Order Orła Białego
| Order Orła Białego | |
 Awers orderu |
|
 Awers gwiazdy orderowej |
|
 Baretka |
|
| Ustanowiono | 1 listopada 1705 |
| Wielkość | 70 × 70 mm (order) 80 × 80 mm (gwiazda) |
| Powyżej | (brak) |
| Poniżej | Order Świętego Stanisława (I Rzeczpospolita, Księstwo Warszawskie, Królestwo Polskie) Order Virtuti Militari (II Rzeczpospolita, III Rzeczpospolita) |
 Multimedia w Wikimedia Commons |
|
Order Orła Białego – najstarsze i najwyższe odznaczenie państwowe Rzeczypospolitej Polskiej, nadawane za znamienite zasługi cywilne i wojskowe dla pożytku Rzeczypospolitej Polskiej, położone zarówno w czasie pokoju, jak i w czasie wojny. Nie dzieli się na klasy. Nadawany jest najwybitniejszym Polakom oraz najwyższym rangą przedstawicielom państw obcych.
Order Orła Białego noszony jest na wstędze błękitnej przewieszonej przez lewe ramię do prawego boku. Gwiazdę Orderu, niegdyś haftowaną, nosi się na lewej piersi.
Historia[edytuj]
- Lata 1705–1795
Order został ustanowiony 1 listopada 1705[1] przez króla Augusta II na zamku w Tykocinie, małym mieście na Podlasiu, położonym nad rzeką Narew, gdzie bywali królowie, magnaci i książęta polscy. Otrzymywali go w czasie I Rzeczypospolitej głównie magnaci, którzy wsparli króla w wolnej elekcji: Karol Stanisław Radziwiłł, Hieronim Lubomirski, Michał Kazimierz Ogiński, Ignacy Krasicki, Stanisław Kostka Potocki, Stanisław Małachowski, ale także ataman Iwan Mazepa. W czasach Augusta III stracił nieco renomę, gdyż minister Henryk Brühl masowo go sprzedawał. Za panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego Order Orła Białego nadano na rozkaz cesarzowej Katarzyny II wielu Rosjanom, w tym wszystkim jej faworytom z Potiomkinem na czele. Order przestał być nadawany po III rozbiorze Polski.
- Lata 1807–1917
Ponownie został ustanowiony w 1807 jako najwyższe odznaczenie Księstwa Warszawskiego i później kongresowego Królestwa Polskiego. Po upadku powstania listopadowego w 1831 wraz z Orderem Świętego Stanisława i Orderem Virtuti Militari został zniesiony jako order Królestwa Polskiego. Ukazem cara został ustanowiony Cesarski i Królewski Order Orła Białego[2] Order ten był nadawany przez carów w latach 1831-1917 (do upadku caratu). Ustanowienie oznaczenia Imperium Rosyjskiego, przejmującego elementy orderu Królestwa Polskiego, było jedną z represji po powstaniu listopadowym, gdy wbrew traktatowi wiedeńskiemu car uznał Królestwo Polskie za terytorium podbite, a nie odrębne państwo, związane jedynie unią personalną z Rosją. Z tego względu nie jest w tej formie i w tym okresie traktowany jako kontynuacja polskiego orderu rycerskiego.
- Lata 1921–1939
Został odnowiony przez Sejm Rzeczypospolitej ustawą z dnia 4 lutego 1921 jako najwyższe odznaczenie państwowe[3]. Otrzymał wówczas także nowy wygląd. W okresie międzywojennym nadany został 24 obywatelom polskim i 88 cudzoziemcom (w tym 33 monarchom i prezydentom, 10 premierom, 12 członkom rodzin panujących, 15 ministrom).
- Lata 1939–1990
Od wybuchu II wojny światowej order nadawany był rzadko i tylko przez rząd RP na uchodźstwie (poza prezydentami RP otrzymującymi go z urzędu, uhonorowano nim 6 Polaków m.in. Tadeusza Tomaszewskiego, Eustachego Sapiehę i Michała Tokarzewskiego-Karaszewicza oraz 4 cudzoziemców m.in. kard. Carlo Chiarlo), choć oficjalnie w PRL nigdy tego odznaczenia nie zniesiono. Dekret PKWN z 22 grudnia 1944 o orderach, odznaczeniach oraz medalach wymieniał Order Orła Białego jako jedno z odznaczeń państwowych, nadawanych przez Prezydium KRN, lecz nie był on nadawany, a w 1949 jako najwyższe odznaczenie zastąpił go Order Budowniczych Polski Ludowej. Ustawa z 17 lutego 1960 o orderach i odznaczeniach już nie wymieniała Orderu Orła Białego.
- Od 1992 roku
23 grudnia 1992 został restytuowany ustawą z dnia 16 października 1992 r. o orderach i odznaczeniach (Dz. U. Nr 90, poz. 490 ze zmianami). Order obecnie nadawany jest przez Prezydenta RP. Pierwszymi osobami, które otrzymały go po 1989, z rąk prezydenta Lecha Wałęsy, byli Jan Paweł II i król Szwecji Karol XVI Gustaw (w 1993, ale papież odebrał swój order dopiero 22 maja 1995 w czasie pielgrzymki do kraju).
20 maja 2008 Gimnazjum Nr 28 we Wrocławiu dostało imię Kawalerów Orderu Orła Białego. To jedyna szkoła w Polsce nosząca takie imię.
Zmiany insygniów[edytuj]
Początkowo miał formę owalnego medalu czerwonego koloru z jasnobłękitną wstęgą oraz hasłem Pro Fide, Lege et Rege (łac. Za wiarę, prawo i króla). Na oznakach przyznawanych monarchom słowo rege zmieniano na grege (łac. trzodę). Królowi polskiemu przysługiwał przywilej noszenia insygniów orderowych, którymi był wysadzany szlachetnymi kamieniami krzyż zawieszony na łańcuchu Orderu Orła Białego. Monarchowie z dynastii Wettynów, August II Mocny i jego syn August III Sas mieli poza tym cały zestaw klejnotów, który nazywano garniturem orderowym. W 1709 order dla wszystkich kawalerów otrzymał formę krzyża maltańskiego. Do 1713 noszony był na szyi z dodatkową gwiazdą.
