rok 1924 / MCMXXIV
XIX wiek · XX wiek · XXI wiek
1922 « 1923 « 1924 » 1925 » 1926
[edytuj] Wydarzenia w Polsce
- 3 stycznia – pierwszy poseł radziecki wręczył swoje listy uwierzytelniające prezydentowi RP na Zamku Królewskim w Warszawie. W przemówieniu poseł przedstawił zasady normalnego współżycia między Polską i Rosją Radziecką.
- 6 stycznia – w Warszawie ukazał się pierwszy numer "Wiadomości Literackich".
- 8 stycznia – apogeum hiperinflacji, 1 dolar USA = 10 250 000 marek polskich.
- 11 stycznia – ustawa o naprawie skarbu i reformie waluty.
- 12 stycznia – obrabowano sklep jubilerski Jakuba Kwaśniewskiego w Sukiennicach. Złodzieje zabrali: 8 budzików, 20 złotych pierścionków z brylantami, 100 złotych pierścionków z kamieniami szlachetnymi, 25 par złotych kolczyków, 10 złotych spinek do krawatów, 5 par złotych spinek do mankietów oraz około 100 sztuk innej biżuterii złotej i srebrnej.
- 19 stycznia – w Krakowie rozpoczął działalność Klub Społeczny, mieszczący się w lokalu przy ul. św. Jana 14. Co sobotę odbywały się tam spotkania poświęcone zagadnieniom współczesnego życia kulturalnego, społecznego i politycznego. Klub grupował ludzi niezaangażowanych w działalność partyjną. Działalność klubu została zainaugurowana wykładem prof. A. Krzyżanowskiego pt. „Czym wojna dawniejsza różniła się od dzisiejszej?”.
- 5 lutego – powołany zostaje Bank Gdański Wolnego Miasta Gdańska.
- 14 marca – Rada Ligi Narodów przyznała Polsce teren na półwyspie Westerplatte, u ujścia kanału portowego do morza, naprzeciw przedmieścia Nowy Port.
- marzec – udzielenie włoskiej pożyczki tytoniowej dla Polski.
- 7 kwietnia – przekazanie PKP przez zakłady Fablok pierwszego wyprodukowanego w Polsce parowozu towarowego serii Tr21 z tendrem 3-osiowym.
- 28 kwietnia – poprzez powołanie Banku Polskiego rozpoczęła się reforma walutowa Władysława Grabskiego.
- 29 kwietnia – Marka polska została zastąpiona złotym polskim jako obowiązującą waluta w kraju.
- 18 maja – w Warszawie, Wanda Kwaćniewska ustanowiła rekord Polski w biegu na 400 wynikiem 1:14,9 s.
- 28 maja – w Warszawie, sprinter Zygmunt Weiss ustanowił rekord Polski w biegu na 200 m wynikiem 22,7 s.
- lipiec – ustawa o wprowadzeniu szkolnictwa dwujęzycznego (ultrakwistycznego).
- 3 lipca – reprezentacja Polski po raz pierwszy uczestniczyła w Igrzyskach Olimpijskich.
- 31 lipca – rząd polski i radziecki podpisały w Moskwie ostateczny protokół w sprawie przebiegu linii granicznej pomiędzy obu państwami.
- 30-1 września – III Mistrzostwa Polski w pływaniu (długość basenu: 45,2 m). Dwa rekordy Polski ustanowiła Olga Schreiberówna: 400 m stylem dowolnym - 8:53,7 s.; 200 m stylem klasycznym - 4:16,6 s.
- 2 września pierwszy strajk w Fabryce Chemicznej w Hajnówce. Rozpoczyna on falę strajków na terenie Puszczy Białowieskiej. Protesty robotników trwają (z przerwami ) do września 1939 roku.
- 6-8 września – V Mistrzostwa Polski w lekkiej atletyce. Zwyciężyli: W.Kwaśniewska 100 m i 250 m, Halina Konopacka kula i dysk, H.Woynarowska oszczep i 5-bój, Józef Jaworski 4 x 400 m, 800 m, 1 500 m i 3 000 m.
- 7 września – w Warszawie, płotkarka Marzena Szmid ustanowiła rekord Polski w biegu na 80 m ppł. wynikiem 16,1 s.
- 12 września – utworzono Korpus Ochrony Pogranicza (KOP).
- 14 września – w Warszawie, sprinter Zygmunt Weiss ustanowił rekord Polski w biegu na 400 m wynikiem 51,8 s.
