Elizabeth Short

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Policyjne zdjęcie Elizabeth Short z 1943 roku

Elizabeth Short (ur. 29 lipca 1924 w Hyde Park, zm. 15 stycznia 1947 w Los Angeles) – Amerykanka, ofiara brutalnego, do dziś niewyjaśnionego morderstwa. Okoliczności jej tajemniczej śmierci, a zwłaszcza brutalność tego aktu do dziś pozostają przedmiotem wielu domysłów i spekulacji oraz trwałym elementem amerykańskiej kultury masowej. Pośmiertnie znana również pod nadanym jej przez prasę przydomkiem The Black Dahlia („Czarna Dalia”).

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Elizabeth „Betty” Short urodziła się w Hyde Park, przedmieściu Bostonu, a dorastała w Medford. Była trzecią z pięciu córek Cleo Short i Phoebe Mae Sawyer. Matka nie pracowała i zajmowała się wychowywaniem córek, ojciec był dobrze prosperującym biznesmenem. W 1929 Cleo Short większość majątku rodziny stracił podczas krachu na giełdzie. Rok później zniknął, a jego porzucony samochód znaleziono na moście. Uznano, że popełnił samobójstwo, skacząc do rzeki. Matka Elizabeth wraz z córkami przeniosła się do małego mieszkania w Medford, gdzie znalazła pracę jako kelnerka. Kilka lat później Elizabeth dowiedziała się, że jej ojciec żyje i mieszka w Kalifornii. Jako chorowita dziewczynka (cierpiała na astmę i zapalenie oskrzeli) od 16. roku życia zimowe miesiące spędzała w Miami na Florydzie. Z powodu tych wyjazdów przerwała naukę i pracowała dorywczo jako kelnerka.

W wieku 19 lat przeniosła się do Vallejo w Kalifornii, chcąc zamieszkać z ojcem. Na początku 1943 obydwoje przenieśli się do Los Angeles, gdzie Betty pragnęła zrobić karierę modelki lub aktorki w Hollywood. Jeszcze w tym samym roku w wyniku sprzeczki rozstała się z ojcem. Przeniosła się do Santa Barbara, gdzie we wrześniu 1943 została na krótko aresztowana (będąc nieletnią, spożywała alkohol). Po zwolnieniu wróciła do Medford. Tu poznała oficera USAF mjr Michaela Gordona Jr, który służył w Azji Południowo-Wschodniej. Według Elizabeth poprosił on ją listownie o rękę, na co przystała, jednak małżeństwo nie doszło do skutku, ponieważ Gordon w sierpniu 1945 zginął w wypadku lotniczym. Na pół roku przed swoją śmiercią, w lipcu 1946, Short przyjechała do Los Angeles w odwiedziny do swojego byłego chłopaka, porucznika USAF Josepha Gordona Ficklinga. Okolice Los Angeles i samo miasto to ostatnie znane jej miejsce pobytu. Nie wiadomo, z czego się utrzymywała i czy pracowała, najprawdopodobniej żyła z dorywczej prostytucji.

Zabójstwo[edytuj | edytuj kod]

Ciało Elizabeth Short znaleziono w dzielnicy Los Angeles Leimert Park 15 stycznia 1947 roku. Jej zwłoki znajdowały się na zabudowanym terenie zachodniej strony South Norton Avenue, w połowie drogi pomiędzy przecznicami Coliseum St. i 39 West St. Odkryła je miejscowa mieszkanka Betty Bersinger podczas spaceru ze swoją 3-letnią córką. Ciało było przepołowione w okolicach jamy brzusznej na dwa oddzielne fragmenty i idealnie czyste, usta w kącikach rozcięte od żuchwy do żuchwy (uśmiech Glasgow), a nogi i ramiona rozłożone. Jak wykazała później sekcja zwłok, pozbawione było zupełnie krwi. Przed śmiercią denatka była zmuszona do jedzenia kału. Nadgarstki i okolice kostek nosiły ślady krępowania, które sugerowały, że przed zgonem wisiała za ręce lub nogi lub w pozycji „X”. Genitalia nosiły ślady nacięć ostrym narzędziem. Nie została zgwałcona. Chociaż czaszka pozostała nienaruszona, głowa denatki nosiła liczne ślady zadanych ciosów. Za ostateczną przyczynę śmierci patolog uznał utratę krwi i obrażenia mózgu. Wywnioskowano, że na kilka dni przed śmiercią była więziona i torturowana.

Jej ciało zostało pochowane na cmentarzu Mountain View w Oakland. W 1993 roku lokalne towarzystwo historyczne ufundowało w Medford tablicę pamiątkową jej poświęconą[1].

