Order Orła Białego

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Order Orła Białego
Awers
Awers orderu
Awers
Awers gwiazdy orderowej
Baretka
Baretka
Ustanowiono 1 listopada 1705
Dewiza – pierwotna: PRO FIDE, REGE ET LEGE (Za Wiarę, Króla i Prawo)
– obecna: ZA OJCZYZNĘ I NARÓD
Wielkość 70 × 70 mm (order)
80 × 80 mm (gwiazda)
Powyżej (brak)
Poniżej Order Świętego Stanisława (I Rzeczpospolita, Księstwo Warszawskie, Królestwo Polskie)
Order Virtuti Militari (II Rzeczpospolita, III Rzeczpospolita)
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Kollana królewska Orderu Orła Białego, własność króla Augusta II Mocnego przed 1730
August II Mocny z Wielką Wstęgą i Gwiazdą Orderu Orła Białego
Herb Stanisława Augusta Poniatowskiego z kollaną Orderu Orła Białego

Order Orła Białego – najstarsze i najwyższe odznaczenie państwowe Rzeczypospolitej Polskiej, nadawane za znamienite zasługi cywilne i wojskowe dla pożytku Rzeczypospolitej Polskiej, położone zarówno w czasie pokoju, jak i w czasie wojny. Nie dzieli się na klasy. Nadawany jest najwybitniejszym Polakom oraz najwyższym rangą przedstawicielom państw obcych.

Order Orła Białego noszony jest na wstędze błękitnej przewieszonej przez lewe ramię do prawego boku. Gwiazdę Orderu, niegdyś haftowaną, nosi się na lewej piersi.

Spis treści

Historia[edytuj | edytuj kod]

  • Lata 1705–1795

Order został ustanowiony 1 listopada 1705[1] przez króla Augusta II na zamku w Tykocinie, małym mieście na Podlasiu, położonym nad rzeką Narew, gdzie bywali królowie, magnaci i książęta polscy. Otrzymywali go w czasie I Rzeczypospolitej głównie magnaci, którzy wsparli króla w wolnej elekcji: Karol Stanisław Radziwiłł, Hieronim Lubomirski, Michał Kazimierz Ogiński, Ignacy Krasicki, Stanisław Kostka Potocki, Stanisław Małachowski, ale także ataman Iwan Mazepa. W czasach Augusta III stracił nieco renomę, gdyż minister Henryk Brühl masowo go sprzedawał. Za panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego Order Orła Białego nadano na rozkaz cesarzowej Katarzyny II wielu Rosjanom, w tym wszystkim jej faworytom z Potiomkinem na czele. Order przestał być nadawany po III rozbiorze Polski.

  • Lata 1807–1917

Ponownie został ustanowiony w 1807 jako najwyższe odznaczenie Księstwa Warszawskiego i później kongresowego Królestwa Polskiego. Po upadku powstania listopadowego w 1831 wraz z Orderem Świętego Stanisława i Orderem Virtuti Militari został zniesiony jako order Królestwa Polskiego. Ukazem cara został ustanowiony Cesarski i Królewski Order Orła Białego[2] Order ten był nadawany przez carów w latach 1831-1917 (do upadku caratu). Ustanowienie oznaczenia Imperium Rosyjskiego, przejmującego elementy orderu Królestwa Polskiego, było jedną z represji po powstaniu listopadowym, gdy wbrew traktatowi wiedeńskiemu car uznał Królestwo Polskie za terytorium podbite, a nie odrębne państwo, związane jedynie unią personalną z Rosją. Z tego względu nie jest w tej formie i w tym okresie traktowany jako kontynuacja polskiego orderu rycerskiego.

  • Lata 1921–1939

Został odnowiony przez Sejm Rzeczypospolitej ustawą z dnia 4 lutego 1921 jako najwyższe odznaczenie państwowe[3]. Otrzymał wówczas także nowy wygląd. W okresie międzywojennym nadany został 24 obywatelom polskim i 88 cudzoziemcom (w tym 33 monarchom i prezydentom, 10 premierom, 12 członkom rodzin panujących, 15 ministrom).

