wrzesień) ważny punkt oporu republikanów podczas generalnego przeciwnatarcia narodowców. Oddziały republikanskie prowadziły natarcie do 3 sierpnia, napotykając coraz silniejszy opór narodiowców.

Po ściągnięciu posiłków przez narodowców z odwodów operacyjnych z Frontu Levante i Frontu Południowego (uzyskali przewagę liczebną i techniczną: w sile żywej 1,5 : 1, w artylerii 4 : 1, w broni pancernej 2 : 1, w lotnictwie 3 : 1) przeszli oni 3 sierpnia do kontrofensywy i po ciężkich trzymiesięcznych walkach, w tym 7 kolejnych natarciach (ostatnie 30 październik – 16 listopada) zlikwidowali przyczółek, wypierając oddziały republikańskie na wschodni brzeg rzeki. Na niektórych odcinkach narodowcy zastosowali około 200 armat kierując w stronę republikanów ponad 13 tys. pocisków dziennie. Ważnym czynnikiem przewagi narodowców było także ich niemal całkowite panowanie w powietrzu.

Cel operacji, a więc opóźnienie nacjonalistycznej ofensywy na Katalonię i Walencję, został osiągnięty, narodowcy ściągnęli bowiem nad Ebro oddziały z innych kierunków operacyjnych i ofensywa na Katalonię i Walencję została na 3 miesiące zahamowana. Odbyło się to jednak kosztem bardzo dużych i trudnych do uzupełnienia strat w szeregach republikańskich. Operacja nie dała armii Franko możliwości rozszerzenia klina rozcinającego republikę na dwie części. Natomiast zasadnicze strategiczne cele ofensywy – wyjście na tyły narodowców i odzyskanie inicjatywy w działaniach wojennych, scalenie terytorium republikańskiego i odtworzenie ciągłości frontu oraz zmuszenie narodowców do odwrotu – nie zostały osiągnięty.

Straty po obydwu walczących stronach były ogromne (choć nieco mniejsze po stronie narodowej) – największe ze wszystkich bitew w tej wojnie. Narodowcy mieli jednak możliwość ich uzupełnienia – republikanie natomiast nie (m.in. z powodu walk frakcyjnych i masowych czystek politycznych obejmujących nawet zwykłych żołnierzy).

Operacja wniosła wiele doświadczen w dziedzinie organizacji natarcia z forsowaniem dużych przeszkód wodnych, w prowadzeniu bojów spotkaniowych oraz działań obronnych i odwrotowych przy użyciu wielu rodzajów broni, współczesnej techiki i uzbrojenia. W operacji wzięły udział początkowo wszystkie brygady międzynarodowe (z wyjątkiem 129, która po przecięciu republiki pozostała w strefie centralno – południowej). 13 Brygada im. Henryka Dąbrowskiego, była pierwsza brygadą Armii „Ebro”, która przeprawiła się przez rzeke. 11 Brygada im. E. Thelmana i polski batalion im. Adama Mickiewicza zostały wyróżnione za operację najwyższym hiszpańskim odznaczeniem wojskowym Medalle del Valor.

Konsekwencje[edytuj | edytuj kod]

Biorąc pod uwagę wyczerpanie zasobów i związane z ogromnymi stratami w ludziach i sprzęcie praktyczne zniszczenie najlepszych dywizji złożonych głównie z komunistów i anarchistów, bitwa nad Ebro stanowiła druzgocącą strategiczną klęskę republikanów. Od tej chwili likwidacja republiki przez wojska narodowe była już jedynie kwestią czasu.

Według niektórych badaczy, wydarzeniem decydującym o klęsce republikanów był układ monachijski zawarty 29–30 września 1938. Ofiarami układu była nie tylko Czechosłowacja, ale także Hiszpania. Zakończyła się dla niej pomoc ZSRR, a zatem nastąpił koniec frontów ludowych i sojuszów lewicy. W październiku wszyscy ochotnicy międzynarodowi zostali wycofani z frontu. Narodowcy dalej korzystali z pomocy, w ludziach, uzbrojeniu i sprzęcie, otrzymywanej z Niemiec i Włoch.

Walki nad Ebro zostały upamiętnione na Grobie Nieznanego Żołnierza w Warszawie, napisem na jednej z tablic w okresie po II wojnie swiatowej – „EBRO 24 VIII 1938”.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Rafael Casas de la Vega: Franco militar. La única biografia militar del primer soldato de España el sigolo XX. Madryt, 1995.
  • Thomas Hugh: The Spanish Civil War. Harper & Brothers, 1961. ISBN 0671758764.
  • Manuel Tuńón de Lara, Julio Valdeón Baruque, Antonio Domínguez Ortiz: Historia Hiszpanii, Universitas, Kraków 2006, ISBN 83-242-0664-7.
  • Miłkowski T. Machcewicz P.: Historia Hiszpanii. Wrocław: Ossolineum, 2002, s. 383. ISBN 83-04-04629-6.
  • Z. Ryniewicz: Leksykon bitew świata. Warszawa: Oficyna Wyd. Alma-Press, 2004, s. 132. ISBN 83-7020-138-5.
  • Mała Encyklopedia Wojskowa t. 1, wyd. MON Warszawa 1967.