Śledztwo dziennikarskie[edytuj | edytuj kod]

Kilka dni po morderstwie, 23 stycznia, do redakcji Los Angeles Examiner zadzwonił zabójca i wyrażając zaniepokojenie, że wiadomość o zabójstwie Short znika z łamów gazet zaproponował wydawcy rzeczy należące do ofiary. Następnego dnia do redakcji gazety dotarły: świadectwo urodzenia Short, wizytówki, fotografie, nazwiska wypisane na kartkach papieru i notes z adresami z wytłoczonym na okładce nazwiskiem Mark Hansen. To właśnie on, prawdopodobnie ostatnia znana osoba która widziała Short żywą (9 stycznia), stał się głównym podejrzanym. Zabójca później wysłał jeszcze kilka listów do redakcji Los Angeles Examiner, podpisując się jako „Black Dahlia Avenger”. 25 stycznia, dziesięć dni po zabójstwie, torebkę i jeden but Short znaleziono w koszu na śmieci niedaleko od miejsca zbrodni. Sprawa zyskała rozgłos – w krótkim czasie około 60 osób (w większości mężczyzn, ale również kilka kobiet) przyznało się do zabójstwa[2]. Największą rolę odegrała tu prasa, która w zabójstwie i jego okolicznościach „zwietrzyła” atrakcyjny temat. Jak później stwierdził Gerry Ramlow, reporter Los Angeles Daily News: „Jeśli morderstwo nigdy nie zostało wyjaśnione, to tylko z powodu dziennikarzy... Byli wszędzie, zadeptywali ślady, przetrzymywali informacje”[3]. Dopiero po kilku dniach policja przejęła pełną kontrolę nad dochodzeniem, kładąc kres amatorszczyźnie reporterów i ich prywatnym śledztwom: łażeniu po różnych instytucjach, nachodzeniu potencjalnych świadków. Wiele informacji, jakie napływały do gazet od społeczeństwa, nigdy nie zostało przekazanych policji. Media, za sprawą brukowców Los Angeles Herald-Express i Los Angeles Examiner, które poprzez czarną, obcisłą garsonkę, w jakiej zmarła była widywana niedługo przed śmiercią, i inklinację do popularnego ówcześnie filmu kryminalnego z 1946 roku pt. The Blue Dhalia (Błękitna Dalia) okrzyknęły zamordowaną „The Black Dahlia” („Czarną Dalią”)[4]. Zaczęły lansować jej rzekomo rozwiązły tryb życia nazywając „awanturnicą krążącą po Hollywood Bulwar”[3].

Nagrobek Elizabeth Short na cmentarzu Mountain View w Oakland

Śledztwo[edytuj | edytuj kod]

Śledztwo wszczęte przez policję Los Angeles w sprawie zamordowania Elizabeth Short było największym od sprawy zabójstwa Marion Parker w 1927 roku[5]. Zaangażowani w nie zostali funkcjonariusze kilku agencji rządowych, w tym przede wszystkim FBI. W jego wyniku ustalono, że Short po raz ostatni widziana była żywa 9 stycznia. Nie wiadomo, co się z nią działo przez blisko tydzień do momentu odnalezienia jej ciała. Przesłuchano tysiące osób, z których ok. 200 uznano za podejrzane i które następnie, w toku śledztwa trwającego do końca 1949 roku, jako takie wykluczono. Oficjalnie śledztwo zamknięto 29 listopada 1949 roku[6]. Sprawcy nigdy nie odnaleziono, a obecna lista głównych podejrzanych, uznanych przez prokuratora generalnego Los Angeles za najbardziej prawdopodobnych, liczy 25 osób, z których większość już (2011) nie żyje. Wyjaśnienie sprawy zabójstwa Elizabeth Short, ze względu na upływ czasu i zaniedbania popełnione w początkowym etapie śledztwa, wydaje się dziś już bardzo mało prawdopodobne. Sprawa jej zabójstwa obrosła z biegiem czasu wieloma mitami, które dziś często przyjmowane są za fakty[7]. Niemniej pytanie „kto zabił?” pozostaje bez odpowiedzi do dzisiaj.

