Fotografia barwna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Fotografia barwna – technika fotograficzna umożliwiająca rejestrowanie barwnych obrazów. Polega na rejestracji zdjęć na negatywie lub pozytywie przedmiotów sfotografowanych wraz z ich kolorem, czyli właściwością wywołującą wrażenia wzrokowe, zależną od długości fal świetlnych odbijanych, przepuszczanych lub emitowanych przez dany przedmiot.

Historia[edytuj | edytuj kod]

„Tartanowa wstążka” (Tartan Ribbon) Pierwsze na świecie kolorowe zdjęcie wykonane przez Suttona w 1861

James Clerk Maxwell opracował w 1855 roku podstawy teoretyczne fotografii barwnej i jako pierwszy zaczął eksperymentować z rejestrowaniem barwnych obrazów. W 1861 roku brytyjski fotograf Thomas Sutton pracując na zlecenie Maxwella wykonał pierwszą w historii projekcję barwną przedstawiającą wielokolorową wstążkę, zdjęcie to znane jest jako „Tartanowa wstążka” (Tartan Ribbon)[1][2]

Louis Ducos du Hauron zrobił w 1877 roku kolorową fotografię francuskiego miasteczka Agen. Zdjęcie Louisa Ducosa du Haurona uważa się za pierwszą fotografię barwną w historii. W 1907 roku bracia Lumière wynaleźli płyty do zdjęć w barwach naturalnych – autochrom.

Początki fotografii barwnej w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Pierwszą polską fotografię barwną wykonał prawdopodobnie Stanisław Wilhelm Lilpop i jest to portret Hanny Lilpop z przyjaciółką w Podkowie Leśnej w 1909 r[3]. Jednym z najsłynniejszych polskich kolorowych zdjęć z początku XX wieku jest fotografia Kwiaciarki na rynku w Krakowie którą wykonał w ok. 1910[4]–1912[5] roku Tadeusz Rząca. Do polskich pionierów zalicza się także Henryk Mikolasch, który w 1910 roku wykonał kolorowe zdjęcie pod tytułem Dziewczynka z morelami. W Polsce, w czasach II RP bardzo rzadko wykonywano fotografie kolorowe. Do najsłynniejszych zachowanych z tego okresu kolorowych fotografii należą zdjęcia Góralek z Zakopanego (1938) autorstwa Zygmunta Szczotkowskiego oraz zdjęcia architektury Czesława Olszewskiego publikowane w magazynie Arkady w latach 30. Mało znane są w samej Polsce filmy kolorowe pokazujące przedwojenne Wojsko Polskie (film z 1939 r. pod tytułem 1. Pułk Szwoleżerów im. Piłsudskiego – dostępny w internecie) oraz dostępne na internetowych stronach magazynu „Life” bogate archiwum kolorowych zdjęć przedstawiających okupowaną Polskę, Polaków i Niemców w czasie II wojny światowej autorstwa Hugo Jaegera. Jednym z pierwszych filmów kolorowych w historii Polski jest Wesele księżackie w Złakowie Borowym z 1937 roku autorstwa Tadeusza Jankowskiego[6]. Wśród niewielu filmów barwnych nakręconych przed II wojną światową w Polsce, znajduje się reportaż z 1938 roku pod tytułem Beautiful Poland ("Malownicza Polska") autorstwa Romualda Gantkowskiego. Tematem filmu są polskie miasta i ich mieszkańcy, udokumentowano zabytki, pokazano ruch uliczny i codzienne życie (po wybuchu wojny film zaktualizowano i wyświetlano pt. The land of my mother). Dokument ten został wyświetlony na Wystawie Światowej w Nowym Jorku w 1939 roku natomiast Wesele księżackie na Wystawie Światowej w Paryżu w 1937 r. Oba filmy zachowały się w archiwach.