-
August III w stroju orderowym Orderu Orła Białego
-
Łańcuch Orderu Orła Białego króla Stanisława II Augusta Poniatowskiego
-
Krzyż Orderu Orła Białego (według wzoru z 1713 r.)
-
Gwiazda Orderu w XVIII w.
-
Wizerunek Orderu Orła Białego na kolumnie zamku w Pillnitz
-
Order Orła Białego z 1780
-
Krzyż i Wielka Wstęga Orderu Orła Białego, dziesiątego Wielkiego Mistrza tego orderu prezydenta RP na uchodźstwie Ryszarda Kaczorowskiego
-
Gwiazda Orderu Orła Białego (wzór 1921)
.PNG)
Okres międzywojenny[edytuj]
Po restytucji orderu w 1921 roku zmieniono jego hasło na Za Ojczyznę i Naród. Na nowy wygląd orderu złożyły się złoty krzyż maltański z białą emaliowaną obwódką i złotymi promieniami między ramionami, dalej biały, emaliowany i ukoronowany orzeł z rozpostartymi skrzydłami z głową w prawo (heraldycznie) na krzyżu. Order nosi się na gładkiej, jasno błękitnej szarfie z lewego ramienia na prawy bok.
Gwiazda jest ośmioramienna z prostymi ramionami. Na niej osadzony jest złoty, maltański krzyż emaliowany na czerwono z białą emaliowaną obwódką i złotymi promieniami pomiędzy ramionami. Nowe hasło zostało wypisane na ramionach krzyża. Na centralnym dysku emaliowanym na biało znajduje się monogram RP (Rzeczpospolita Polska) otoczony emaliowanym zielono wieńcem.
W okresie międzywojennym nadany został 24 obywatelom polskim i 87 cudzoziemcom (w tym 33 monarchom i prezydentom, 10 premierom, 12 członkom rodzin panujących, 15 ministrom).
Opis oznaki od 1992[edytuj]
Obecnie oznaką Orderu Orła Białego jest krzyż maltański, równoramienny, złocony, o wymiarach 70 × 70 mm, zakończony na rogach ramion kulkami. Ramiona krzyża pokryte są czerwoną emalią z białymi brzegami w złoconym obramowaniu. Między ramionami krzyża umieszczone są pęki złoconych promieni. W środku krzyża biało emaliowany orzeł według wzoru określonego w ustawie z dnia 1 sierpnia 1919 o godłach i barwach Rzeczypospolitej Polskiej, ze złoconymi żyłkami, koroną, dziobem i szponami. Na odwrotnej stronie ramiona krzyża są złocone z biało emaliowanym obramowaniem i wypukłym napisem: ZA OJCZYZNĘ I NARÓD. W środku krzyża na okrągłej biało emaliowanej tarczy w otoku ze złoconych liści dębowych pokrytych zieloną emalią umieszczony jest złocony monogram: RP. Krzyż zawieszony jest na błękitnej wielkiej wstędze szerokości 100 mm i noszony z lewego ramienia na prawy bok.
Oznaką Orderu jest ponadto gwiazda orderowa srebrzona o średnicy 80 mm z ośmiu pęków promieni. Na gwieździe umieszczony jest złocony krzyż Orderu, o wymiarach 50 × 50 mm, lecz bez orła i bez kulek na rogach ramion. Między ramionami krzyża złociste płomyki, na ramionach krzyża złocony napis: ZA OJCZYZNĘ I NARÓD. W środku krzyża na okrągłej, biało emaliowanej tarczy w otoku ze złoconych liści dębowych pokrytych zieloną emalią umieszczony jest złocony monogram „RP”.
Pierwszym Kawalerem Orderu Orła Białego po jego restytucji został w roku 1993 Jan Paweł II.
Kapituła Orderu Orła Białego[edytuj]
Do kompetencji Kapituły należy w szczególności opiniowanie wniosków o nadanie lub pozbawienie Orderu oraz występowanie z inicjatywą nadania Orderu lub jego pozbawienia. Kapituła stoi na straży honoru Orderu, jej członkowie powoływani są przez prezydenta RP na pięć lat spośród osób, które zostały odznaczone tym Orderem. Kapitułę tworzą: Wielki Mistrz Orderu i pięciu członków Kapituły. Zgodnie z ustawą o orderach i odznaczeniach prezydent RP, z tytułu wyboru na ten urząd, staje się Kawalerem Orderu Orła Białego, Wielkim Mistrzem Orderu i przewodniczy Kapitule. Kapituła wybiera ze swego grona Kanclerza Orderu i Sekretarza Kapituły.
Łańcuch (kollana) Orderu Orła Białego pochodzący z czasów panowania króla Stanisława Augusta Poniatowskiego oraz miecz orderowy jako klejnoty Rzeczypospolitej przechowuje się w kaplicy Zamku Królewskiego w Warszawie.
II Rzeczypospolita[edytuj]
Pierwsza Kapituła Orderu Orła Białego została powołana na zebraniu kawalerów orderu 5 listopada 1921. W jej skład weszli: Józef Piłsudski (Wielki Mistrz Orderu), Edmund Dalbor (Kanclerz Orderu), Zygmunt Zieliński (Sekretarz Kapituły), Antoni Osuchowski (Podskarbi Kapituły), Wojciech Trąmpczyński i Józef Haller jako członkowie oraz Kazimierz Morawski i Wincenty Witos jako zastępcy członków.
- 11 grudnia 1922 w związku z wyborem na Prezydenta RP Wielkim Mistrzem Orderu został Gabriel Narutowicz.
- 20 grudnia 1922 w związku z wyborem na Prezydenta RP Wielkim Mistrzem Orderu został Stanisław Wojciechowski.
Ponieważ trzyletnia kadencja pierwszej kapituły kończyła się w 1924, 25 października tego roku powołano nową kapitułę w składzie: Stanisław Wojciechowski (Wielki Mistrz Orderu), Edmund Dalbor (Kanclerz Orderu), Władysław Grabski (Sekretarz Kapituły), Antoni Osuchowski (Podskarbi Kapituły), Wojciech Trąmpczyński i Józef Haller jako członkowie oraz Kazimierz Morawski i Wincenty Witos jako zastępcy członków.
- 25 sierpnia 1925 zmarł Kazimierz Morawski.
- 13 lutego 1926 zmarł Edmund Dalbor.
- 26 kwietnia 1926 Wojciech Trąmpczyński został Kanclerzem Orderu.