- 17 września – w Warszawie, Stefan Kostrzewski ustanowił rekord Polski w biegu na 400 m ppł. wynikiem 1:00,2 s.
- 19 września – w Warszawie, Stefan Kostrzewski ustanowił rekord Polski w biegu na 800 m wynikiem 2:00,4 s.
- 2 października
- 27 października – pierwsze trzy brygady KOP rozpoczęły obsadzanie granicy na Wołyniu i Białorusi.
- 28 października – w warszawskiej katedrze św. Jana złożono zwłoki Henryka Sienkiewicza.
- 11 listopada – powstała Niezależna Partia Chłopska.
- 13 listopada – Władysław Reymont otrzymał literacką Nagrodę Nobla.
- Powołano do życia Polski Komitet Normalizacyjny.
- Atak Kurpiów na Kolno i zniesienie starosty kolneńskiego z urzędu.
- I Letnie Mistrzostwa Świata Studentów (Warszawa). Zwycięstwa Polaków: 4 x 100 m - 45,8 s.; 4 x 400 m - 3:32,0 s.; Zygmunt Weiss 400 m - 50,6 s.; Stefan Kostrzewski 800 m i 400 m ppł.; Józef Jaworski 3 000 m; Sławomir Szydłowski - dysk, oszczep, oszczep oburącz.
[edytuj] Wydarzenia na świecie
- 7 stycznia – George Gershwin opublikował swój najsłynniejszy utwór - "Błękitną rapsodię" (ang. Rhapsody in Blue).
- 10 stycznia – brytyjski okręt podwodny L-34 zatonął w Kanale La Manche, 43 marynarzy straciło życie.
- 21 stycznia – zmarł Włodzimierz Lenin – Józef Stalin rozpoczął intrygi wewnątrzpartyjne w celu pozbycia się konkurentów do władzy dyktatorskiej w ZSRR.
- 22 stycznia – Ramsay MacDonald został pierwszym premierem brytyjskim z ramienia Partii Pracy.
- 23 stycznia – w ZSRR oficjalnie ogłoszono że Lenin zmarł 21 stycznia.
- 25 stycznia – początek pierwszych zimowych igrzysk olimpijskich w Chamonix.
- złoto w skokach narciarskich zdobył 24-letni Norweg Jacob Tullin Thams (skocznia normalna K-90).
- 26 stycznia – Piotrogród zostaje przemianowany na Leningrad.
- 27 stycznia – Lenin został pochowany w mauzoleum na Placu Czerwonym w Moskwie.
- 31 stycznia – zatwierdzenie konstytucji ZSRR.
- 1 lutego – Wielka Brytania oficjalnie uznaje Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.
- 4 lutego – Mahatma Gandhi zostaje zwolniony przed terminem z więzienia ze względu na zły stan zdrowia.
- 5 lutego – po raz pierwszy odbyła się transmisja sygnału radiowego czasu uniwersalnego (GMT) z Królewskiego Obserwatorium Astronomicznego w Greenwich.
- 7 lutego – w USA w stanie Nevada po raz pierwszy użyto gazu do wykonania egzekucji.
- 12 lutego – w Nowym Jorku w sali koncertowej na Manhattanie odbyło się pierwsze wykonanie „Błękitnej Rapsodii” (ang. Rhapsody in Blue), utworu którego kompozytorem był George Gershwin.
- 14 lutego – powstał IBM (ang. International Business Machines Corporation; potocznie zwany Big Blue), jeden z pierwszych koncernów produkujących najpierw maszyny liczące, potem komputery.
- 16-26 lutego – w USA strajkują dokerzy.
- 22 lutego – Calvin Coolidge był pierwszym prezydentem Stanów Zjednoczonych, który wygłosił przemówienie radiowe z Białego Domu.
- marzec – Adolf Hitler rozpoczął w więzieniu w Landsbergu w Bawarii, aresztowany po puczu w Monachium, dyktowanie swej książki Mein Kampf (Moja walka).
- 3 marca – w Turcji, istniejący przez 1400 lat Islamski Kalifat został zlikwidowany wraz z usunięciem kalifa Abdülmecida II. Równocześnie z kalifatem zlikwidowano szkolnictwo religijne oraz zakazano poligamii.
- 8 marca – w stanie Utah doszło do katastrofy w kopalni węgla – 172 górników straciło życie.
- 9 marca – Włochy anektują Rijekę (wł. Fiume).
- 25 marca – Grecja proklamuje się republiką.
- 29 marca – były prezydent Francji Raymond Poincaré staje po raz trzeci na czele rządu francuskiego jako przewodniczący rady ministrów (fr. Président du Conseil de Ministres).
