Dęblin

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Dęblin
Herb
Herb Dęblina
Państwo  Polska
Województwo  lubelskie
Powiat POL powiat rycki COA.svg rycki
Gmina gmina miejska
Prawa miejskie 13 listopada 1954
Burmistrz Stanisław Włodarczyk
Powierzchnia 38,33[1] km²
Wysokość 115 m n.p.m.
Populacja (2011)
• liczba ludności
• gęstość

17 707[1]
461 os./km²
Strefa numeracyjna
+48 81
Kod pocztowy 08-530
Tablice rejestracyjne LRY
Położenie na mapie województwa lubelskiego
Mapa lokalizacyjna województwa lubelskiego
Dęblin
Dęblin
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Dęblin
Dęblin
Ziemia 51°34′00″N 21°51′41″E/51,566667 21,861389Na mapach: 51°34′00″N 21°51′41″E/51,566667 21,861389
TERC
(TERYT)
3060916011
Urząd miejski
Rynek 12
08-530 Dęblin
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło Dęblin w Wikisłowniku
Strona internetowa
Pomnik Bohaterskich Lotników Dęblińskiej Szkoły Orląt

Dęblingmina miejska w województwie lubelskim, w powiecie ryckim. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa lubelskiego.

Dęblin położony jest w historycznej Małopolsce, w południowo-zachodniej części ziemi stężyckiej, przy ujściu rzeki Wieprz do Wisły, w szerokiej dolinie rzecznej, która osiąga 15 km szerokości. Dolina ma budowę terasową. Najstarsza terasa położona jest 20 m nad zwierciadłem Wisły.

Według danych z 31 grudnia 2007[2] miasto miało 17 802 mieszkańców.

Okoliczna przyroda[edytuj | edytuj kod]

Brama Lubelska Twierdzy Dęblin
Kościół św. Piusa V w Dęblinie
Pałac Mniszchów w Dęblinie

Na lewym brzegu Wisły, kilkanaście kilometrów od Dęblina, znajduje się jeden z większych kompleksów leśnych w Polsce – Puszcza Kozienicka. Większość jej drzewostanu – głównie w części wschodniej – stanowi sosna. Razem z sosną występują w niej dęby i graby. W części zachodniej rosną lasy mieszane z jodłą, brzozą, grabem, świerkiem, osiką i jesionem. Miejscami zachowały się jeszcze nieliczne jawory i modrzewie[potrzebne źródło].

Na prawym brzegu Wisły w kierunku na północ od Dęblina występują bory sosnowe i sosnowo-dębowe, a w podmokłych dolinach łęgi, najczęściej wierzbowo-topolowe i jesionowo-olszowe. Na tym terenie do większych kompleksów leśnych należą lasy garwolińskie, ciągnące się wzdłuż nadwiślańskiej krawędzi Wysoczyzny Żelechowskiej. Na lewym brzegu Wieprza w północno-zachodniej części Wysoczyzny Lubartowskiej rosną lasy gołębskie.

Są jeszcze dwie rzeki: Wieprz i Irenka.

Struktura powierzchni[edytuj | edytuj kod]

Według danych z roku 2002[3] Dęblin ma obszar 38,51 km², w tym:

  • użytki rolne: 28%
  • użytki leśne: 15%

Miasto stanowi 6,26% powierzchni powiatu.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Dane z 31 grudnia 2007[2]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób  % osób  % osób  %
populacja 17 802 100 8731 49,0 9071 51,0
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
464 227 236

Geneza nazwy[edytuj | edytuj kod]

W średniowiecznych zapiskach można się spotkać z nazwami Deblin (1505) i Deblyn (1508) co oznacza, że osada nazywana była wtedy Deblinem. W połowie XVI wieku pojawia się obecna nazwa. Nie istnieje żadna potwierdzona dostatecznymi argumentami hipoteza dotycząca jej pochodzenia. W okresie zaborów, po wybudowaniu w 1842 w pobliżu Dęblina twierdzy, miasto nosiło nazwę Iwanogród (ros. Ивангород), na cześć Iwana Paskiewicza, namiestnika Królestwa Polskiego[4].

W jednym z przedmieść Chicago, Oak Lawn, Illinois, w którym prawie co piąty mieszkaniec jest polskiego pochodzenia, znajduje się ulica, której nazwa brzmi Deblin Lane.

Legenda głosi, iż nazwa wzięła się od tego, że w Dęblinie rosło dużo dębów, a w rzekach pływały ryby liny.

