Dęblin

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Dęblin
Herb
Herb Dęblina
Państwo  Polska
Województwo  lubelskie
Powiat POL powiat rycki COA.svg rycki
Gmina gmina miejska
Prawa miejskie 13 listopada 1954
Burmistrz Stanisław Włodarczyk
Powierzchnia 38,33[1] km²
Wysokość 115 m n.p.m.
Populacja (2011)
• liczba ludności
• gęstość

17 707[1]
461 os./km²
Strefa numeracyjna
+48 81
Kod pocztowy 08-530
Tablice rejestracyjne LRY
Położenie na mapie województwa lubelskiego
Mapa lokalizacyjna województwa lubelskiego
Dęblin
Dęblin
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Dęblin
Dęblin
Ziemia 51°34′00″N 21°51′41″E/51,566667 21,861389Na mapach: 51°34′00″N 21°51′41″E/51,566667 21,861389
TERC
(TERYT)
3060916011
Urząd miejski
Rynek 12
08-530 Dęblin
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło Dęblin w Wikisłowniku
Strona internetowa
Pomnik Bohaterskich Lotników Dęblińskiej Szkoły Orląt

Dęblingmina miejska w województwie lubelskim, w powiecie ryckim. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa lubelskiego.

Dęblin położony jest w historycznej Małopolsce, w południowo-zachodniej części ziemi stężyckiej, przy ujściu rzeki Wieprz do Wisły, w szerokiej dolinie rzecznej, która osiąga 15 km szerokości. Dolina ma budowę terasową. Najstarsza terasa położona jest 20 m nad zwierciadłem Wisły.

Według danych z 31 grudnia 2007[2] miasto miało 17 802 mieszkańców.

Okoliczna przyroda[edytuj | edytuj kod]

Brama Lubelska Twierdzy Dęblin
Kościół św. Piusa V w Dęblinie
Pałac Mniszchów w Dęblinie

Na lewym brzegu Wisły, kilkanaście kilometrów od Dęblina, znajduje się jeden z większych kompleksów leśnych w Polsce – Puszcza Kozienicka. Większość jej drzewostanu – głównie w części wschodniej – stanowi sosna. Razem z sosną występują w niej dęby i graby. W części zachodniej rosną lasy mieszane z jodłą, brzozą, grabem, świerkiem, osiką i jesionem. Miejscami zachowały się jeszcze nieliczne jawory i modrzewie[potrzebne źródło].

Na prawym brzegu Wisły w kierunku na północ od Dęblina występują bory sosnowe i sosnowo-dębowe, a w podmokłych dolinach łęgi, najczęściej wierzbowo-topolowe i jesionowo-olszowe. Na tym terenie do większych kompleksów leśnych należą lasy garwolińskie, ciągnące się wzdłuż nadwiślańskiej krawędzi Wysoczyzny Żelechowskiej. Na lewym brzegu Wieprza w północno-zachodniej części Wysoczyzny Lubartowskiej rosną lasy gołębskie.

Są jeszcze dwie rzeki: Wieprz i Irenka.

Struktura powierzchni[edytuj | edytuj kod]

Według danych z roku 2002[3] Dęblin ma obszar 38,51 km², w tym:

  • użytki rolne: 28%
  • użytki leśne: 15%

Miasto stanowi 6,26% powierzchni powiatu.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Dane z 31 grudnia 2007[2]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób  % osób  % osób  %
populacja 17 802 100 8731 49,0 9071 51,0
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
464 227 236

Geneza nazwy[edytuj | edytuj kod]

W średniowiecznych zapiskach można się spotkać z nazwami Deblin (1505) i Deblyn (1508) co oznacza, że osada nazywana była wtedy Deblinem. W połowie XVI wieku pojawia się obecna nazwa. Nie istnieje żadna potwierdzona dostatecznymi argumentami hipoteza dotycząca jej pochodzenia. W okresie zaborów, po wybudowaniu w 1842 w pobliżu Dęblina twierdzy, miasto nosiło nazwę Iwanogród (ros. Ивангород), na cześć Iwana Paskiewicza, namiestnika Królestwa Polskiego[4].