Po upływie trzyletniej kadencji 26 kwietnia 1926 powołano kolejną Kapitułę, w której skład weszli: Stanisław Wojciechowski (Wielki Mistrz Orderu), Wojciech Trąmpczyński (Kanclerz Orderu), Władysław Grabski (Sekretarz Kapituły), Antoni Osuchowski (Podskarbi), Józef Haller (członek) oraz Wincenty Witos (zastępca członka).
- 4 czerwca 1926 Ignacy Mościcki został zaprzysiężony na Prezydenta RP i z urzędu stał się Wielkim Mistrzem Orderu. Nie zwoływał jednak zebrań członków Kapituły ani nie powołał nowego składu po upływie trzyletniej kadencji.
- 9 stycznia 1928 zmarł Antoni Osuchowski.
- 1 marca 1928 zmarł Władysław Grabski.
- 13 stycznia 1932 Wincenty Witos został pozbawiony Orderu Orła Białego z powodu utraty praw publicznych w wyniku procesu brzeskiego.
- 26 kwietnia 1932 Kanclerzem Orderu został Aleksander Kakowski.
- 30 grudnia 1938 zmarł Aleksander Kakowski.
- 25 stycznia 1939 Kanclerzem Orderu został August Hlond.
Rząd RP na uchodźstwie[edytuj]
30 września 1939 Władysław Raczkiewicz objął obowiązku Prezydenta RP, stając się tym samym Wielkim Mistrzem Orderu. Spośród członków Kapituły Józef Haller znalazł się na emigracji we Francji a August Hlond we Włoszech, natomiast Wojciech Trąmpczyński pozostał w okupowanym kraju. W tej sytuacji niemożliwa była działalność Kapituły i na emigracji nie została ona powołana. Aczkolwiek kolejni prezydenci otrzymując z urzędu Order Orła Białego, stawali się jego Wielkimi Mistrzami.
- 9 czerwca 1947 August Zaleski
- 9 kwietnia 1972 Stanisław Ostrowski
- 8 kwietnia 1979 Edward Raczyński
- 8 kwietnia 1986 Kazimierz Sabbat
- 19 lipca 1989 Ryszard Kaczorowski
Kadencja Prezydenta Lecha Wałęsy[edytuj]
Kapituła Orderu Orła Białego została powołana 20 października 1995. W jej skład weszli: Lech Wałęsa (Wielki Mistrz Orderu), Stanisław Broniewski (od 2 listopada 1995 Kanclerz Orderu), Aleksander Gieysztor (od 2 listopada 1995 Sekretarz Kapituły), Jan Nowak Jeziorański, Barbara Skarga oraz Jerzy Turowicz.
Kadencja Prezydenta Aleksandra Kwaśniewskiego[edytuj]
23 grudnia 1995 powołano Kapitułę w składzie: Aleksander Kwaśniewski (Wielki Mistrz Orderu), Stanisław Broniewski (Kanclerz Orderu), Aleksander Gieysztor (Sekretarz Kapituły), Jan Nowak-Jeziorański, Barbara Skarga oraz Jerzy Turowicz.
- 27 stycznia 1999 zmarł Jerzy Turowicz.
- 9 lutego 1999 zmarł Aleksander Gieysztor.
- 13 września 1999 w skład Kapituły wszedł Tadeusz Mazowiecki.
- 9 maja 2000 w skład Kapituły wszedł Władysław Bartoszewski.
- 20 października 2000 Stanisław Broniewski przestał być członkiem Kapituły.
- 12 lutego 2001 w skład Kapituły wszedł Krzysztof Skubiszewski.
- 14 lutego 2001 Barbara Skarga została Kanclerzem Orderu a Władysław Bartoszewski Sekretarzem Kapituły[4].
- 20 stycznia 2005 zmarł Jan Nowak Jeziorański.
- 5 kwietnia 2005 w skład Kapituły wszedł Bronisław Geremek.
Kadencja Prezydenta Lecha Kaczyńskiego[edytuj]
W 2005 w skład Kapituły wchodzili: Lech Kaczyński (Wielki Mistrz Orderu), Barbara Skarga (Kanclerz Orderu), Władysław Bartoszewski (Sekretarz Kapituły), Tadeusz Mazowiecki, Krzysztof Skubiszewski oraz Bronisław Geremek.
- Pod koniec 2005, po wyborze Lecha Kaczyńskiego, z funkcji kanclerza kapituły ustąpiła prof. Barbara Skarga[5]
- 20 kwietnia 2007 prezydent powołał w skład Kapituły Andrzeja Gwiazdę.
- 26 kwietnia 2007 Tadeusz Mazowiecki utracił stanowisko członka Kapituły z mocy prawa, w związku z niezłożeniem oświadczenia lustracyjnego.
- 4 maja 2007 Bronisław Geremek utracił stanowisko członka Kapituły z mocy prawa w związku z niezłożeniem oświadczenia lustracyjnego[6].
- W maju 2007 z członkostwa w Kapitule zrezygnował Władysław Bartoszewski.
- 17 maja 2007 prezydent powołał w skład Kapituły Wiesława Chrzanowskiego[7] oraz arcybiskupa Ignacego Tokarczuka.
- 18 września 2008 prezydent powołał w skład Kapituły Bogusława Nizieńskiego.
- 10 grudnia 2008 prezydent powołał w skład Kapituły Zbigniewa Religę.
- luty 2009: abp Ignacy Tokarczuk ustąpił z Kapituły Orderu Orła Białego[8].
- 8 marca 2009 zmarł Zbigniew Religa.
- 16 września 2009 prezydent powołał w skład Kapituły Jana Olszewskiego.
- 8 lutego 2010 zmarł Krzysztof Skubiszewski.
Kadencja Prezydenta Bronisława Komorowskiego[edytuj]
W chwili objęcia obowiązków Prezydenta RP przez Marszałka Sejmu Bronisława Komorowskiego w kład Kapituły wchodzili: Andrzej Gwiazda, Wiesław Chrzanowski, Bogusław Nizieński oraz Jan Olszewski. Po wyborze na Prezydenta w jej skład wszedł również Bronisław Komorowski jako Wielki Mistrz Orderu.
- W listopadzie 2010 z członkostwa w Kapitule złożyli rezygnację Andrzej Gwiazda, Bogusław Nizieński oraz Jan Olszewski[9].