- 1 kwietnia – skazanie Adolfa Hitlera na 5 lat więzienia za próbę zamachu stanu (spędził w więzieniu tylko dziewięć miesięcy).
- 6 kwietnia – we Włoszech Narodowa Partia Faszystowska wygrywa wybory z większością ⅔ głosów.
- 13 kwietnia
- 20 kwietnia – ogłoszenie konstytucji tureckiej, modernizującej kraj i znoszącej poligamię.
- 26 kwietnia – w Londynie angielski wynalazca Harry Grindell Matthews demonstruje swój wynalazek „promienie śmierci” (elektrycznie naładowane cząstki elementarne). Wynalazek nie wzbudza zainteresowania wojskowych.
- 27 kwietnia – grupa Alawitów zamordowała chrześcijańskie siostry zakonne w Syrii – rząd francuski wysłał przeciwko nim odziały armii francuskiej.
- 4 maja – w Paryżu rozpoczęły się Letnie Igrzyska Olimpijskie.
- 10 maja – John Edgar Hoover został mianowany dyrektorem FBI.
- 11 maja – powstało przedsiębiorstwo Mercedes-Benz z fuzji zakładów produkujących samochody należących do Gottlieba Daimlera i Karla Benza.
- 2 czerwca – przyznanie pełni praw obywatelskich Indianom w USA.
- 5 czerwca – inżynier elektryk wynalazca Ernst Alexanderson wysłał pierwszy telefaks do swego ojca ze Stanów Zjednoczonych do Szwecji.
- 8 czerwca – alpiniści George Mallory i Andrew Irvine byli widziani po raz ostatni w drodze na szczyt Mount Everest. Do dnia dzisiejszego brak jest dowodów, czy istotnie dotarli oni na szczyt góry. Mallory i Irvine nie powrócili do obozu i zaginęli.
- 10 czerwca – w Rzymie faszyści uprowadzili i zamordowali jednego z przywódców włoskich socjalistów Giacomo Matteottego.
- 19 czerwca – w Helsinkach Fin Paavo Nurmi, w ciągu 50 min., ustanowił 2 rekordy świata w biegach na dystansie:
- 1 500 m wynikiem 3:52,6 s.
- 5 000 m wynikiem 14:28,2 s.
- 1 lipca – wprowadzenie systemu metrycznego w Japonii.
- 16 lipca – w Londynie, Brytyjka Eileen Edwards ustanowiła rekord świata w biegu na 400 m wynikiem 1:00,8 s.
- 20 lipca – w ZSRR ukazała się gazeta Sowiecki Sport (ros. Советский спорт).
- 24 lipca – utworzono Międzynarodową Federację Szachową FIDE.
- 18 sierpnia – Francuzi rozpoczynają wycofywanie swych oddziałów okupacyjnych z Niemiec.
- 20 sierpnia – w Londynie, Brytyjka Eileen Edwards ustanowiła rekord świata w biegu na 200 m wynikiem 26,2 s.
- 28 sierpnia – w Gruzji wybuchło powstanie przeciw ZSRR, w którym zginęło kilka tysięcy osób.
- 9 września – ośmiogodzinny dzień pracy został wprowadzony w Belgii.
- 21 września – Włochy: otwarto Autostradę Jezior.
- 1 października – katastrofa kolejowa w Moguncji, zginęło 15 osób.
- 2 października
- 24 października – Fort Pułaski w stanie Georgia został wpisany na listę narodowych pomników USA.
- 25 października – Subhas Czandra Bose został aresztowany przez brytyjskie władze kolonialne w Indiach – był więziony przez następne dwa i pół roku.
- 4 listopada
- 26 listopada – proklamowano Mongolską Republikę Ludową.
- 1 grudnia
- 19 grudnia – w Niemczech seryjny morderca Fritz Haarmann został skazany na karę śmierci.
- 20 grudnia – zwolnienie Adolfa Hitlera z więzienia.
- 24 grudnia – Albania proklamuje się republiką.
- 30 grudnia – Edwin Hubble zakomunikował o odkryciu innych niż nasza galaktyk.
- W Niemczech wynaleziono silny środek odurzający – hydromorfon.