W jednym z przedmieść Chicago, Oak Lawn, Illinois, w którym prawie co piąty mieszkaniec jest polskiego pochodzenia, znajduje się ulica, której nazwa brzmi Deblin Lane.

Legenda głosi, iż nazwa wzięła się od tego, że w Dęblinie rosło dużo dębów, a w rzekach pływały ryby liny.

W latach 1961-1981 pod polską banderą pływał po morzach europejskich drobnicowiec noszący nazwę "Dęblin".[5]

Historia[edytuj | edytuj kod]

  • 1397 – wzmiankowany jako wieś
  • 1838–1878 – u ujścia Wieprza do Wisły rozpoczęta została budowa twierdzy według projektu rosyjskiego generała Iwana Dehna, twórcy twierdz w Modlinie, Warszawie i Brześciu
  • 1840 – car Marian Folwark podarował dobra dęblińskie Iwanowi Paskiewiczowi, stąd do 1915 obowiązywała nazwa Iwanogród
  • 1893 – powstał tu jeden z pierwszych oddziałów aeronautycznych wojsk carskich wyposażonych w balony obserwacyjne
  • 1914 – w sąsiedztwie twierdzy trwały zacięte bitwy pomiędzy wojskami niemieckimi i austriackimi a rosyjskimi
  • sierpień 1920 – wyruszyła stąd kontrofensywa wojsk polskich do bitwy warszawskiej
  • 1929 – założono tutaj Centrum Wyszkolenia Oficerów Lotnictwa, obecnie siedziba Wyższej Szkoły Oficerskiej Sił Powietrznych
  • lipiec 1944 – oddział AK Mariana Bernaciaka samodzielnie podczas Akcji Burza w Dęblinie uratował przed zniszczeniem ważne obiekty wojskowe i gospodarcze, uchronił ludność przed wywózką i znęcaniem się przez wycofujących się żołnierzy niemieckich
  • 1954 – Dęblin otrzymał prawa miejskie[6]
  • 2011 - 1 kwietnia powstało Muzeum Sił Powietrznych w Dęblinie

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • Twierdza Dęblin – fortyfikacje na prawym brzegu Wisły (forty na lewym brzegu znajdują się na terenie woj. mazowieckiego)
  • Cytadela w Dęblinie
  • Pozostałości fortu I " Nadwiślanka " w Nadwiślance, gm. Stężyca.
  • Fort II " Mierzwiączka " w Mierzwiączce
  • Pozostałości fortu III " Dęblin " w Dęblinie.
  • Pozostałości fortu IV " Borowa " w Borowej, gm. Puławy
  • W parku Zespół pałacowy (córka właściciela Dęblina, Jerzego Mniszcha – Maryna Mniszchówna była żoną cara Dymitra Samozwańca I a po jego śmierci poślubiła Dymitra Samozwańca II)
  • Cmentarz wojenny Balonna – pomnik ofiar faszyzmu
  • Cmentarz komunalny – groby nieznanego żołnierza i symboliczne pomnik ofiar faszyzmu
  • Brama Lubelska i brama Warszawska
  • Pomnik lotników
  • Muzeum Sił Powietrznych w Dęblinie
  • Kościół pw. Chrystusa Miłosiernego (pierwotnie cerkiew w Łosicach z I poł. XVIII w.) przeniesiona do Dęblina w 1928-1929
  • Zespół Dworca Kolei Nadwiślańskiej
  • Synagoga w Dęblinie – zbudowana w połowie XIX wieku, przy ulicy Okólnej. Podczas II wojny światowej, hitlerowcy zdewastowali synagogę. Po wojnie budynek synagogi służył jako łaźnia miejska, następnie przebudowano ją na magazyn. Obecnie nieistniejąca – na jej miejscu stoi sklep AGD-RTV.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Na początku lat 90. wraz z całym krajem Dęblin przeszedł okres zasadniczych przemian ekonomicznych. Duże państwowe przedsiębiorstwa, które od początku były i są związane z obronnością kraju, zwalniały pracowników i zmniejszały produkcję. Obecnie obiekty w niektórych wojskowych zakładach są w pełni wykorzystywane i odnajmowane dęblińskim przedsiębiorcom. W mieście powstało około tysiąca nowych prywatnych podmiotów gospodarczych. Otworzono między innymi przedsiębiorstwa przemysłu dziewiarskiego, konfekcyjnego, materiałów budowlanych, przetwórstwa owocowo-warzywnego. Przedsiębiorstwo komunalne przekształcone w spółkę z o.o. również notuje systematyczny wzrost. Najwięcej osób zatrudnionych jest w przemyśle na rzecz wojska tj. w Wojskowych Zakładach Lotniczych Nr 3 oraz w Wojskowych Zakładach Inżynieryjnych.