- 25 lutego 2011 w skład kapituły powołani zostali: Władysław Bartoszewski (ponownie), Aleksander Hall, Krzysztof Penderecki oraz Henryk Samsonowicz[10].
- 29 kwietnia 2012 zmarł Wiesław Chrzanowski, który był członkiem Kapituły.
Obecnie w skład kapituły wchodzą: Bronisław Komorowski (Prezydent RP), Władysław Bartoszewski (Kanclerz Orderu), Aleksander Hall (Sekretarz Kapituły), Krzysztof Penderecki oraz Henryk Samsonowicz[11].
Statystyki nadań Orderu Orła Białego od 1705 (1703) r.[edytuj]
Lata 1703-1990[edytuj]
| Epoka |
Lata nadań OOB |
Liczba odznaczonych |
Dane szczegółowe | ||
|---|---|---|---|---|---|
| Polacy | Cudzoziemcy | ||||
 |
August II Mocny | 1703-1733 | 155 | 77 | 78 |
.jpg) |
August III Sas | 1733-1763 | 345 | 232 | 113 |
 |
Stanisław August | 1764-1795 | 611 | ponad 427 | ponad 124 |
 |
Księstwo Warszawskie | 1807-1815 | 12 | 10 | 2 |
 |
Królestwo Polskie | 1815-1831 | 72 | 26 | 46 |
 |
II Rzeczpospolita | 1921-1939 | 112 | 24 | 88 |
.png) |
Władze Rzeczypospolitej Polskiej na Uchodźstwie | 1939-1990 | 16 | 12 | 4 |
| Razem | 1323 | ponad 808 | ponad 455 | ||
Źródło: Krzysztof Filipow, Order Orła Białego, Białystok 1995, s. 61; skorygowane wg:Marta Męclewska, Kawalerowie i statuty Orderu Orła Białego 1705-2008, Arx Regia Ośrodek Wydawniczy Zamku Królewskiego, Warszawa 2008, ISBN 978-83-7022178-2.
Od 1992[edytuj]
| Prezydent (kawaler Orderu Orła Białego) |
Lata urzędowania |
Liczba odznaczonych |
Dane szczegółowe | ||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Polacy | Cudzoziemcy | Żyjącym | Pośmiertnie | ||||
 |
Lech Wałęsa | 1990–1995 | 40[12] | 32 | 8 | 27 | 13 |
 |
Aleksander Kwaśniewski | 1995–2005 | 68[12] | 27 | 41 | 61 | 7 |
 |
Lech Kaczyński | 2005–2010 | 29[13] | 22 | 7 | 16 | 13 |
 |
Bronisław Komorowski | od 2010 | 27[14] | 21 | 6 | 25 | 2 |
| Razem | 164 | 102 | 62 | 129 | 35 | ||
Kawalerowie i Damy Orderu Orła Białego – w układzie chronologicznym (lista niepełna)[edytuj]
Daty postanowień o nadaniu, same akty dekoracji mogą być późniejsze
I Rzeczpospolita (lista niepełna)[edytuj]
Kolejność i daty nadań Orderu Orła Białego według pracy: Marta Męclewska, Kawalerowie i statuty Orderu Orła Białego 1705-2008, Arx Regia Ośrodek Wydawniczy Zamku Królewskiego, Warszawa 2008, ISBN 978-83-7022178-2
Odznaczeni w latach 1705–1795 obywatele polscy[edytuj]
Układ chronologiczny, układ alfabetyczny zob. Kategoria:Odznaczeni Orderem Orła Białego (I Rzeczpospolita).
Odznaczeni przez Augusta II Mocnego obywatele polscy (1705-1733)[edytuj]
Odznaczeni przez Augusta III Sasa obywatele polscy (1733-1763)[edytuj]
Odznaczeni przez Stanisława Augusta Poniatowskiego obywatele polscy (1764-1795)[edytuj]
Odznaczeni w latach 1703–1795 cudzoziemcy[edytuj]
Układ chronologiczny – układ alfabetyczny zob. Kategoria:Odznaczeni Orderem Orła Białego (I Rzeczpospolita)
Odznaczeni przez Augusta II Mocnego cudzoziemcy (1703-1733)[edytuj]
Odznaczeni przez Augusta III Sasa cudzoziemcy (1733-1763)[edytuj]
Odznaczeni przez Stanisława Augusta Poniatowskiego cudzoziemcy (1764-1796)[edytuj]
Księstwo Warszawskie (lista pełna)[edytuj]
Odznaczeni w latach 1807–1815 obywatele polscy, poddani Księstwa Warszawskiego[edytuj]
Układ chronologiczny, układ alfabetyczny zob. Kategoria:Odznaczeni Orderem Orła Białego (Księstwo Warszawskie).
- Józef Wybicki, 1807
- Ignacy Raczyński, 1809
- Stanisław Breza, 1809
- Jan Paweł Łuszczewski, 1809
- Aleksander Potocki, 1809
- Mikołaj Bronikowski, 1809
- Tadeusz Matuszewicz, 1812
- Stanisław Kostka Zamoyski, 1812
- Ignacy Sobolewski, 1812
- Michał Kochanowski, 1812
Odznaczeni w latach 1807–1815 cudzoziemcy[edytuj]
Układ chronologiczny – układ alfabetyczny zob. Kategoria:Odznaczeni Orderem Orła Białego (Księstwo Warszawskie).
Królestwo Polskie (lista pełna)[edytuj]
Odznaczeni w latach 1815–1831 obywatele polscy, poddani Królestwa Polskiego (kongresowego)[edytuj]
Układ chronologiczny, układ alfabetyczny zob. Kategoria:Odznaczeni Orderem Orła Białego (Królestwo Kongresowe).
Odznaczeni w latach 1815–1831 cudzoziemcy[edytuj]
Układ chronologiczny – układ alfabetyczny zob. Kategoria:Odznaczeni Orderem Orła Białego (Królestwo Kongresowe).
II Rzeczpospolita (lista pełna)[edytuj]
Odznaczeni w latach 1921–1939 obywatele polscy[edytuj]
Układ chronologiczny, układ alfabetyczny zob. Kategoria:Odznaczeni Orderem Orła Białego (II Rzeczpospolita).