  • Lata 1939–1990

Od wybuchu II wojny światowej order nadawany był rzadko i tylko przez rząd RP na uchodźstwie (poza prezydentami RP otrzymującymi go z urzędu, uhonorowano nim 6 Polaków m.in. Tadeusza Tomaszewskiego, Eustachego Sapiehę i Michała Tokarzewskiego-Karaszewicza oraz 4 cudzoziemców m.in. kard. Carlo Chiarlo), choć oficjalnie w PRL nigdy tego odznaczenia nie zniesiono. Dekret PKWN z 22 grudnia 1944 o orderach, odznaczeniach oraz medalach wymieniał Order Orła Białego jako jedno z odznaczeń państwowych, nadawanych przez Prezydium KRN, lecz nie był on nadawany, a w 1949 jako najwyższe odznaczenie zastąpił go Order Budowniczych Polski Ludowej. Ustawa z 17 lutego 1960 o orderach i odznaczeniach już nie wymieniała Orderu Orła Białego.

  • Od 1992 roku

23 grudnia 1992 został restytuowany ustawą z dnia 16 października 1992 r. o orderach i odznaczeniach (Dz. U. Nr 90, poz. 490 ze zmianami). Order obecnie nadawany jest przez Prezydenta RP. Pierwszymi osobami, które otrzymały go po 1989, z rąk prezydenta Lecha Wałęsy, byli Jan Paweł II i król Szwecji Karol XVI Gustaw (w 1993, ale papież odebrał swój order dopiero 22 maja 1995 w czasie pielgrzymki do kraju).

20 maja 2008 Gimnazjum Nr 28 we Wrocławiu dostało imię Kawalerów Orderu Orła Białego. To jedyna szkoła w Polsce nosząca takie imię.

Zmiany insygniów[edytuj | edytuj kod]

Początkowo miał formę owalnego medalu czerwonego koloru z jasnobłękitną wstęgą oraz hasłem Pro Fide, Rege et Lege (łac. Za Wiarę, Króla i Prawo). Na oznakach przyznawanych monarchom słowo rege zmieniano na grege (łac. trzodę). Królowi polskiemu przysługiwał przywilej noszenia insygniów orderowych, którymi był wysadzany szlachetnymi kamieniami krzyż zawieszony na łańcuchu Orderu Orła Białego. Monarchowie z dynastii Wettynów, August II Mocny i jego syn August III Sas mieli poza tym cały zestaw klejnotów, który nazywano garniturem orderowym. W 1709 order dla wszystkich kawalerów otrzymał formę krzyża maltańskiego. Do 1713 noszony był na szyi z dodatkową gwiazdą.

Okres międzywojenny[edytuj | edytuj kod]

Po restytucji orderu w 1921 roku zmieniono jego hasło na Za Ojczyznę i Naród. Na nowy wygląd orderu złożyły się złoty krzyż maltański z białą emaliowaną obwódką i złotymi promieniami między ramionami, dalej biały, emaliowany i ukoronowany orzeł z rozpostartymi skrzydłami z głową w prawo (heraldycznie) na krzyżu. Order nosi się na gładkiej, jasno błękitnej szarfie z lewego ramienia na prawy bok.

Gwiazda jest ośmioramienna z prostymi ramionami. Na niej osadzony jest złoty, maltański krzyż emaliowany na czerwono z białą emaliowaną obwódką i złotymi promieniami pomiędzy ramionami. Nowe hasło zostało wypisane na ramionach krzyża. Na centralnym dysku emaliowanym na biało znajduje się monogram RP (Rzeczpospolita Polska) otoczony emaliowanym zielono wieńcem.

W okresie międzywojennym nadany został 24 obywatelom polskim i 87 cudzoziemcom (w tym 33 monarchom i prezydentom, 10 premierom, 12 członkom rodzin panujących, 15 ministrom).