Rozwój techniki[edytuj | edytuj kod]

Zdjęcie kolorowe wykonane w 1909 r. przez Siergieja Prokudin-Gorskiego

Istnieją dwie metody rejestracji i odtwarzania obrazów barwnych: addytywna i subtraktywna. W uproszczeniu pierwsza metoda polega na dodawaniu trzech barw podstawowych, prowadzącym do uzyskania bieli, druga na nakładaniu trzech warstw barwnych mogących wytworzyć czerń. Obie metody istnieją równolegle w całej historii techniki fotografii barwnej.

Najwcześniejsze zdjęcia barwne – tylko obiektów nieruchomych – dokonywano zwykłymi aparatami fotograficznymi kolejno przez filtry w barwach podstawowych. Trzy uzyskane negatywy czarno-białe służyły jako materiał do addytywnego druku barwnego. Później powstał aparat fotograficzny Bermpohla z układem półprzezroczystych zwierciadeł dający od razu trzy takie negatywy, co pozwalało już na dokonywanie migawkowych zdjęć obiektów ruchomych.

Tadeusz Rząca, Rynek Główny w Krakowie, autochrom datowany na lata 1910–1912
Fotografia Agfacolor przedstawiająca polski pawilon na wystawie światowej w Paryżu w 1937 r.

Na początku XX wieku firma Lumière wprowadziła klisze Autochrom, w których na zwykłej emulsji żelatynowej nałożony był raster, złożony z barwionych na kolory podstawowe ziarenek krochmalu. Po naświetleniu i wywołaniu odwracalnym uzyskiwano dość ciemny diapozytyw w addytywnych barwach naturalnych. Podobna metoda, stosująca szachownicę miniaturowych filtrów pod nazwą Dufaycolor przetrwała do lat pięćdziesiątych XX w.

Przełomem stało się wprowadzenie w latach 30 XX wieku światłoczułych materiałów diapozytywowych w postaci trójwarstwowych filmów małoobrazkowych Kodaka w USA i Dufaycolor w Wielkiej Brytanii (1935) oraz Agfy w Niemczech (1936), polegających na subtraktywnej syntezie barw. Fotografia barwna stała się dostępna dla amatorów. W kilka lat później pojawił się barwny materiał światłoczuły, dający negatywy w barwach dopełniających, które można było kopiować na barwnych papierach fotograficznych. Jakość i trwałość takich zdjęć barwnych pozostawiały początkowo wiele do życzenia.

W produkcji filmów przez wiele lat utrzymały się kamery systemu Technicolor, naświetlające przez układ zwierciadeł i filtrów równocześnie trzy taśmy filmowe, z których produkowano kopie filmów do projekcji kinowej. Zasada trójpodziału promieni okazała się tak doskonała, że nadal stosowana jest w profesjonalnych kamerach telewizyjnych. W cyfrowej fotografii amatorskiej stosowana jest metoda rastrów barwnych, znana już od stu lat.

Przypisy

  1. Michael R. Peres (red): Focal Encyclopedia of Photography. Focal Press, s. 35.
  2. Michael R. Peres (red): Focal Encyclopedia of Photography. Focal Press, s. 693.
  3. Katarzyna Brejwo: Pierwszy raz w kolorze. Gazeta Wyborcza, 2013-07-04. [dostęp 2013-08-09].
  4. Aga Cygan: Świat w kolorze Black&White. AWR Wprost: infotuba.pl, 2009-04-15. [dostęp 2012-09-10].
  5. Anna Cymer: Od tego się zaczęła kolorowa fotografia. SwiatObrazu.pl, 2008-11-17. [dostęp 2012-09-10].
  6. Wystawy – Stroje ludowe w Polsce (pol.). Państwowe Muzeum Etnograficzne. [dostęp 2011-11-04].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Hans Windisch: Die neue Foto-Schule III, Heering-Verlag, Seebruck, 1961.
  • Boris von Brauchitsch, Mała historia fotografii, Warszawa 2004.
  • Michael R. Peres (red): Focal Encyclopedia of Photography. Focal Press, 2007. ISBN 0240807405. (ang.)