- Józef Piłsudski, 4 lutego 1921 (z urzędu)
- Oswald Balzer, 11 lipca 1921[17]
- Edmund Dalbor, 11 lipca 1921[17]
- Józef Haller, 11 lipca 1921[17]
- Zygmunt Łoziński, 11 lipca 1921[17]
- Antoni Osuchowski, 11 lipca 1921[17]
- Kazimierz Morawski, 11 lipca 1921[17]
- Ignacy Jan Paderewski, 11 lipca 1921[17]
- Wojciech Trąmpczyński, 11 lipca 1921[17]
- Wincenty Witos, 11 lipca 1921[17] (orderu został pozbawiony 13 stycznia 1932, przywrócono go 31 października 1939)
- Zygmunt Zieliński, 11 lipca 1921[17]
- Gabriel Narutowicz, 9 grudnia 1922 (z urzędu)
- Stanisław Wojciechowski, 22 grudnia 1922 (z urzędu)
- Władysław Grabski, 12 kwietnia 1924[17]
- Aleksander Kakowski, 7 lipca 1925[17]
- Ignacy Mościcki, 5 czerwca 1926 (z urzędu)
- Kazimierz Bartel, 9 listopada 1932[18]
- August Hlond, 9 listopada 1932[19]
- Bronisław Pieracki, 17 czerwca 1934 (pośmiertnie)[20]
- Walery Sławek, 10 lipca 1935[17]
- Edward Śmigły-Rydz, 10 listopada 1936[21]
- Adam Stefan Sapieha, 24 listopada 1936[17][22]
- Stanisław Car, 20 czerwca 1938 (pośmiertnie)[23]
- Józef Beck, 11 października 1938[24]
Odznaczeni w latach 1921–1939 cudzoziemcy[edytuj]
Układ chronologiczny – układ alfabetyczny zob. Kategoria:Odznaczeni Orderem Orła Białego (II Rzeczpospolita)
Władze RP na Uchodźstwie (lista pełna)[edytuj]
Odznaczeni w latach 1939–1990 przez władze RP na uchodźstwie obywatele polscy[edytuj]
Układ chronologiczny, układ alfabetyczny zob. Kategoria:Odznaczeni Orderem Orła Białego (władze RP na uchodźstwie).
- Władysław Raczkiewicz, 30 września 1939 (z urzędu)[17]
- Herman Lieberman, 21 października 1941 (pośmiertnie)[17]
- Władysław Sikorski, 14 lipca 1943 (pośmiertnie)[17]
- August Zaleski, 9 czerwca 1947 (z urzędu)[17]
- Tadeusz Tomaszewski, 11 sierpnia 1950 (pośmiertnie)[17]
- Eustachy Sapieha, 7 sierpnia 1959[17]
- Michał Karaszewicz-Tokarzewski, 23 maja 1964 (pośmiertnie)[17]
- Stanisław Ostrowski, 9 kwietnia 1972 (z urzędu)[17]
- Edward Raczyński, 8 kwietnia 1979 (z urzędu)[17]
- Kazimierz Sabbat, 8 kwietnia 1986 (z urzędu)[17]
- Ryszard Kaczorowski, 19 lipca 1989 (z urzędu)[17]
- Władysław Rubin, 10 października 1990 (ostatnie nadanie Orderu przez Prezydenta RP na Uchodźstwie)[17]
Odznaczeni w latach 1939–1990 cudzoziemcy[edytuj]
Układ chronologiczny – układ alfabetyczny zob. Kategoria:Odznaczeni Orderem Orła Białego (władze RP na uchodźstwie).
- Manuel Avila Camacho, grudzień 1942[17]
- Biszara al-Churi, 17 października 1946[17]
- Abd al-Ilah, 20 października 1947[17]
- Carlo Chiarlo, 20 lutego 1951[17]
III Rzeczpospolita[edytuj]
Odznaczeni po 1992 r. obywatele polscy (lista pełna)[edytuj]
Układ chronologiczny wg kolejności nadania Orderu – układ alfabetyczny zob. Kategoria:Odznaczeni Orderem Orła Białego (III Rzeczpospolita).
- Lech Wałęsa, 23 grudnia 1992 (z urzędu)
Przez Prezydenta Lecha Wałęsę (1992–1995)[edytuj]
Rok 1993
- Jan Paweł II, 3 maja (pierwszy kawaler orderu po jego reaktywacji w 1992)
Rok 1994
- Stanisław Maczek, 19 stycznia
- Witold Lutosławski, 19 stycznia
- Adam Bień, 3 maja
- Aleksander Gieysztor, 3 maja
- Czesław Miłosz, 3 maja
- Zofia Morawska, 3 maja – pierwsza Polka odznaczona tym orderem.