Transport[edytuj | edytuj kod]

Dęblin posiada wiele połączeń drogowych i kolejowych. Istnieje połączenie gminy ze wschodnią granicą państwa. Rangę miasta podnosi również istniejące tu wojskowe lotnisko Dęblin-Irena. Obecnie lotnisko służy przede wszystkim do szkolenia pilotów.

Dęblin posiada liczne połączenia kolejowe, m.in. z Lublinem, Warszawą, Otwockiem, Radomiem, Bydgoszczą, Białą Podlaską, Łukowem, Przemyślem, Szczecinem i Kielcami. Funkcjonuje również komunikacja prywatna. Główne linie to Dęblin PKP – Dęblin Rynek, Dęblin – Stawy – Ryki – Lublin, Dęblin – Ryki – Otwock – Warszawa oraz Dęblin – Puławy.

Dęblin jest ważnym węzłem kolejowym. Przebiegają tędy: linia kolejowa 7 Warszawa WschodniaDorohusk (przez Lublin) i linia 26 do Radomia (przez Pionki). Dziennie na stacji zatrzymuje się kilkadziesiąt pociągów regionalnych i międzyregionalnych.

Przez miasto przechodzą drogi krajowe i wojewódzkie:

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Szkoły podstawowe[edytuj | edytuj kod]

  • Szkoła Podstawowa Nr 2 im. Władysława Broniewskiego
  • Szkoła Podstawowa Nr 3 im. Marii Curie Skłodowskiej
  • Szkoła Podstawowa Nr 4 im. Bohaterów Lotnictwa Polskiego
  • Szkoła Podstawowa Nr 5 im. gen. Władysława Sikorskiego
  • Szkoła Podstawowa Nr 6 im. Wojska Polskiego.

Gimnazja[edytuj | edytuj kod]

  • Gimnazjum Nr 1
  • Gimnazjum Nr 2
  • Gimnazjum Nr 3.

Szkoły średnie[edytuj | edytuj kod]

Szkoły wyższe[edytuj | edytuj kod]

Kościoły i wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Większość mieszkańców Dęblina stanowią katolicy. W mieście działają parafie rzymskokatolickie św. Piusa V, Chrystusa Miłosiernego oraz wojskowa parafia Matki Boskiej Loretańskiej. Na terenie miasta działalność duszpasterską prowadzi także zbór Kościoła Chrześcijan Baptystów, oraz Zbór Kościoła Ewangelicznych Chrześcijan[7], protestancka wspólnota o charakterze ewangelicznym. Działalność religijną prowadzi też Zbór Świadków Jehowy posiadający Salę Królestwa[8].

Sport[edytuj | edytuj kod]

W miejscowości działa klub sportowy Czarni Dęblin. Drużyna sekcji szachowej z powodzeniem występuje w II Lidze Seniorów. Sekcja piłkarska występuje obecnie w V lidze. W miejscowości działa również klub piłkarski Gabaryty Dęblin. Drużyna występuje obecnie w B klasie. Do 2001 roku istniał Wojskowy Klub Sportowy Orlęta Dęblin założony w 1925 roku.

Działa również klub tenisa stołowego U-MKTS LOB Dęblin , którego dwa zespoły występują obecnie w IV Lidze Lubelskiej.

Wyższa Szkoła Oficerska Sił Powietrznych

W 1927 do Dęblina przeniesiono Oficerską Szkołę Lotnictwa, obecnie to Wyższa Szkoła Oficerska Sił Powietrznych.

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Sąsiednie gminy[edytuj | edytuj kod]

Puławy, Ryki, Stężyca, Sieciechów.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Przybyszewski Stanisław M., Historia garnizonu Dęblin w latach 1832-1939, Wydawnictwo Ajaks, Pruszków 2004

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]