Spichlerz
Spichlerz (czasem: śpichlerz, spichrz, elewator zbożowy) – jedno- lub kilkukondygnacyjna budowla przeznaczona do przechowywania materiałów sypkich, głównie ziarna zbóż – luzem lub w workach, charakteryzujący się zwartą bryłą, stromymi dachami, trójkątnymi szczytami i niewielką ilością okien[1].
W miastach przeważnie murowany, wielokondygnacyjny magazyn z windą do transportu zboża oraz kranami i rynnami spustowymi. Zachowane spichlerze często posiadają ciekawie rozwiązaną elewację, ozdobioną charakterystycznymi dla danej epoki detalami architektonicznymi np. blendami, fryzami, gzymsami.
Zabytkowe spichlerze znajdują się m.in. w:
- Bydgoszczy − spichrze szachulcowe z końca XVIII i z XIX wieku.
- Gdańsku − Wyspa Spichrzów (zniszczona w czasie II wojny światowej), już w XVI wieku było ich na wyspie około 340[2]
- Grudziądzu − duży zespół 26 spichrzy wznoszących się na krawędzi skarpy nadwiślańskiej, w obecnym stanie pochodzących z okresu od XVI do XVII wieku, niektóre z pozostałościami gotyckimi z XIV wieku; spichrze te stanowią dominujący element w panoramie miasta od strony Wisły
- Kazimierzu Dolnym − spichrze renesansowe o bogatej architekturze. W XVI wieku w mieście było ich około 60
- Płock − dwa XIX-wieczne spichlerze
- Sandomierzu − spichrz z XVII wieku
- Stargardzie Szczecińskim − spichlerz z 1685 roku
- Szczecinie − elewator zbożowy "Ewa" mający 64 metry wysokości i 18 pięter z lat 30. XX wieku; zespół barokowych spichrzów na Łasztowni (zniszczony w czasie II wojny światowej)
- Toruniu − kilkadziesiąt spichrzy i domów z górnymi kondygnacjami pełniącymi funkcje spichrzowe z XIV-XVIII wieku, np. Franciszkańska 1, Rabiańska 19/21, Piekary 4
- Otrębusy − spichrz przyfolwarczny z XVIII wieku
W miastach portowych takich jak Gdańsk i Elbląg spichlerze wznoszono na wyspach. Wyspa spichrzów w Elblągu posiadała ich w XIV wieku 250. Dawniej spichlerze znajdowały się także w Warszawie na Powiślu i na zamku w Malborku.
Spichlerze wiejskie były najczęściej wykonywane z drewna jako dwukondygnacyjne, otoczone galerią na poziomie jednej lub obu kondygnacji. Kryte dachem cztero- lub dwuspadowym. Najczęściej posiadał jedno duże wejście i kilka mniejszych okien. Jako element zabudowań dworskich najczęściej murowany ze zdobieniami na fasadzie, czasem o rozbudowanym planie przez zastosowanie ryzalitu, portyku itp.
Obecnie rolę dawniej pełnioną przez spichrze przejęły silosy.
Przypisy
- ↑ Witold Szolginia: Architektura. Warszawa: Sigma NOT, 1992, s. 148. ISBN 83-85001-89-1.
- ↑ Gdzie gdańszczanie przechowywali skarby?. trojmiasto.pl, 21 lutego 2011. [dostęp 21 lutego 2011].