- Jan Nowak-Jeziorański, 3 maja
- Stanisław Stomma, 3 maja
- Jerzy Turowicz, 3 maja
- Stefan Wyszyński, 3 maja (pośmiertnie)
Rok 1995
- Stanisław Broniewski, 3 maja
- Jan Karski, 3 maja
- Jan Tomasz Zamoyski, 3 maja
- Barbara Skarga, 3 maja
- Władysław Anders, 11 listopada (pośmiertnie)
- Tadeusz Bór-Komorowski, 11 listopada (pośmiertnie)
- Leopold Okulicki, 11 listopada (pośmiertnie)
- Stefan Rowecki, 11 listopada (pośmiertnie)
- Jan Rzepecki, 11 listopada (pośmiertnie)
- Kazimierz Sosnkowski, 11 listopada (pośmiertnie)
- Jan Skorobohaty-Jakubowski, 29 listopada (pośmiertnie)
- Adolf Bniński, 29 listopada (pośmiertnie)
- Cyryl Ratajski, 29 listopada (pośmiertnie)
- Jan Piekałkiewicz, 29 listopada (pośmiertnie)
- Jan Stanisław Jankowski, 29 listopada (pośmiertnie)
- Stefan Korboński, 29 listopada (pośmiertnie)
- Władysław Bartoszewski, 1 grudnia
- Zbigniew Brzeziński, 1 grudnia
- Tadeusz Mazowiecki, 1 grudnia
- Elżbieta Zawacka, 1 grudnia
- Tadeusz Żenczykowski, 1 grudnia
- Aleksander Kwaśniewski, 23 grudnia (z urzędu)
Przez Prezydenta Aleksandra Kwaśniewskiego (1995–2005)[edytuj]
Rok 1996
- Mira Zimińska-Sygietyńska, 21 lutego
- Włodzimierz Reczek, 27 lutego
- Franciszek Kamiński, 3 maja
- Stanisław Lem, 12 września
- Kajetan Dzierżykraj-Morawski, 11 listopada (pośmiertnie)
- Eugeniusz Kwiatkowski, 11 listopada (pośmiertnie)
- Tadeusz Pełczyński, 11 listopada (pośmiertnie)
- Kazimierz Pużak, 11 listopada (pośmiertnie)
Rok 1997
- Stefan Swieżawski, 3 maja
- Wojciech Korfanty, 21 czerwca (pośmiertnie)[25]
- Leszek Kołakowski, 11 listopada[26]
Rok 1998
- Jacek Kuroń, 6 marca[27]
- Karol Modzelewski, 6 marca[27]
- Marek Edelman, 14 kwietnia
- Gustaw Herling-Grudziński, 5 czerwca
- Andrzej Ciechanowiecki, 15 sierpnia
- Zbigniew Herbert, 1998 (pośmiertnie); akt wręczenia 3 maja 2007[28]
Rok 1999
- Józef Tischner, 14 września
- Bolesław Wierzbiański, 23 września
- Krzysztof Skubiszewski, 7 grudnia
Rok 2002
- Jan Kułakowski, 3 maja
- Bronisław Geremek, 11 listopada
Rok 2003
- Irena Sendlerowa, 10 listopada
Rok 2004
- Jerzy Kłoczowski, 11 listopada
Rok 2005
- Wiesław Chrzanowski, 3 maja
- Leszek Balcerowicz, 11 listopada
- Krzysztof Penderecki, 11 listopada
- Lech Kaczyński, 23 grudnia (z urzędu)
Przez Prezydenta Lecha Kaczyńskiego (2005–2010)[edytuj]
Rok 2006
- Ignacy Tokarczuk, 3 maja
- Anna Walentynowicz, 3 maja
- Andrzej Gwiazda, 3 maja
- August Emil Fieldorf, 30 lipca (pośmiertnie)
- Witold Pilecki, 30 lipca (pośmiertnie)
- Jan Józef Lipski, 23 września (pośmiertnie)
- Andrzej Maria Deskur, 12 października
- Kazimierz Majdański, 11 listopada
Rok 2007
- Łukasz Ciepliński, 3 maja (pośmiertnie)
Rok 2008
- Gustaw Holoubek, 12 marca (pośmiertnie)
- Stanisław Brzóska, 23 maja (pośmiertnie)
- Wincenty Kwieciński, 15 sierpnia (pośmiertnie)
- Franciszek Niepokólczycki, 15 sierpnia (pośmiertnie)
- Bogusław Nizieński, 25 sierpnia
- Henryk Gulbinowicz, 17 października
- Zbigniew Religa, 18 listopada
Rok 2009
- Andrzej Stelmachowski, 15 kwietnia (pośmiertnie)
- Jan Olszewski, 3 maja
- Jerzy Popiełuszko, 13 października (pośmiertnie)[29]
- Józef Glemp, 21 grudnia
Rok 2010
- Henryk Sławik, 25 lutego[30] (pośmiertnie)
- Stefan Starzyński, 28 marca (pośmiertnie)
- Bronisław Komorowski, 6 sierpnia (z urzędu)
Przez Prezydenta Bronisława Komorowskiego (od 2010)[edytuj]
Rok 2010
- Ignacy Skorupka, 15 sierpnia (pośmiertnie)
- Gerard Labuda, 8 października (pośmiertnie)
- Stefan Stuligrosz, 10 października
- Jan Ekier, 21 października
- Henryk Mikołaj Górecki, 21 października
- Henryk Samsonowicz, 22 października
- Jan Krzysztof Bielecki, 10 listopada
- Aleksander Hall, 10 listopada
- Adam Michnik, 10 listopada
- Alojzy Orszulik, 10 listopada
Rok 2011
- Wisława Szymborska, 17 stycznia[31]
- Andrzej Wajda, 21 marca[32]
- Zbigniew Radwański, 29 kwietnia[33]
- Zbigniew Romaszewski, 10 listopada
- Tadeusz Gocłowski, 10 listopada
- Andrzej Wielowieyski, 10 listopada
Rok 2012
- Władysław Findeisen, 3 maja[34]
- Wojciech Kilar, 3 maja[34]
- Jerzy Regulski, 3 maja[34]
- Jerzy Buzek, 6 listopada[35], dekoracja 11 listopada[36]
- Adam Strzembosz, 6 listopada[35], dekoracja 11 listopada[36]
Odznaczeni po 1992 r. cudzoziemcy (lista pełna)[edytuj]
Układ chronologiczny wg kolejności nadania Orderu – układ alfabetyczny zob. Kategoria:Odznaczeni Orderem Orła Białego (III Rzeczpospolita).