Opis oznaki od 1992[edytuj | edytuj kod]

Obecnie oznaką Orderu Orła Białego jest krzyż maltański, równoramienny, złocony, o wymiarach 70 × 70 mm, zakończony na rogach ramion kulkami. Ramiona krzyża pokryte są czerwoną emalią z białymi brzegami w złoconym obramowaniu. Między ramionami krzyża umieszczone są pęki złoconych promieni. W środku krzyża biało emaliowany orzeł według wzoru określonego w ustawie z dnia 1 sierpnia 1919 o godłach i barwach Rzeczypospolitej Polskiej, ze złoconymi żyłkami, koroną, dziobem i szponami. Na odwrotnej stronie ramiona krzyża są złocone z biało emaliowanym obramowaniem i wypukłym napisem: ZA OJCZYZNĘ I NARÓD. W środku krzyża na okrągłej biało emaliowanej tarczy w otoku ze złoconych liści dębowych pokrytych zieloną emalią umieszczony jest złocony monogram: RP. Krzyż zawieszony jest na błękitnej wielkiej wstędze szerokości 100 mm i noszony z lewego ramienia na prawy bok.

Oznaką Orderu jest ponadto gwiazda orderowa srebrzona o średnicy 80 mm z ośmiu pęków promieni. Na gwieździe umieszczony jest złocony krzyż Orderu, o wymiarach 50 × 50 mm, lecz bez orła i bez kulek na rogach ramion. Między ramionami krzyża złociste płomyki, na ramionach krzyża złocony napis: ZA OJCZYZNĘ I NARÓD. W środku krzyża na okrągłej, biało emaliowanej tarczy w otoku ze złoconych liści dębowych pokrytych zieloną emalią umieszczony jest złocony monogram „RP”.

Pierwszym Kawalerem Orderu Orła Białego po jego restytucji został w roku 1993 Jan Paweł II.

Kapituła Orderu Orła Białego[edytuj | edytuj kod]

Do kompetencji Kapituły należy w szczególności opiniowanie wniosków o nadanie lub pozbawienie Orderu oraz występowanie z inicjatywą nadania Orderu lub jego pozbawienia. Kapituła stoi na straży honoru Orderu, jej członkowie powoływani są przez prezydenta RP na pięć lat spośród osób, które zostały odznaczone tym Orderem. Kapitułę tworzą: Wielki Mistrz Orderu i pięciu członków Kapituły. Zgodnie z ustawą o orderach i odznaczeniach prezydent RP, z tytułu wyboru na ten urząd, staje się Kawalerem Orderu Orła Białego, Wielkim Mistrzem Orderu i przewodniczy Kapitule. Kapituła wybiera ze swego grona Kanclerza Orderu i Sekretarza Kapituły.

Łańcuch (kollana) Orderu Orła Białego pochodzący z czasów panowania króla Stanisława Augusta Poniatowskiego oraz miecz orderowy jako klejnoty Rzeczypospolitej przechowuje się w kaplicy Zamku Królewskiego w Warszawie.

II Rzeczpospolita[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza Kapituła Orderu Orła Białego została powołana na zebraniu kawalerów orderu 5 listopada 1921. W jej skład weszli: Józef Piłsudski (Wielki Mistrz Orderu), Edmund Dalbor (Kanclerz Orderu), Zygmunt Zieliński (Sekretarz Kapituły), Antoni Osuchowski (Podskarbi Kapituły), Wojciech Trąmpczyński i Józef Haller jako członkowie oraz Kazimierz Morawski i Wincenty Witos jako zastępcy członków.

  • 11 grudnia 1922 w związku z wyborem na Prezydenta RP Wielkim Mistrzem Orderu został Gabriel Narutowicz.
  • 20 grudnia 1922 w związku z wyborem na Prezydenta RP Wielkim Mistrzem Orderu został Stanisław Wojciechowski.

Ponieważ trzyletnia kadencja pierwszej kapituły kończyła się w 1924, 25 października tego roku powołano nową kapitułę w składzie: Stanisław Wojciechowski (Wielki Mistrz Orderu), Edmund Dalbor (Kanclerz Orderu), Władysław Grabski (Sekretarz Kapituły), Antoni Osuchowski (Podskarbi Kapituły), Wojciech Trąmpczyński i Józef Haller jako członkowie oraz Kazimierz Morawski i Wincenty Witos jako zastępcy członków.

