Edward Pytko

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Edward Pytko
podporucznik pilot podporucznik pilot
Data i miejsce urodzenia 14 września 1929
Wiewiórka pow. Dębica
Data i miejsce śmierci 29 sierpnia 1952
Warszawa
Przebieg służby
Lata służby 1949-1952
Siły zbrojne Ludowe Wojsko Polskie
Jednostki Oficerska Szkoła Lotnicza nr 5
Stanowiska pilot instruktor

Edward Pytko (ur. 14 września 1929 w Wiewiórce, syn Wojciecha i Zofii z Mikrułów, stracony 29 sierpnia 1952 w więzieniu mokotowskim) – podporucznik pilot ludowego Wojska Polskiego.

Kwatera „na Łączce”, klepsydra pamiątkowa ppor. pil. Edwarda Pytko z Oficerskiej Szkoły Lotniczej nr 5
Kwatera „na Łączce”, klepsydra pamiątkowa ppor. pil. Edwarda Pytko z Oficerskiej Szkoły Lotniczej nr 5

25 września 1949 ochotniczo wstąpił do Oficerskiej Szkoły Lotniczej w Dęblinie. W lipcu 1951 ukończył Oficerską Szkołę Lotniczą nr 5. Był absolwentem pierwszej promocji Oficerskiej Szkoły Lotniczej nr 5, która odbyła się 15 lipca w Dęblinie. Został promowany na stopień chorążego jako pilot samolotu myśliwskiego. Aktu promocji dokonał zamordowany w okresie stalinowskim 7 sierpnia 1952 komendant uczelni OSL-4 płk obs. pil. Szczepan Ścibior [1]. Po szkole został skierowany służbowo do 3 Eskadry Pilotażu Bojowego Oficerskiej Szkoły Lotniczej im. F. Żwirki i S. Wigury w Radomiu na stanowisko pilota instruktora. Od początku kwietnia 1952 roku, po przebazowaniu eskadry na lotnisko w Izbicku, szkolił podchorążych z Oficerskiej Szkoły Lotniczej nr 5 na samolotach Jak-9[2].

21 lipca 1952, jak wspomina rodzina, otrzymał rozkaz pełnienia funkcji niezgodnej z sumieniem. To zapewne było powodem jego dramatycznej próby ucieczki za granicę. 7 sierpnia 1952 ok. godz. 15 samolotem Jak-9 wykonał lot na południe, przez terytorium Czechosłowacji, kierując się na Berlin (w tym samym czasie w kazamatach mokotowskiego więzienia został rozstrzelany Komendant OSL-4 płk obs. pil. Szczepan Ścibior[3]). Ścigany po przekroczeniu granicy, zmuszony do kluczenia w chmurach, z braku paliwa został zmuszony do lądowania na najbliższym lotnisku, w Wiener Neustadt, w sowieckiej strefie okupacyjnej Austrii[4], odległej zaledwie o 2 minuty lotu od strefy amerykańskiej. Natychmiast zatrzymany, odstawiony do Polski.

18 sierpnia 1952 Sąd Wojsk Lotniczych pod przewodnictwem majora Aleksandra Filiksa skazał go na podstawie art. 90 Kodeksu karnego Wojska Polskiego na karę śmierci, sygn. akt: S.lot 130/52[5]. W celi śmierci na Mokotowie trzymał się twardo. „Próbowałem, pech, nie udało się – trzeba płacić” – mówił współtowarzyszowi więziennej niedoli Zygmuntowi Walterowi-Jankemu. Prezydent Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony został 29 sierpnia 1952 w więzieniu mokotowskim. Grób symboliczny znajduje się na Cmentarzu Wojskowym w Kwaterze „na Łączce”.

Przypisy

  1. Ziółkowski i Marciniuk 2001 ↓, s. 72-79.
  2. Marciniuk 2006 ↓, s. 41-43.
  3. Ziółkowski i Marciniuk 2001 ↓, s. 78.
  4. Marciniuk 2006 ↓, s. 61.
  5. Księga najwyższego wymiaru kary w: Krzysztof Szwagrzyk: Zbrodnie w majestacie prawa 1944-1955. Wyd. ABC Future, Warszawa, 2000.

Źródła[edytuj | edytuj kod]

  • Tadeusz Swat: Niewinnie Straceni 1945–56. Wyd. Fundacja Ochrony Zabytków, Warszawa 1991. zob. też Straceni w Więzieniu mokotowskim.
  • AIPN, Teczki więźniów 1952, Pytko Edward
  • Z.W. Janke, Towarzysze z celi śmierci, „Dziennik Polski”, 15–16 VII 1989
  • Z. Taranienko, Nasze Termopile..., s. 241
  • "Wokanda” 1990, nr 9 (listy)
  • Janusz Ziółkowski, Andrzej Marciniuk: Wyższa Szkoła Oficerska Sił Powietrznych, 75 lat Dęblińskiej Szkoły Orląt. Toruń-Dęblin: Adam Marszałek, 2001, s. 78. ISBN 83-7174-711-X.
  • Andrzej Marciniuk: Wyższa Szkoła Oficerska Sił Powietrznych, Zeszyty Naukowe, Radom Zasłużony Ośrodek Wojskowego Szkolnictwa Lotniczego, Materiały z Konferencji Naukowej 15-16 IV 2005r. Dęblin: Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Oficerskiej Sił Powietrznych, 2006, s. 26-156. ISSN 1641-9723.