Podejrzani[edytuj | edytuj kod]

Wielu pisarzy specjalizujących się w zbrodniach kryminalnych wiąże zabójstwo Elizabeth Short z działającymi w tamtym okresie na terenie zachodniego wybrzeża seryjnymi zabójcami, zwłaszcza z nigdy nie wykrytym seryjnym zabójcą, mordercą-rozpołowiaczem ciał „Rzeźnikiem z Cleveland”, któremu przypisuje się oficjalnie 12 wyjątkowo brutalnych zabójstw związanych z rozczłonkowaniem ciał w latach 1935–1938 i co najmniej dwa razy tyle ofiar, których ciała odnajdowano jeszcze w 1950 roku oraz z Williamem Heirensem zwanym „Lipstick Killer” („Szminkowy Zabójca” – z powodu wiadomości pisanych szminką, pozostawianych na miejscu morderstwa). Jednak wielu śledczych policji Los Angeles wyklucza te wersję z powodu wielu innych brutalnych morderstw związanych z okaleczeniem ciał ofiar, mających miejsce przed i po zabójstwie Short na terenie Kalifornii i nie pozostających ze sobą w bezpośrednim związku. Na liście podejrzanych znaleźli się również: dr Walter Bayley – chirurg, który mieszkał o przecznicę dalej od miejsca odnalezienia ciała i którego córka była przyjaciółką denatki; Norman Chandler – wydawca Los Angeles Times, który miał rzekomo znać ofiarę, gdy ta przez krótki okres była prostytutką; Leslie Dillon – 27-letni goniec hotelowy i początkujący pisarz, który po śmierci Short pisał do policji listy ze swoimi przemyśleniami na temat morderstwa; 29-letni żołnierz Joseph A. Dumais, który przyznał się do zabójstwa i który, jak się później okazało, w czasie zbrodni przebywał zupełnie gdzie indziej niż sam twierdził; Mark Hansen – właściciel nocnego klubu i hotelu, w którym Short mieszkała przez kilka miesięcy 1946 roku; dr George Hodel – specjalista chorób wenerycznych, u którego leczyła się Short; George Knowlton – mieszkaniec Los Angeles w okresie zabójstwa, którego jako sprawcę wskazała jego córka Janice w 1995 roku po ponad trzydziestu latach od jego śmierci w wypadku samochodowym, podając się również za świadka zbrodni; lekko upośledzony Robert M. Manley, który był pierwszym podejrzanym policji i którego wykluczyły testy na wykrywaczu kłamstw i alibi.

Byli to na ogół ludzie, którzy znali Elizabeth Short i spotykali się z nią w ciągu kilku miesięcy lub tygodni poprzedzających jej śmierć, a jednocześnie najczęściej mieli kłopoty z prawem.

Większość podejrzanych zostało negatywnie zweryfikowanych przez policję w toku śledztwa lub nie znaleziono żadnych dowodów łączących ich ze sprawą. Wśród podejrzanych były również tak znane osobistości jak Bugsy Siegel[8] i Orson Welles[9].

Sprawa zabójstwa i związanych z nim hipotez odnośnie sprawcy lub sprawców została drobiazgowo opisana w kilku książkach.

Wpływy kulturowe (wybór)[edytuj | edytuj kod]

Szeroko opisana przez prasę makabryczna zbrodnia, zajęła trwałe miejsce w amerykańskiej kulturze masowej.

