Getúlio Vargas

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Getúlio Dornelles Vargas
Getúlio Vargas - retrato oficial de 1930.JPG
Data i miejsce urodzenia 19 kwietnia 1882
São Borja
Data i miejsce śmierci 24 sierpnia 1954
Rio de Janeiro
17. Prezydent Brazylii
Przynależność polityczna Brazylijska Partia Pracy[1]
Okres urzędowania od 3 listopada 1930
do 29 października 1945
Poprzednik Tasso Fragoso
Następca José Linhares
20. Prezydent Brazylii
Przynależność polityczna Brazylijska Partia Pracy
Okres urzędowania od 31 stycznia 1951
do 24 sierpnia 1954
Poprzednik Gaspar Dutra
Następca João Café Filho
Odznaczenia
Wielka Kollana Orderu Krzyża Południa (Brazylia) Krzyż Wielki Orderu Zasługi Wojskowej (Brazylia) Krzyż Wielki Orderu Zasługi dla Marynarki Wojennej (Brazylia) Krzyż Wielki Orderu Zasługi dla Lotnictwa (Brazylia) Krzyż Wielki Orderu Zasługi (Brazylia) Krzyż Wielki Orderu Białej Róży (Finlandia) Kollana Orderu Izabeli Katolickiej (Hiszpania) Order Orła Białego Krzyż Wielki Wojskowego Orderu Wieży i Miecza (Portugalia) Krzyż Wielki Wojskowego Orderu Aviz (Portugalia) Stopień Specjalny Krzyża Wielkiego Orderu Zasługi RFN Order Zasługi Republiki Włoskiej I Klasy z Wielką Kollaną (1951-2001) Krzyż Wielki Królewskiego Orderu Rycerzy Pana Naszego Jezusa Chrystusa Wielki Krzyż Wojskowego Orderu Świętego Jakuba od Miecza (Portugalia) Wstęga Trzech Orderów (Portugalia)
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Kolekcja cytatów w Wikicytatach Kolekcja cytatów w Wikicytatach

Getúlio Dornelles Vargas (ur. 19 kwietnia 1882 w São Borja, zm. 24 sierpnia 1954 w Rio de Janeiro) – prezydent Brazylii w latach 1930-1945 i od 1951 do samobójstwa popełnionego w 1954.

Początki[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w São Borja w stanie Rio Grande do Sul. Pochodził z konserwatywnej rodziny tzw. gauchos. Na początku zamierzał poświęcić się karierze wojskowej, później postanowił studiować prawo. Karierę polityczną rozpoczął od parlamentu lokalnego swojego rodzinnego stanu. Następnie został wybrany do Izby Reprezentantów. Pełnił też krótko funkcję ministra skarbu podczas kadencji prezydenta Washingtona Luisa. Później został gubernatorem stanu Rio Grande do Sul. W tym czasie zaczął też tworzyć opozycję wobec rządu centralnego.

Vargas i rewolucja 1930[edytuj | edytuj kod]

24 października 1930 doszło do krwawego zamachu stanu, w którym nowo obrany prezydent Julio Prestes i jego poprzednik Washington Luis zostali oskarżeni o machinacje wyborcze i obaleni. Wojskowi, którzy dokonali zamachu powołali Vargasa jako tymczasowego prezydenta, który został pokonany we wcześniejszych wyborach przez Prestesa.

Vargas, człowiek sprzyjający interesom klasy przemysłowej oraz antykomunista, preferował wolny rynek oraz reformy liberalne (później jednak sprzeniewierzył się tym zasadom na rzecz polityki etatystycznej). Partia utworzona przez Vargasa czerpała poparcie głównie z klasy średniej i burżuazji. Zamach stanu położył fundamenty pod nową i uprzemysłowioną Brazylię.

W 1932 narasta opozycja wśród „oligarchów kawowych”, którzy dają początek ruchowi wojskowemu. Zostali oni jednak pokonani, co oznaczało przejście Brazylii z gospodarki kawowej w gospodarkę przemysłową.

Jako tymczasowy prezydent rządził do 1934, kiedy to został wybrany przez Kongres na następną kadencję. W 1937 unieważnił konstytucję z 1934 i ustanowił tzw. „Nowe Państwo” (Estado Novo) z sobą jako dyktatorem. W swojej praktyce posługiwał się prześladowaniem opozycji oraz szeroko zakrojoną cenzurą, co zbliżało jego reżim do ówczesnych systemów totalitarnych panujących w Europie. Był ponadto zagorzałym nacjonalistą oraz populistą. Sympatyzował z ruchami faszystowskim, co było silnie związane z jego nienawiścią wobec komunizmu. Mimo to w czasie II wojny światowej stanął po stronie aliantów, wysyłając nawet brazylijski korpus ekspedycyjny, który walczył we Włoszech. Bezwzględnie usuwał swych przeciwników politycznych. Żonę Luisa Carlosa Prestesa (lidera komunistów) – Olgę Benario – wysłał „w prezencie dla Hitlera” do Niemiec, gdyż była Żydówką. (Opowiada o tym film pt. Olga, 2004, reż. Jayme Monjardim, nakręcony na podstawie głośnej książki Fernanda Moraisa o tym samym tytule).

Rządy[edytuj | edytuj kod]

Vargas wspierał centralizację władzy i osłabienie autonomii stanów oraz pozbawiał wpływów właścicieli ziemskich na korzyść średniozamożnej klasy miejskiej. Prowadził szeroko zakrojoną politykę uprzemysławiania Brazylii, rozwijając szereg państwowych przedsięwzięć, co prowadziło do konkurencji z sektorem prywatnym (szeroko zakrojony interwencjonizm wzorowany na New Deal Franklina Delano Roosvelta). W 1945 zostaje usunięty z urzędu w wyniku demokratyzacji życia politycznego, jednakże nadal zachowuje dużą popularność. Mimo wybrania go do Senatu postanowił wycofać się z polityki. Na następną kadencję został wybrany 5 lat później w 1950. Aby podtrzymać poparcie społeczeństwa, posługiwał się populistycznymi i nacjonalistycznymi hasłami. Jego rządy napotkały na silną opozycję, głównie wojskowych. Była to reakcja na szereg skandali, które wiązały się z członkami jego administracji. Przeczuwając szykujący się przewrót, popełnił samobójstwo 24 sierpnia 1954.

W 1935 odznaczony Orderem Orła Białego[2].

Przypisy

  1. Partido Trabalhista Brasileiro
  2. Kawalerowie i statuty Orderu Orła Białego 1705-2008, 2008, s. 304