Interwencjonizm

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Interwencjonizm – stosunki gospodarczo-polityczne, polegające na bezpośrednich interwencjach państwa na rynku. Niekiedy interwencjonizm jest rozumiany jako teoria ekonomiczna zalecająca takowe podejście.

Formy interwencjonizmu[edytuj | edytuj kod]

Interwencjonizm może przybierać różne formy:

  • ustalanie płacy minimalnej,
  • wprowadzanie monopolu państwowego w niektórych sektorach gospodarki, np. produkcji alkoholi (prohibicja alkoholowa), przemysłu zbrojeniowego, budowy i obsługi dróg i innych środków transportu, usług pocztowych, systemie opieki społecznej, budownictwie, edukacji, pracy przymusowej (pobór do wojska), sądownictwa (tylko państwowe usługi sądownicze),
  • tworzenie monopoli państwowych przez dotowanie lobbujących firm i przyznawanie im specjalnych przywilejów, zagrażające utrzymywaniu prawdziwej konkurencji na wolnym rynku,
  • bezpośrednie dotacje do nierentownych, bankrutujących firm i korporacji,
  • odgórne narzucanie stóp procentowych, niewynikających z bezpośredniej podaży pieniądza na rynku,
  • „pompowanie” pieniędzy na rynek poprzez pomoc socjalną (np. zasiłki dla bezrobotnych),
  • regulacja rynku poprzez wprowadzanie systemu koncesjonowania niektórych form działalności gospodarczej – ograniczenie możliwości wykonywania określonych zawodów, konieczność posiadania państwowej koncesji aby pracować w danym zawodzie (np. taksówkarz, pośrednik nieruchomości, architekt, nurek)
  • bezpośrednie finansowanie niektórych inwestycji gospodarczych z pieniędzy podatników, np. budowy autostrad,
  • „ratowanie” upadających przedsiębiorstw przez preferencyjne kredyty, oddłużanie i ew. przejmowanie upadłych przedsiębiorstw na własność skarbu państwa, finansowane z pieniędzy podatników,
  • skupowanie przez państwo nadmiaru niektórych towarów i ich późniejsze sprzedawanie w celu utrzymania stałego poziomu cen,
  • uczestniczenie przez państwo w grze na rynkach finansowych poprzez posiadanie pakietów akcji wybranych przedsiębiorstw oraz emisję własnych papierów wartościowych (np. obligacji),
  • bezpośrednia interwencja państwa w rynek walutowy, polegająca np. na utrzymaniu kursu własnej waluty przez wykupywanie obcych walut na rynku wewnętrznym,
  • zakaz lub znaczące limitowanie możliwości handlu walutami i używania walut innych niż oficjalne (np. handel walutami w czasach PRL-u), nakaz korzystania z określonej waluty na danym obszarze,
  • ograniczanie importu i eksportu (np. poprzez cła zaporowe),
  • zabranianie produkowania i korzystania z niektórych towarów (np. prohibicja alkoholowa i narkotykowa)
  • stosowanie systemu, którego celem jest nie tylko pozyskiwanie środków do budżetu państwa, ale także regulacja rynku przez np. różnicowanie stóp podatkowych w różnych sektorach gospodarki, czy ulgi na inwestycje,
  • regulacja rynku poprzez nakazowe rozbijanie niektórych naturalnych monopoli, które nie zostały uprzednio utworzone przez interwencje rządu,
  • kontrola cen wszystkich towarów,
  • kontrola cen niektórych towarów (ale nie wszystkich) np. mleka, zboża, alkoholu, papierosów, gazu czy prądu.