  • Morderstwo zainspirowało Fritza Langa do nakręcenia w 1953 roku filmu The Blue Gardenia[10].
  • Jeden z rozdziałów głośnej książki Jacka Webba z 1958 opartej na sprawach policji Los Angeles pt. The Badge. The Inside Story of One of America's Great Police Departments w całości poświęcony jest sprawie „Czarnej Dalii”[11].
  • W 1975 roku powstał film telewizyjny pt. Who Is the Black Dahlia? (Kim jest Czarna Dalia?) w reż. Roberta Lensky'ego, którego fabuła jest jednak w dużej mierze oparta na fikcji[1].
  • John Gregory Dunne użył morderstwa „Czarnej Dalii” jako punktu wyjścia do akcji wydanej w 1977 powieści pt. True Confessions. Została ona sfilmowana w 1981 roku pod tym samym tytułem[1].
  • W 1987 roku James Ellroy wydał powieść pt. The Black Dahlia, która w 2006 roku została sfilmowana przez Briana de Palmę pod tym samym tytułem[12].
  • Szczątki Elizabeth Short odnalezione w starym domu pojawiają się w jednym z odcinków serialu telewizji NBC z 1988 roku pt. Hunter[1].
  • Max Allan Collins połączył sprawę zabójstwa „Czarnej Dalii” ze wspomnianym „Rzeźnikiem z Cleveland” w powieści kryminalnej z 2001 roku pt. Angel in Black[13].
  • Akcja powieści Lyndy La Plante wydanej w 2006 roku pt. The Red Dahlia (Czerwona Dalia) jest kopią sprawy zabójstwa „Czarnej Dalii”[14].
  • W 2006 roku Mark Nelson i Sarah Hudson Bayliss opublikowali książkę pt. Exquisite Corpse: Surrealism and the Black Dahlia Murder w której zabójstwo „Czarnej Dalii” porównywali do aktu sztuki surrealistycznej[15].
  • W 2006 roku powstał film fabularny w reżyserii Briana De Palmy pt. Czarna Dalia.
  • W 2007 roku powstał amerykański horror pt. The Curse of the Black Dahlia (Klątwa Czarnej Dalii) w reżyserii Dana Goldmana[16].
  • Sprawa zabójstwa „Czarnej Dalii” znalazła analogię w wydanej w 2011 grze komputerowej L. A. Noire[17].
  • Nazwa amerykańskiej muzycznej grupy deathmetalowej The Black Dahlia Murder pochodzi od sprawy morderstwa Elizabeth Short[18].
  • Wątek „Czarnej Dalii” występuje w pierwszym sezonie serialu American Horror Story w której jest ona jednym z lokatorów nawiedzonego domu. Historia jej śmierci i morderstwa jest motywem przewodnim jednego z odcinków serialu.
  • W grze GTA V zabójstwo zostało przedstawione jako śmierć Leonory Johnsons[19]
  • Marilyn Manson namalował serie składającą się z czterech obrazów poświęconych Elizabeth Short.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Elizabeth Short – The Black Dahlia (ang.). W: Hollywood & Los Angeles [on-line]. www.hollywoodusa.co.uk. [dostęp 2011-05-09].
  2. Christopher Bray: "Hell, someone's cut this girl in half!" (ang.). W: The Telegraph [on-line]. www.telegraph.co.uk, 2006-01-03. [dostęp 2011-05-10].
  3. 3,0 3,1 About Elizabeth Short. Synopis (ang.). W: blackdahlia.info [on-line]. blackdahlia.info. [dostęp 2011-05-08].
  4. The Black Dahlia (ang.). W: rotten dot com [on-line]. poetry.rotten.com. [dostęp 2011-05-08]./
  5. Elizabeth Short: The Black Dhalia (ang.). W: crime&investigation network [on-line]. www.crimeandinvestigation.co.uk. [dostęp 2011-05-10].
  6. Arthur L. Veitch, Frank B. Jemison: Summary of The Elizabeth (Beth) Short Murder Investigation (ang.). W: blackdahlia.info [on-line]. blackdahlia.info. [dostęp 2011-05-12].
  7. Larry Harnisch: Common Myths About the Black Dahlia and Their Origins (ang.). W: Heaven Is HERE! [on-line]. www.lmharnisch.com. [dostęp 2011-05-12].
  8. Suspects: Benjamin "Bugsy" Siegel (ang.). W: blackdahlia.info [on-line]. blackdahlia.info. [dostęp 2011-05-08].
  9. Orson Welles' Whereabouts. As Tracked by Hollywood Gossip Columnists And Newspaper Articles (ang.). W: blackdahlia.info [on-line]. blackdahlia.info. [dostęp 2011-05-08].
  10. McCarthyism and Cold war Paranoia. W: William Hare: L.A. Noir: Nine Dark Visions of the City of Angels. Los Angeles: McFarland, 2008. ISBN 978-0-7864-3740-5. (ang.)
  11. Steve Powell: Jack Webb and The Badge (ang.). W: The Venetian Vase [on-line]. venetianvase.co.uk, 2009-08-02. [dostęp 2011-05-08].
  12. Craig J. Koban: The Black Dahlia (ang.). W: craiger'scinemacorner [on-line]. www.craigerscinemacorner.com. [dostęp 2011-05-10].
  13. J. Kingston Pierce: Hello, Dahlia! (ang.). W: January Magazine [on-line]. januarymagazine.com, maj 2001. [dostęp 2011-05-10].
  14. Karen Chisholm: Reviews. La Plante, Lynda – "The Red Dahlia" (ang.). W: EURO CRIME [on-line]. www.eurocrime.co.uk. [dostęp 2011-05-10].
  15. Mark Nelson, Sarah Hudson Bayliss: Exquisite Corpse: Surrealism and the Black Dahlia Murder (ang.). exquisitecorpsebook.blogspot.com. [dostęp 2011-05-08].
  16. Curse of the Black Dahlia, The (pol.). W: FilmWeb [on-line]. www.filmweb.pl. [dostęp 2011-05-12].
  17. Tomasz Koralewski: L. A. Noire – wrażenia z gry (pol.). W: GameStar [on-line]. www.gamestar.pl, 2011-04-08. [dostęp 2011-05-08].
  18. Eduardo Rivadavia: The Black Dahlia Murder (ang.). W: allmusic [on-line]. [dostęp 2011-05-08].
  19. postać fikcyjna

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]