[edytuj] Urodzili się
- 1 stycznia - Roberts Blossom, amerykański aktor, reżyser i poeta
- 6 stycznia - Olga Scherer, polska pisarka, eseistka, publicystka, tłumaczka, slawistka, historyk i teoretyk literatury polskiej, europejskiej i amerykańskiej (zm. 2001)
- 8 stycznia - Ron Moody, brytyjski aktor
- 10 stycznia - Max Roach, amerykański perkusista i kompozytor jazzowy (zm. 2007)
- 11 stycznia
- 13 stycznia - ks. Józef Łabędź, pierwszy polski paulista (zm. 1967)
- 21 stycznia - Benny Hill, angielski komik (zm. 1992)
- 27 stycznia – Marian Przykucki, arcybiskup metropolita szczecińsko-kamieński w latach 1992-1999 (zm. 2009)
- 28 stycznia - Maria Fołtyn, polska śpiewaczka operowa
- 29 stycznia - Luigi Nono, włoski kompozytor współczesny (zm. 1990)
- 3 lutego - Andrzej Szczypiorski, polski pisarz, publicysta (zm. 2000)
- 8 lutego - Khamtai Siphandon, laotański polityk
- 17 lutego
- 19 lutego - Lee Marvin, amerykański aktor filmowy, zdobywca statuetki Oscara (zm. 1987)
- 21 lutego - Robert Mugabe, polityk, prezydent Zimbabwe
- 23 lutego - Allan McLeod Cormack, amerykański fizyk pochodzenia południowoafrykańskiego, laureat Nagrody Nobla (zm. 1998)
- 26 lutego - Aleksander Płatek, polski geodeta, profesor AGH (zm. 1996)
- 1 marca - Deke Slayton, amerykański astronauta (zm. 1993)
- 7 marca - Kōbō Abe, japoński prozaik (zm. 1993)
- 27 marca - Sarah Vaughan, amerykańska wokalistka jazzowa (zm. 1990)
- 3 kwietnia
- 12 kwietnia - Raymond Barre, polityk francuski i ekonomista (zm. 2007)
- 16 kwietnia - Henry Mancini, amerykański kompozytor i aranżer (zm. 1994)
- 23 kwietnia - Margit Sandemo, norweska pisarka
- 28 kwietnia
- 9 maja - Bułat Okudżawa, gruziński pieśniarz i poeta (zm. 1997)
- 11 maja - Antony Hewish, brytyjski astrofizyk i radioastronom, laureat Nagrody Nobla
- 18 maja - Priscilla Pointer, amerykańska aktorka
- 21 maja - Edward Moskal, działacz Kongresu Polonii Amerykańskiej (zm. 2005)
- 22 maja - Charles Aznavour, piosenkarz francuski
- 3 czerwca - Torsten Wiesel, neurobiolog szwedzki, laureat Nagrody Nobla
- 11 czerwca - Aleksander Ziemny, polski poeta, prozaik, reportażysta, tłumacz literatury pięknej z języka angielskiego, rosyjskiego, rosyjskiego, ukraińskiego i hebrajskiego (zm. 2009)
- 12 czerwca - George Bush, prezydent USA
- 15 czerwca - Ezer Weizman, prezydent Izraela (zm. 2005)
- 16 czerwca - Adam Hanuszkiewicz, aktor i reżyser polski
- 18 czerwca - George Mikan, amerykański koszykarz, 4-krotny mistrz NBA (zm. 2005)
- 19 czerwca - Wasil Bykau (błr. Васіль Быкаў), pisarz białoruski (zm. 2003)
- 20 czerwca - Chet Atkins, amerykański muzyk country (zm. 2001)
- 24 czerwca - Kurt Furgler, polityk szwajcarski, prezydent Szwajcarii (zm. 2008)
- 25 czerwca - Sidney Lumet, reżyser amerykański
- 29 czerwca - Gustaw Lutkiewicz, polski aktor i piosenkarz
- 3 lipca - Sellapan Rama Nathan, singapurski polityk, prezydent Singapuru
- 4 lipca - Eva Marie Saint, amerykańska aktorka, laureatka Oscara
- 13 lipca
- 14 lipca - James W. Black, szkocki farmaceuta, laureat Nagrody Nobla
- 19 lipca - Stanley Hathaway, polityk amerykański, gubernator stanu Wyoming (zm. 2005)
- 24 lipca – Krystyna Skuszanka, polska reżyser teatralna, dyrektor teatrów
- 26 lipca - Stanisław Komornicki, pseud. Nałęcz, polski generał brygady, autor pamiętników o tematyce wojennej
- 1 sierpnia
- 8 sierpnia - Gene Deitch, amerykański reżyser i producent filmowy
- 22 sierpnia - Andrzej Markowski, polski kompozytor, dyrygent (zm. 1986)