Po upływie trzyletniej kadencji 26 kwietnia 1926 powołano kolejną Kapitułę, w której skład weszli: Stanisław Wojciechowski (Wielki Mistrz Orderu), Wojciech Trąmpczyński (Kanclerz Orderu), Władysław Grabski (Sekretarz Kapituły), Antoni Osuchowski (Podskarbi), Józef Haller (członek) oraz Wincenty Witos (zastępca członka).

  • 4 czerwca 1926 Ignacy Mościcki został zaprzysiężony na Prezydenta RP i z urzędu stał się Wielkim Mistrzem Orderu. Nie zwoływał jednak zebrań członków Kapituły ani nie powołał nowego składu po upływie trzyletniej kadencji.
  • 9 stycznia 1928 zmarł Antoni Osuchowski.
  • 1 marca 1928 zmarł Władysław Grabski.
  • 13 stycznia 1932 Wincenty Witos został pozbawiony Orderu Orła Białego z powodu utraty praw publicznych w wyniku procesu brzeskiego.
  • 26 kwietnia 1932 Kanclerzem Orderu został Aleksander Kakowski.
  • 30 grudnia 1938 zmarł Aleksander Kakowski.
  • 25 stycznia 1939 Kanclerzem Orderu został August Hlond.

Rząd RP na uchodźstwie[edytuj | edytuj kod]

30 września 1939 Władysław Raczkiewicz objął urząd Prezydenta RP, stając się tym samym Wielkim Mistrzem Orderu. Spośród członków Kapituły Józef Haller znalazł się na emigracji we Francji a August Hlond we Włoszech, natomiast Wojciech Trąmpczyński pozostał w okupowanym kraju. W tej sytuacji niemożliwa była działalność Kapituły i na emigracji nie została ona powołana. Aczkolwiek kolejni prezydenci otrzymując z urzędu Order Orła Białego, stawali się jego Wielkimi Mistrzami.

Kadencja Prezydenta Lecha Wałęsy[edytuj | edytuj kod]

Kapituła Orderu Orła Białego została powołana 20 października 1995. W jej skład weszli: Lech Wałęsa (Wielki Mistrz Orderu), Stanisław Broniewski (od 2 listopada 1995 Kanclerz Orderu), Aleksander Gieysztor (od 2 listopada 1995 Sekretarz Kapituły), Jan Nowak-Jeziorański, Barbara Skarga oraz Jerzy Turowicz.

Kadencja Prezydenta Aleksandra Kwaśniewskiego[edytuj | edytuj kod]

23 grudnia 1995 powołano Kapitułę w składzie: Aleksander Kwaśniewski (Wielki Mistrz Orderu), Stanisław Broniewski (Kanclerz Orderu), Aleksander Gieysztor (Sekretarz Kapituły), Jan Nowak-Jeziorański, Barbara Skarga oraz Jerzy Turowicz.

Kadencja Prezydenta Lecha Kaczyńskiego[edytuj | edytuj kod]

W 2005 w skład Kapituły wchodzili: Lech Kaczyński (Wielki Mistrz Orderu), Barbara Skarga (Kanclerz Orderu), Władysław Bartoszewski (Sekretarz Kapituły), Tadeusz Mazowiecki, Krzysztof Skubiszewski oraz Bronisław Geremek.

Kadencja Prezydenta Bronisława Komorowskiego[edytuj | edytuj kod]

W chwili objęcia obowiązków Prezydenta RP przez Marszałka Sejmu Bronisława Komorowskiego w skład Kapituły wchodzili: Andrzej Gwiazda, Wiesław Chrzanowski, Bogusław Nizieński oraz Jan Olszewski. Po wyborze na Prezydenta w jej skład wszedł również Bronisław Komorowski jako Wielki Mistrz Orderu.

