Brzoza (województwo lubuskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Brzoza
Państwo  Polska
Województwo lubuskie
Powiat strzelecko-drezdenecki
Gmina Strzelce Krajeńskie
Liczba ludności (2006) 548
Strefa numeracyjna (+48) 95
Kod pocztowy 66-500
Tablice rejestracyjne FSD
SIMC 0187441
Położenie na mapie województwa lubuskiego
Mapa lokalizacyjna województwa lubuskiego
Brzoza
Brzoza
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Brzoza
Brzoza
Ziemia 52°51′57″N 15°29′06″E/52,865833 15,485000Na mapach: 52°51′57″N 15°29′06″E/52,865833 15,485000
Strona internetowa miejscowości

Brzoza (niem. Birkholz) – wieś w Polsce, położona w województwie lubuskim, w powiecie strzelecko-drezdeneckim, w gminie Strzelce Krajeńskie, w odległości 1 km od drogi krajowej nr 22 Kostrzyn nad Odrą - Gdańsk.

W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa gorzowskiego.

Na terenie wsi znajduje się również były PGR Brzoza. Sprywatyzowany i kierowany przez duńskiego właściciela.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Wieś położona jest na obrzeżu Barlinecko-Gorzowskiego Parku Krajobrazowego. W pobliżu osady znajduje się kilka jezior rynnowych i oczek polodowcowych.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Miejscowość została założona w drugiej połowie XIII wieku, na miejscu dawnej osady słowiańskiej. Jest to stara słowiańska owalnica, lokowana na prawie niemieckim w czasach askańskich. Wzmiankowano o niej po raz pierwszy w 1337 r. jako o majątku rycerskim z 95 łanami, w tym z uposażeniem proboszcza.

Wieś należała początkowo do rodu von Sanitz. W 1605 r. tutejsze dobra zostały odsprzedane Ernstowi von Schöningowi, przedstawicielowi znanej i zasłużonej nowomarchijskiej rodziny szlacheckiej. Następnie miejscowość należała do Hansa Adama von Schöninga, marszałka polnego, w służbie dworu berlińskiego i drezdeńskiego. Po jego śmierci w 1696 roku stała się własnością syna - Johanna Ludwiga. Następnie w 1713 r. przeszła w posiadanie Georga Wilhelma von Schöninga, który wybudował dwór myśliwski i zachowany do obecnych czasów spichlerz.

W 1740 r. tutejsze dobra ziemskie objął generał porucznik kawalerii Erdmann Ernst von Rüitz. Za jego czasów wzniesiono okazały pałac z charakterystyczną wieżą zdobioną latarnią z hełmem, założono park krajobrazowy oraz rozbudowano kościół. Po nim w posiadanie majątku weszła rodzina von Steinkeller, władająca dobrami z ośrodkiem w Brzozie do początku 1945 roku. Pierwszym spośród nich był major kawalerii Balthasar Christoph von Steinkeller, zmarły w 1777 roku. Następnie właścicielami byli jego syn porucznik kawalerii Abraham Ernst oraz Heinrich Sigismund August von Langenn. Od tego czasu właściciele majątku określali się jako Langenn-Steinkeller. W tym czasie rozbudowano założenie folwarczne.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[1]:

  • kościół (obecnie parafialna cerkiew prawosławna pod wezwaniem św. Michała Archanioła) późnoromański z XIV wieku, przebudowany w 1751; w 1952 dostosowany do potrzeb liturgii prawosławnej, najciekawszy zabytek miejscowości, zbudowany z kamiennych ciosów
    • cmentarz przy kościele
  • park pałacowy – krajobrazowy, z końca XVIII wieku, XIX wieku, niezwykle interesujący, zachował się po południowej stronie folwarku
  • aleja dojazdowa, platanowa, z początku XX wieku
  • spichlerz folwarczny, murowany, zbożowy z 1717 roku

inne zabytki:

  • zespół dworsko-folwarczny, z XVIII-wieku, jest cennym zabytkiem znajdującym się we wsi:
    • oficyna zarządcy, z XIX-wieku
    • czworaki, wzniesione około 1800 r.
    • domki robotników rolnych
    • skrzydło pałacowe tzw. Cavallierhaus, mocno przemurowane w okresie powojennym, zachowane w stanie ruiny
  • pozostała zabudowa wsi pochodzi z końca XIX i początku XX wieku.

Przypisy

  1. Rejestr zabytków nieruchomych woj. lubuskiego - stan na 31.12.2012 r.. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 9.2.13]. s. 61-62.