Przez Prezydenta Lecha Wałęsę (1992–1995)[edytuj]
Rok 1993
- król Karol XVI Gustaw, 16 września
- Václav Havel, 18 października
- Mauno Henrik Koivisto, 25 października
- Süleyman Demirel, 28 października
Rok 1994
- Árpád Göncz, 17 marca
- królowa Beatrycze, 29 września
Rok 1995
- król Harald V, 9 marca
- królowa Małgorzata II, 19 kwietnia
Przez Prezydenta Aleksandra Kwaśniewskiego (1995–2005)[edytuj]
Rok 1996
- Algirdas Brazauskas, 28 lutego
- królowa Elżbieta II, 25 marca
- Oscar Luigi Scalfaro, 4 czerwca
- Jacques Chirac, 12 września
- Konstantinos Stefanopulos, 21 października
Rok 1997
- Martti Ahtisaari, 17 kwietnia
- Guntis Ulmanis, 28 kwietnia
- Leonid Kuczma, 16 maja
- Michal Kováč, 18 sierpnia[37]
- Jorge Sampaio, 25 sierpnia
Rok 1998
- Lennart Meri, 27 kwietnia
- Thomas Klestil, 20 sierpnia
- Helmut Kohl, 29 września
Rok 1999[38]
- Valdas Adamkus, 31 marca
- król Albert II, 10 maja
- królowa Paola, 10 maja
- Lane Kirkland, 17 sierpnia (pośmiertnie)
Rok 2000
- Carlo Azeglio Ciampi, 10 marca
Rok 2001
- Tarja Halonen, 18 kwietnia
- Bohdan Osadczuk, 3 maja
- król Jan Karol I, 14 maja
- królowa Zofia, 14 maja
- Ferenc Mádl, 26 czerwca
Rok 2002
- Fernando Henrique Cardoso, 21 lutego
- Johannes Rau, 4 marca
- Gerhard Schröder, 4 marca
- Arnold Rüütel, 12 marca
- Rudolf Schuster, 22 kwietnia
- Nursułtan Nazarbajew, 20 maja
- cesarz Akihito, 3 lipca
- cesarzowa Michiko, 3 lipca
- Milan Kučan, 10 września
Rok 2003
- Vaira Vīķe-Freiberga, 19 lutego
- Karl Dedecius, 3 maja
- królowa Sonja, 15 września
- Ion Iliescu, 6 października
Rok 2004
- Robert Koczarian, 30 sierpnia
- Roh Moo-hyun, 3 grudnia
- Kwon Yang-suk, 3 grudnia
Rok 2005
- Wiktor Juszczenko, 11 kwietnia
- Horst Köhler, 30 sierpnia
Przez Prezydenta Lecha Kaczyńskiego (2005–2010)[edytuj]
Rok 2007
- Abdullah bin Abdulaziz Al Saud, 25 czerwca
- Václav Klaus, 10 lipca
- Ronald Reagan, 10 lipca (pośmiertnie)
Rok 2009
- Edward Fenech Adami, 23 stycznia
- Ivan Gašparovič, 21 lutego
- Traian Băsescu, 9 marca
- László Sólyom, 20 marca
Przez Prezydenta Bronisława Komorowskiego (od 2010)[edytuj]
Rok 2011
- królowa Sylwia, 29 kwietnia[39]
Rok 2012
- Aníbal Cavaco Silva, 18 kwietnia[40]
- Giorgio Napolitano, 6 czerwca[41]
- Norman Davies, 6 listopada[35], dekoracja 11 listopada[36]
- François Hollande, 15 listopada[42], dekoracja 16 listopada[43]
- Andris Bērziņš, 21 listopada [44], dekoracja 23 listopada[45]
Żyjący Polacy, Damy oraz Kawalerowie Orderu Orła Białego[edytuj]
Wśród 30 żyjących osób narodowości polskiej odznaczonych Orderem jest 30 mężczyzn.
- Leszek Balcerowicz, 11 listopada 2005
- Władysław Bartoszewski, 1 grudnia 1995
- Jan Krzysztof Bielecki, 10 listopada 2010
- Zbigniew Brzeziński, 1 grudnia 1995
- Jerzy Buzek, 11 listopada 2012 (data dekoracji)
- Andrzej Ciechanowiecki, 15 sierpnia 1998
- Jan Ekier, 21 października 2010
- Władysław Findeisen, 3 maja 2012
- Tadeusz Gocłowski, 10 listopada 2011
- Henryk Gulbinowicz, 17 października 2008
- Andrzej Gwiazda, 3 maja 2006
- Aleksander Hall, 10 listopada 2010
- Wojciech Kilar, 3 maja 2012
- Jerzy Kłoczowski, 11 listopada 2004
- Bronisław Komorowski, 6 sierpnia 2010 (z urzędu)
- Aleksander Kwaśniewski, 23 grudnia 1995 (z urzędu)
- Tadeusz Mazowiecki, 1 grudnia 1995
- Adam Michnik, 10 listopada 2010
- Karol Modzelewski, 6 marca 1998
- Bogusław Nizieński, 25 sierpnia 2008
- Jan Olszewski, 3 maja 2009
- Alojzy Orszulik, 10 listopada 2010
- Krzysztof Penderecki, 11 listopada 2005
- Jerzy Regulski, 3 maja 2012
- Zbigniew Romaszewski, 10 listopada 2011
- Henryk Samsonowicz, 22 października 2010
- Adam Strzembosz, 11 listopada 2012 (data dekoracji)
- Andrzej Wajda, 21 marca 2011
- Lech Wałęsa, 23 grudnia 1992 (z urzędu)
- Andrzej Wielowieyski, 10 listopada 2011
Osoby, które odmówiły przyjęcia Orderu Orła Białego[edytuj]
Jedyną dotychczas osobą, która odmówiła przyjęcia Orderu Orła Białego był Jerzy Giedroyc, 1994[46].
Zobacz też[edytuj]
Przypisy
- ↑ Pierwszy Order Orła Białego nadał August II Mocny hetmanowi Iwanowi Mazepie już 22 października 1703 roku, order został w 1705 ustanowiony pod pozorem odnowienia. Marta Męclewska, Kawalerowie i statuty Orderu Orła Białego 1705-2008, Arx Regia Ośrodek Wydawniczy Zamku Królewskiego, Warszawa 2008, s. 137, ISBN 978-83-7022178-2.
- ↑ Статут Императорского и Царского ордена Белого Орла.
- ↑ Dz. U. z 1921 r. Nr 24, poz. 136Ustawa z dnia 4 lutego 1921 r. o ustanowieniu orderu „Orła Białego”.
- ↑ Posiedzenie Kapituły Orderu Orła Białego. Prezydent.pl, 14 lutego 2001. [dostęp 2012-02-19].
- ↑ Prof. Skarga rezygnuje z kapituły Orderu Orła Białego.
- ↑ Geremek nie złoży kolejnych oświadczeń – – Wywiady – Opinie w RMF24.
- ↑ Witryna Prezydent.pl „Kapituły Orderów” Dostęp 14.10.2009.
- ↑ Abp Ignacy Tokarczuk nie jest już członkiem Kapituły Orderu Orła Białego. Prezydent.pl, 5 lutego 2009. [dostęp 2009-10-17].
- ↑ wiadomosci.dziennik.pl/: Order dla Michnika i Bieleckiego. Kapituła się sypie. [dostęp 20.11.2010].
- ↑ Prezydent powołał członków Kapituły Orderu Orła Białego. prezydent.pl, 28 lutego 2011. [dostęp 28 lutego 2011].
- ↑ 19. posiedzenie Kapituły Orderu Orła Białego. prezydent.pl, 10 marca 2011. [dostęp 11 marca 2011].
- ↑ 12,0 12,1 Lista osób odznaczonych w latach 1992–2005. prezydent.pl. [dostęp 2012-04-09].