Aktualny skład Kapituły[edytuj | edytuj kod]

Obecnie w skład kapituły wchodzą[12]:

Statystyki nadań Orderu Orła Białego od 1705 (1703) r.[edytuj | edytuj kod]

Lata 1703-1990[edytuj | edytuj kod]

Epoka
Lata
nadań OOB
Liczba
odznaczonych
Dane szczegółowe
Polacy Cudzoziemcy
August II Mocny August II Mocny 1703-1733 155 77 78
August III Sas August III Sas 1733-1763 345 232 113
Stanisław August Stanisław August 1764-1795 611 ponad 427 ponad 124
Księstwo Warszawskie Księstwo Warszawskie 1807-1815 12 10 2
Królestwo Polskie Królestwo Polskie 1815-1831 72 26 46
II Rzeczpospolita II Rzeczpospolita 1921-1939 112 24 88
Władze Rzeczypospolitej Polskiej na Uchodźstwie Władze Rzeczypospolitej Polskiej na Uchodźstwie 1939-1990 16 12 4
Razem 1323 ponad 808 ponad 455

Źródło: Krzysztof Filipow, Order Orła Białego, Białystok 1995, s. 61; skorygowane według: Marta Męclewska, Kawalerowie i statuty Orderu Orła Białego 1705-2008, Arx Regia Ośrodek Wydawniczy Zamku Królewskiego, Warszawa 2008, ISBN 978-83-7022178-2.

Od 1992[edytuj | edytuj kod]

Prezydent
(kawaler Orderu Orła Białego)
Lata
urzędowania
Liczba
odznaczonych
Dane szczegółowe
Polacy Cudzoziemcy Żyjącym Pośmiertnie
Lech Wałęsa Lech Wałęsa 1990–1995 40[13] 32 8 27 13
Aleksander Kwaśniewski Aleksander Kwaśniewski 1995–2005 68[13] 27 41 61 7
Lech Kaczyński Lech Kaczyński 2005–2010 29[14] 22 7 16 13
Bronisław Komorowski Bronisław Komorowski od 2010 27[15] 21 6 25 2
Razem 164 102 62 129 35

Kawalerowie i Damy Orderu Orła Białego – w układzie chronologicznym (lista niepełna)[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Z tym tematem związana jest kategoria: Odznaczeni Orderem Orła Białego.

Daty postanowień o nadaniu, same akty dekoracji mogą być późniejsze

I Rzeczpospolita (lista niepełna)[edytuj | edytuj kod]

Kolejność i daty nadań Orderu Orła Białego według pracy: Marta Męclewska, Kawalerowie i statuty Orderu Orła Białego 1705-2008, Arx Regia Ośrodek Wydawniczy Zamku Królewskiego, Warszawa 2008, ISBN 978-83-7022178-2

Odznaczeni w latach 1705–1795 obywatele polscy[edytuj | edytuj kod]

Układ chronologiczny, układ alfabetyczny zob. Kategoria:Odznaczeni Orderem Orła Białego (I Rzeczpospolita).

Odznaczeni przez Augusta II Mocnego obywatele polscy (1705-1733)[edytuj | edytuj kod]

Lata 1705–1720

Lata 1721–1733

Odznaczeni przez Augusta III Sasa obywatele polscy (1733-1763)[edytuj | edytuj kod]

Lata 1733–1740

Lata 1741–1750

Lata 1751–1760

Lata 1761–1763

Odznaczeni przez Stanisława Augusta Poniatowskiego obywatele polscy (1764-1795)[edytuj | edytuj kod]

Lata 1764–1770

Lata 1771–1780

Lata 1781–1790

Lata 1791–1795

Odznaczeni w latach 1703–1795 cudzoziemcy[edytuj | edytuj kod]

Układ chronologiczny – układ alfabetyczny zob. Kategoria:Odznaczeni Orderem Orła Białego (I Rzeczpospolita)

Odznaczeni przez Augusta II Mocnego cudzoziemcy (1703-1733)[edytuj | edytuj kod]
Odznaczeni przez Augusta III Sasa cudzoziemcy (1733-1763)[edytuj | edytuj kod]
Odznaczeni przez Stanisława Augusta Poniatowskiego cudzoziemcy (1764-1796)[edytuj | edytuj kod]

Księstwo Warszawskie (lista pełna)[edytuj | edytuj kod]

Odznaczeni w latach 1807–1815 obywatele polscy, poddani Księstwa Warszawskiego[edytuj | edytuj kod]

Układ chronologiczny, układ alfabetyczny zob. Kategoria:Odznaczeni Orderem Orła Białego (Księstwo Warszawskie).