W latach 1961-1981 pod polską banderą pływał po morzach europejskich drobnicowiec noszący nazwę "Dęblin".[5]

Historia[edytuj | edytuj kod]

  • 1397 – wzmiankowany jako wieś
  • 1838–1878 – u ujścia Wieprza do Wisły rozpoczęta została budowa twierdzy według projektu rosyjskiego generała Iwana Dehna, twórcy twierdz w Modlinie, Warszawie i Brześciu
  • 1840 – car Marian Folwark podarował dobra dęblińskie Iwanowi Paskiewiczowi, stąd do 1915 obowiązywała nazwa Iwanogród
  • 1893 – powstał tu jeden z pierwszych oddziałów aeronautycznych wojsk carskich wyposażonych w balony obserwacyjne
  • 1914 – w sąsiedztwie twierdzy trwały zacięte bitwy pomiędzy wojskami niemieckimi i austriackimi a rosyjskimi
  • sierpień 1920 – wyruszyła stąd kontrofensywa wojsk polskich do bitwy warszawskiej
  • 1929 – założono tutaj Centrum Wyszkolenia Oficerów Lotnictwa, obecnie siedziba Wyższej Szkoły Oficerskiej Sił Powietrznych
  • lipiec 1944 – oddział AK Mariana Bernaciaka samodzielnie podczas Akcji Burza w Dęblinie uratował przed zniszczeniem ważne obiekty wojskowe i gospodarcze, uchronił ludność przed wywózką i znęcaniem się przez wycofujących się żołnierzy niemieckich
  • 1954 – Dęblin otrzymał prawa miejskie[6]
  • 2011 - 1 kwietnia powstało Muzeum Sił Powietrznych w Dęblinie

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • Twierdza Dęblin – fortyfikacje na prawym brzegu Wisły (forty na lewym brzegu znajdują się na terenie woj. mazowieckiego)
  • Cytadela w Dęblinie
  • Pozostałości fortu I " Nadwiślanka " w Nadwiślance, gm. Stężyca.
  • Fort II " Mierzwiączka " w Mierzwiączce
  • Pozostałości fortu III " Dęblin " w Dęblinie.
  • Pozostałości fortu IV " Borowa " w Borowej, gm. Puławy
  • W parku Zespół pałacowy (córka właściciela Dęblina, Jerzego Mniszcha – Maryna Mniszchówna była żoną cara Dymitra Samozwańca I a po jego śmierci poślubiła Dymitra Samozwańca II)
  • Cmentarz wojenny Balonna – pomnik ofiar faszyzmu
  • Cmentarz komunalny – groby nieznanego żołnierza i symboliczne pomnik ofiar faszyzmu
  • Brama Lubelska i brama Warszawska
  • Pomnik lotników
  • Muzeum Sił Powietrznych w Dęblinie
  • Kościół pw. Chrystusa Miłosiernego (pierwotnie cerkiew w Łosicach z I poł. XVIII w.) przeniesiona do Dęblina w 1928-1929
  • Zespół Dworca Kolei Nadwiślańskiej
  • Synagoga w Dęblinie – zbudowana w połowie XIX wieku, przy ulicy Okólnej. Podczas II wojny światowej, hitlerowcy zdewastowali synagogę. Po wojnie budynek synagogi służył jako łaźnia miejska, następnie przebudowano ją na magazyn. Obecnie nieistniejąca – na jej miejscu stoi sklep AGD-RTV.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Na początku lat 90. wraz z całym krajem Dęblin przeszedł okres zasadniczych przemian ekonomicznych. Duże państwowe przedsiębiorstwa, które od początku były i są związane z obronnością kraju, zwalniały pracowników i zmniejszały produkcję. Obecnie obiekty w niektórych wojskowych zakładach są w pełni wykorzystywane i odnajmowane dęblińskim przedsiębiorcom. W mieście powstało około tysiąca nowych prywatnych podmiotów gospodarczych. Otworzono między innymi przedsiębiorstwa przemysłu dziewiarskiego, konfekcyjnego, materiałów budowlanych, przetwórstwa owocowo-warzywnego. Przedsiębiorstwo komunalne przekształcone w spółkę z o.o. również notuje systematyczny wzrost. Najwięcej osób zatrudnionych jest w przemyśle na rzecz wojska tj. w Wojskowych Zakładach Lotniczych Nr 3 oraz w Wojskowych Zakładach Inżynieryjnych.