- ↑ Lista osób odznaczonych przez Lecha Kaczyńskiego. prezydent.pl. [dostęp 2012-04-09].
- ↑ Wykaz odznaczonych Orderem Orła Białego przez Prezydenta RP Bronisława Komorowskiego. prezydent.pl. [dostęp 2012-11-23].
- ↑ Praca M. Męclewskiej OOB nie notuje
- ↑ Ewa Danowska: Stadnicki Ignacy. W: Polski Słownik Biograficzny. T. 41: Stachoń Roman – Stahr Jan. Warszawa – Kraków: Polska Akademia Nauk – Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla, 2002, s. 386–387. ISBN 8388909029.
- ↑ 17,00 17,01 17,02 17,03 17,04 17,05 17,06 17,07 17,08 17,09 17,10 17,11 17,12 17,13 17,14 17,15 17,16 17,17 17,18 17,19 17,20 17,21 17,22 17,23 17,24 17,25 17,26 17,27 17,28 17,29 Krzysztof Filipow: Order Orła Białego. Wyd. Białystok 1995.
- ↑ M.P. z 1932 r. Nr 259, poz. 294
- ↑ M.P. z 1932 r. Nr 259, poz. 294
- ↑ M.P. z 1934 r. Nr 138, poz. 185
- ↑ M.P. z 1936 r. Nr 262, poz. 463
- ↑ M.P. z 1936 r. Nr 274, poz. 485
- ↑ M.P. z 1938 r. Nr 141, poz. 248
- ↑ M.P. z 1938 r. Nr 233, poz. 512
- ↑ M.P. z 1997 r. Nr 45, poz. 442
- ↑ M.P. z 1998 r. Nr 6, poz. 109
- ↑ 27,0 27,1 M.P. z 1998 r. Nr 16, poz. 250
- ↑ Wdowa po Zbigniewie Herbercie odmówiła w 1998 przyjęcia orderu z rąk prezydenta Aleksandra Kwaśniewskiego (30 lipca 1998), ponowne wręczenie dokonane zostało przez Lecha Kaczyńskiego 3 maja 2007 – [1].
- ↑ Order Orła Białego dla Księdza Jerzego Popiełuszki. prezydent.pl, 2009-10-19. [dostęp 19 października 2009].
- ↑ Ordery dla zapomnianych bohaterów Polski i Węgier / Ordery i odznaczenia / Aktywność / Prezydent RP Lech Kaczyński.
- ↑ Prezydent odznaczył ludzi kultury. Prezydent.pl. [dostęp 2011-06-20].
- ↑ Prezydent odznaczył twórców kultury. Prezydent.pl, 2011-03-21. [dostęp 2011-06-20].
- ↑ M.P. z 2011 r. Nr 73, poz. 716
- ↑ 34,0 34,1 34,2 Odznaczenia z okazji Święta 3 Maja. W: 2012-05-03 [on-line]. Prezydent.pl. [dostęp 2012-05-03].
- ↑ 35,0 35,1 35,2 M.P. z 2013 r. poz. 267
- ↑ 36,0 36,1 36,2 Ordery Orła Białego dla Daviesa, Buzka i Strzembosza. rp.pl, 10.11.2012. [dostęp 2012-11-10].
- ↑ M.P. z 1997 r. Nr 83, poz. 811
- ↑ Na stronie poświęconej królowi Jordanii -Abd Allah II ibn Husajnowi podana jest informacja o tym, że 26 września 1999 otrzymał the White Eagle of Poland[2], ale tego nadania nie potwierdza wykaz uhonorowanych Orderem Orła Białego umieszczony na oficjalnej stronie prezydenta RP
- ↑ M.P. z 2011 r. Nr 73, poz. 718
- ↑ M.P. z 2012 r. poz. 764
- ↑ M.P. z 2012 r. poz. 873
- ↑ M.P. z 2013 r. poz. 275
- ↑ Zdjęcie z uroczystości wymiany orderów pomiędzy prezydentami Polski i Francji. prezydent.pl. [dostęp 16 listopada 2012].
- ↑ M.P. z 2013 r. poz. 283
- ↑ Wykaz odznaczonych Orderem Orła Białego przez Prezydenta RP Bronisława Komorowskiego. prezydent.pl. [dostęp 23 listopada 2012].
- ↑ Marek Henzler: Orła cień. 2005-11-02. [dostęp 2 listopada 2005].
Bibliografia[edytuj]
- Za Ojczyznę i Naród. 300 lat Orderu Orła Białego, ARX Regia Ośrodek Wydawniczy Zamku Królewskiego w Warszawie, Warszawa 2005, ISBN 83-7022-151-3.
- Wanda Bigoszewska, Polskie ordery i odznaczenia, Wydawnictwo Interpress, Warszawa 1989, ISBN 83-223-2287-9.
- Stefan Oberleitner, Polskie ordery odznaczenia i niektóre wyróżnienia zaszczytne 1705-1990, Wydawnictwo „Kanion”, Zielona Góra 1992, ISBN 83-85571-00-7.
- Zbigniew Puchalski, Dzieje polskich znaków zaszczytnych, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 1998, ISBN 83-7059-388-7.
- Zbigniew Puchalski, Ireneusz J. Wojciechowski, Ordery i odznaczenia polskie i ich kawalerowie, Krajowa Agencja Wydawnicza RSW „Prasa-Książka-Ruch”, Warszawa 1987, ISBN 83-03-02143-5.
Linki zewnętrzne[edytuj]
- Order Orła Białego. prezydent.pl. [dostęp 18.10.2009].
- Lista osób odznaczonych w latach 1992-2005 (.pdf) – prezydent.pl
- Lista osób odznaczonych przez Lecha Kaczyńskiego 2006-2010 (.rtf) – prezydent.pl
- Jan Pruszyński „Order Orła Białego w Rzeczypospolitej” (dostęp 18.10.2009)
- Mustimus (wg Z. Puchalski „Dzieje polskich znaków zaszczytnych” i E. Potkowski „Zakony rycerskie.Polskie dzieje”) „Order Orła Białego” (dostęp 18.10.2009)
- Krzysztof Filipow: Order Orła Białego. Białystok: Wyd. „Łuk”, 1995 „Podlaska Biblioteka Cyfrowa”
|
|||||||