  1. Józef Wybicki, 1807
  2. Ignacy Raczyński, 1809
  3. Stanisław Breza, 1809
  4. Jan Paweł Łuszczewski, 1809
  5. Aleksander Potocki, 1809
  6. Mikołaj Bronikowski, 1809
  7. Tadeusz Matuszewicz, 1812
  8. Stanisław Kostka Zamoyski, 1812
  9. Ignacy Sobolewski, 1812
  10. Michał Kochanowski, 1812

Odznaczeni w latach 1807–1815 cudzoziemcy[edytuj | edytuj kod]

Układ chronologiczny – układ alfabetyczny zob. Kategoria:Odznaczeni Orderem Orła Białego (Księstwo Warszawskie).

  1. Pierre Antoine Daru, 1807
  2. Friedrich Senfft von Pilsach, 1812

Królestwo Polskie (lista pełna)[edytuj | edytuj kod]

Odznaczeni w latach 1815–1831 obywatele polscy, poddani Królestwa Polskiego (kongresowego)[edytuj | edytuj kod]

Układ chronologiczny, układ alfabetyczny zob. Kategoria:Odznaczeni Orderem Orła Białego (Królestwo Kongresowe).

  1. Adam Jerzy Czartoryski, 1815
  2. Jan Henryk Dąbrowski, 1815
  3. Stanisław Mokronowski, 1815
  4. Tadeusz Antoni Mostowski, 1815
  5. Karol Sierakowski, 1815
  6. Józef Wielhorski, 1815
  7. Józef Zajączek, 1815
  8. Antoni Henryk Radziwiłł, 1815 (powtórnie, 1 raz w 1793)
  9. Adam Ożarowski, 1815
  10. Franciszek Ksawery Drucki-Lubecki, 1816
  11. Jan Węgleński 1817
  12. Marcin Badeni, 1818
  13. Stanisław Staszic, 1818
  1. Adam Michał Prażmowski, 1826
  2. Adam Broniec, 1829
  3. Feliks Józef Czarniecki, 1829
  4. Franciszek Grabowski, 1829
  5. Stanisław Grabowski, 1829
  6. Maurycy Hauke, 1829
  7. Wincenty Krasiński, 1829
  8. Aleksander Stanisław Potocki, 1829
  9. Stanisław Potocki, 1829
  10. Aleksander Różniecki, 1829
  11. Jan Paweł Woronicz, 1829
  12. Stefan Grabowski, 1830
  13. Maciej Wodziński, 1830

Odznaczeni w latach 1815–1831 cudzoziemcy[edytuj | edytuj kod]

Układ chronologiczny – układ alfabetyczny zob. Kategoria:Odznaczeni Orderem Orła Białego (Królestwo Kongresowe).