Transport[edytuj | edytuj kod]

Dęblin posiada wiele połączeń drogowych i kolejowych. Istnieje połączenie gminy ze wschodnią granicą państwa. Rangę miasta podnosi również istniejące tu wojskowe lotnisko Dęblin-Irena. Obecnie lotnisko służy przede wszystkim do szkolenia pilotów.

Dęblin posiada liczne połączenia kolejowe, m.in. z Lublinem, Warszawą, Otwockiem, Radomiem, Bydgoszczą, Białą Podlaską, Łukowem, Przemyślem, Szczecinem i Kielcami. Funkcjonuje również komunikacja prywatna. Główne linie to Dęblin PKP – Dęblin Rynek, Dęblin – Stawy – Ryki – Lublin, Dęblin – Ryki – Otwock – Warszawa oraz Dęblin – Puławy.

Dęblin jest ważnym węzłem kolejowym. Przebiegają tędy: linia kolejowa 7 Warszawa WschodniaDorohusk (przez Lublin) i linia 26 do Radomia (przez Pionki). Dziennie na stacji zatrzymuje się kilkadziesiąt pociągów regionalnych i międzyregionalnych.

Przez miasto przechodzą drogi krajowe i wojewódzkie:

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Szkoły podstawowe[edytuj | edytuj kod]

  • Szkoła Podstawowa Nr 2 im. Władysława Broniewskiego
  • Szkoła Podstawowa Nr 3 im. Marii Curie Skłodowskiej
  • Szkoła Podstawowa Nr 4 im. Bohaterów Lotnictwa Polskiego
  • Szkoła Podstawowa Nr 5 im. gen. Władysława Sikorskiego
  • Szkoła Podstawowa Nr 6 im. Wojska Polskiego.

Gimnazja[edytuj | edytuj kod]

  • Gimnazjum Nr 1
  • Gimnazjum Nr 2
  • Gimnazjum Nr 3.

Szkoły średnie[edytuj | edytuj kod]

Szkoły wyższe[edytuj | edytuj kod]

Kościoły i wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Większość mieszkańców Dęblina stanowią katolicy. W mieście działają parafie rzymskokatolickie św. Piusa V, Chrystusa Miłosiernego oraz wojskowa parafia Matki Boskiej Loretańskiej. Na terenie miasta działalność duszpasterską prowadzi także zbór Kościoła Chrześcijan Baptystów, protestancka wspólnota o charakterze ewangelicznym. Działalność religijną prowadzi też Chrześcijański Zbór Świadków Jehowy posiadający Salę Królestwa[7].

Sport[edytuj | edytuj kod]

W miejscowości działa klub sportowy Czarni Dęblin. Drużyna sekcji szachowej z powodzeniem występuje w II Lidze Seniorów. Sekcja piłkarska występuje obecnie w V lidze. W miejscowości działa również klub piłkarski Gabaryty Dęblin. Drużyna występuje obecnie w B klasie.

Działa również klub tenisa stołowego U-MKTS LOB Dęblin , którego dwa zespoły występują obecnie w IV Lidze Lubelskiej.

Wyższa Szkoła Oficerska Sił Powietrznych

W 1927 do Dęblina przeniesiono Oficerską Szkołę Lotnictwa, obecnie to Wyższa Szkoła Oficerska Sił Powietrznych.

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Sąsiednie gminy[edytuj | edytuj kod]

Puławy, Ryki, Stężyca, Sieciechów.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Dane Głównego Urzędu Statystycznego: Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 III 2011 r.). [dostęp 2012-08-14].
  2. 2,0 2,1 Baza Demograficzna – Tablice predefiniowane – Wyniki badań bieżących; Stan i struktura ludności; Ludność według płci i miast (pol.). GUS. [dostęp 2010-09-14].
  3. Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset (pol.). regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
  4. Kazimierz Rymut: Nazwy miast Polski. Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1987, s. 60. ISBN 83-04-02436-5.
  5. Mariusz Karolak, http://karolak.info.pl/statek-deblin-na-europejskich-trasach/ [dostęp 2013-12-14]
  6. Dz. U. z 1954 r. Nr 49, poz. 254
  7. Dane według raportów wyszukiwarki zborów na oficjalnej stronie Świadków Jehowy (www.jw.org), dostęp z 5 czerwca 2014.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Przybyszewski Stanisław M., Historia garnizonu Dęblin w latach 1832-1939, Wydawnictwo Ajaks, Pruszków 2004

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]