- 23 sierpnia - Robert Solow, ekonomista amerykański, laureat Nagrody Nobla
- 25 sierpnia - Harlan Smith, astronom amerykański (zm. 1991)
- 28 sierpnia - Peggy Ryan, aktorka amerykańska (zm. 2004)
- 2 września - Daniel Moi, kenijski polityk, prezydent Kenii
- 9 września - Rik Van Steenbergen, belgijski kolarz szosowy (zm. 2003)
- 22 września - Rosamunde Pilcher, angielska pisarka
- 27 września - Josef Škvorecký, czeski pisarz
- 28 września - Marcello Mastroianni, włoski aktor filmowy (zm. 1996)
- 30 września - Truman Capote, pisarz amerykański (zm. 1984)
- 1 października
- 8 października - Alphons Egli, polityk szwajcarski, prawnik
- 9 października
- 10 października - Edward Davis Wood Jr., amerykański reżyser, aktor, scenarzysta i producent filmowy (zm. 1978)
- 11 października - Mal Whitfield, amerykański lekkoatleta
- 29 października - Zbigniew Herbert, polski poeta (zm.1998)
- 11 listopada - Andrzej Łapicki, polski aktor
- 13 listopada - Motoo Kimura, japoński genetyk, biolog molekularny, autor neutralistycznej teorii ewolucji molekularnej (zm. 1994)
- 20 listopada - Benoit Mandelbrot, francuski matematyk, pochodzenia polskiego, laureat nagrody Nagrody Wolfa
- 21 listopada - Józef Baryła, polski generał i polityk
- 23 listopada - Aleksander Małachowski, polityk Unii Pracy i publicysta (zm. 2004)
- 2 grudnia
- 12 grudnia - Mieczysława Buczkówna, polska poetka
- 14 grudnia - Raj Kapoor, aktor hinduski.
- 25 grudnia
- 28 grudnia - Milton Obote, prezydent Ugandy (zm. 2005)
- 2 stycznia
- 21 stycznia - Włodzimierz Iljicz Lenin, przywódca i założyciel partii bolszewickiej w Rosji, przywódca państwa sowieckiego, ideolog komunizmu (ur. 1870)
- 3 lutego - Woodrow Wilson, polityk amerykański, prezydent USA (ur. 1856)
- 21 kwietnia - Eleonora Duse, aktorka włoska (ur. 1858)
- 4 maja - Edith Nesbit, angielska pisarka powieści fantastycznych dla dzieci (ur. 1858)
- 15 maja - Paul d'Estournelles de Constant, polityk i dyplomata francuski, laureat Pokojowej Nagrody Nobla (ur. 1852)
- 31 maja - Konstanty Gorski, polski kompozytor i skrzypek-wirtuoz (ur. 1859)
- 3 czerwca - Franz Kafka, pisarz austriacki urodzony w Pradze (ur. 1883)
- 7 czerwca - Jan Czeraszkiewicz, łódzki krajoznawca, adwokat, nauczyciel, dyrektor najstarszej łódzkiej szkoły średniej, patron Łódzkiego Oddziału PTTK (ur. 1867)
- 27 lipca - Ferruccio Busoni, włoski kompozytor i pianista (ur. 1866)
- 3 sierpnia - Joseph Conrad, pisarz angielski polskiego pochodzenia, podróżnik (ur. 1857)
- 17 sierpnia - Paweł Urysohn, rosyjski matematyk (ur. 1898)
- 6 września - Maria Waleria Habsburg, arcyksiężna austriacka, córka cesarza Franciszka Józefa I i cesarzowej Elżbiety (ur. 1868)
- 8 października – Hermann Fritsche, niemiecki działacz religijny i publicysta (ur. 1846)
- 12 października - Anatole France, pisarz francuski, laureat Nagrody Nobla (ur. 1844)
- 4 listopada - Gabriel Fauré, francuski kompozytor i organista (ur. 1845)
- 10 listopada - Archibald Geikie, szkocki geolog (ur. 1835)
- 29 listopada - Giacomo Puccini, włoski kompozytor operowy (ur. 1858)
- 12 grudnia - Aleksander Izrael Łazariewicz Helphand, działacz rosyjskiego ruchu rewolucyjnego (ur. 1867)
- 29 grudnia - Carl Spitteler, szwajcarski pisarz, laureat Nagrody Nobla (ur. 1845)
[edytuj] Zdarzenia astronomiczne
- W tym roku Słońce osiągnęło lokalne maksimum aktywności.
[edytuj] Nagrody Nobla
[edytuj] Zobacz też
[edytuj] Święta ruchome
|
|