Interwencjonizm w praktyce[edytuj | edytuj kod]

Przykłady stosowania interwencjonizmu:

Kontrowersje[edytuj | edytuj kod]

Wśród ekonomistów do dzisiaj istnieją spory o faktyczne efekty różnych form interwencjonizmu. Zdaniem np. zwolenników monetaryzmu na dłuższą metę szkodliwe jest doprowadzanie do deficytu budżetowego przez bezpośrednie inwestycje, oraz regulacja stóp procentowych nie wynikająca z bieżącej podaży pieniądza. Dopuszczają oni jednak takie formy interwencjonizmu, które nie naruszają bilansu budżetu państwa. Z kolei zwolennicy skrajnego liberalizmu ekonomicznego (np. libertarianie) negują pozytywny wpływ jakichkolwiek form interwencjonizmu łącznie z pomocą socjalną, administracyjnym rozbijaniem monopoli oraz regulowaniem rynku przez system podatkowy.

Pod koniec XX w. bardzo popularna wśród teoretyków ekonomii i politologów stała się teoria strategicznej polityki handlowej. Oparta na modelach formalnych i umocowana w teorii gier wyjaśnia interwencjonistyczne działania państwa z punktu widzenia ich wpływu na dobrobyt kraju.

Większość państw świata stosuje różne formy interwencjonizmu, na mniejszą lub większą skalę, łącznie z częścią krajów uważanych za najbardziej liberalne, takie jak Stany Zjednoczone czy Chile, jednak w krajach tych wolność jest stopniowo ograniczana – wprowadzane są tam różne formy interwencjonizmu. Wraz ze spadkiem wskaźnika wolności gospodarczej w tych krajach m.in. zwiększa się liczba bezrobotnych, wzrasta poziom ubóstwa, zwiększa się inflacja. W krajach mających większą wolność gospodarczą bezrobocie jest mniejsze, obywatele więcej zarabiają, a ich długość życia jest większa niż w krajach z ograniczoną wolnością gospodarczą. Obecnie (stan na 20.10.2012) państwa o największej wolności gospodarczej to kolejno: Hongkong, Singapur, Australia, Nowa Zelandia, Szwajcaria[1]. Stany Zjednoczone znajdują się na 10. miejscu i obserwuje się tendencję spadkową[1].

Według badań Michaela Valentika przeprowadzonych w 2012 roku w latach 1947-1952 każdy pożyczony (m.in. w ramach wydatków rządowych) dolar generował kolejnych 4,61 dolarów. W 2012 roku jest to jedynie 0,8 dolara. W rezultacie państwa pogrążają się w spirali zadłużenia, nie generując równocześnie wzrostu gospodarczego[2].

Znani teoretycy interwencjonizmu[edytuj | edytuj kod]

John Maynard Keynes twierdził, że w okresie dekoniunktury państwo może łagodzić jej skutki społeczne i ekonomiczne przez bezpośrednie „pompowanie” pieniędzy podatników w gospodarkę. W okresie dekoniunktury zachodziło jego zdaniem zjawisko samonapędzającego się „zwijania” gospodarki, polegającego na jednoczesnym spadku produkcji wynikającego ze zmniejszania się popytu na rynku i automatycznym ubożeniem społeczeństwa powodującego dalsze zmniejszanie popytu. Aby zlikwidować to niekorzystne zjawisko należało zdaniem Keynesa wpompować w tym okresie sztucznie (wbrew autonomicznym tendencjom graczy rynkowych) pieniądze do gospodarki oraz tworzyć miejsca pracy (np. roboty publiczne) finansowane przez państwo, zaś w okresie koniunktury „przykręcać finansową śrubę”, poprzez ograniczanie podaży pieniądza. Krytykę teorii Keynesa zawarł Ludwig von Mises w książce „Interwencjonizm”, jak również w swoim największym dziele, „Ludzkie Działanie”. Jego uczeń, Fryderyk von Hayek, również przez wiele lat toczył spory z Keynesem podczas pracy w London School of Economics. W Polsce wydana nakładem Fijorr Publishing książka „Jak zrujnować gospodarkę, czyli Keynes wiecznie żywy” prezentuje właśnie tę krytykę ze strony ekonomistów szkoły austriackiej.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Ranking państw według wolności gospodarczej. [dostęp 2012-10-20].
  2. Jak umarł Keynes. Puls Biznesu, 2012.