  1. Aleksander I, 1815
  2. Konstanty Pawłowicz Romanow, 1815
  3. Joanis Kapodistrias, 1818
  4. Dymitr Kuruta, 1818
  5. Wasyl Łanskoj, 1818
  6. Michał Pawłowicz Romanow, 1818
  7. Mikołaj I Romanow, 1818
  8. Karl Robert Nesselrode, 1818
  9. Nikołaj Nowosilcow, 1818
  10. Piotr Wołkoński, 1818
  11. Dawid Alopeus, 1818
  12. Andrej Italiańskij, 1818
  13. Jurij Gołowkin, 1820
  14. Fryderyk VI Hessen-Homburg, 1820
  15. Christian Günther von Bernstorff, 1825
  16. Tommaso Bernetti, 1826
  17. Antonio Brignole-Sale, 1826
  18. Auguste d'Auvray Frederic, 1827
  19. Jegor Kankrin, 1828
  20. Dmitrij Tatieszczew, 1828
  21. Petre Goess, 1828
  22. Detlev Einsiedel, 1828
  23. Georg Manteuffel, 1828
  1. Wasilij Chanykow, 1829
  2. Aleksander II Romanow, 1829
  3. Aleksandra Fiodorowna (Charlotta Pruska), 1829
  4. Fryderyk Wilhelm IV Pruski, 1829
  5. Filip August Hessen-Homburg, 1829
  6. Gabriel de Raimon-Mormoiron Modene, 1829
  7. Piotr Andriejewicz Tołstoj 1829
  8. Wilhelm I Hohenzollern, 1829
  9. Adam Wirtemberski, 1829
  10. Ab ul Kassim, 1829
  11. Dost Mohammad Chan, 1829
  12. Rifat Pasza Halil, 1830
  13. Mehmed Pasza Huzrew, 1830
  14. Efendi Mustafa, 1830
  15. Karol Pruski, 1830
  16. Sulejman Neceb Seyyid, 1830
  17. Aleksander von Benckendorff, 1830
  18. Aleksander Czernyszow, 1830
  19. Iwan Dybicz Zabałkański, 1830
  20. Iwan Paskiewicz, 1830
  21. Reinhold Otto Scholer, 1830
  22. Michael Nadsady-Fogaras, 1830
  23. Magnus von Brahe, 1830

II Rzeczpospolita (lista pełna)[edytuj | edytuj kod]

Odznaczeni w latach 1921–1939 obywatele polscy[edytuj | edytuj kod]

Układ chronologiczny, układ alfabetyczny zob. Kategoria:Odznaczeni Orderem Orła Białego (II Rzeczpospolita).

  1. Józef Piłsudski, 4 lutego 1921 (z urzędu)
  2. Oswald Balzer, 11 lipca 1921[18]
  3. Edmund Dalbor, 11 lipca 1921[18]
  4. Józef Haller, 11 lipca 1921[18]
  5. Zygmunt Łoziński, 11 lipca 1921[18]
  6. Antoni Osuchowski, 11 lipca 1921[18]
  7. Kazimierz Morawski, 11 lipca 1921[18]
  8. Ignacy Jan Paderewski, 11 lipca 1921[18]
  9. Wojciech Trąmpczyński, 11 lipca 1921[18]
  10. Wincenty Witos, 11 lipca 1921[18] (orderu został pozbawiony 13 stycznia 1932, przywrócono go 31 października 1939)
  11. Zygmunt Zieliński, 11 lipca 1921[18]
  12. Gabriel Narutowicz, 9 grudnia 1922 (z urzędu)
  13. Stanisław Wojciechowski, 22 grudnia 1922 (z urzędu)
  14. Władysław Grabski, 12 kwietnia 1924[18]
  15. Aleksander Kakowski, 7 lipca 1925[18]
  16. Ignacy Mościcki, 5 czerwca 1926 (z urzędu)
  17. Kazimierz Bartel, 9 listopada 1932[19]
  18. August Hlond, 9 listopada 1932[20]
  19. Bronisław Pieracki, 17 czerwca 1934 (pośmiertnie)[21]
  20. Walery Sławek, 10 lipca 1935[18]
  21. Edward Śmigły-Rydz, 10 listopada 1936[22]
  22. Adam Stefan Sapieha, 24 listopada 1936[18][23]
  23. Stanisław Car, 20 czerwca 1938 (pośmiertnie)[24]
  24. Józef Beck, 11 października 1938[25]

Odznaczeni w latach 1921–1939 cudzoziemcy[edytuj | edytuj kod]

Układ chronologiczny – układ alfabetyczny zob. Kategoria:Odznaczeni Orderem Orła Białego (II Rzeczpospolita)

  1. Louis Barthou, 13 lipca 1921
  2. Alexandre Millerand, 13 lipca 1921
  3. Alexandru Averescu, 13 sierpnia 1921
  4. Take Ionescu, 13 sierpnia 1921
  5. Ferdynand I Rumuński, 31 sierpnia 1921
  6. król Albert I, 23 listopada 1921
  7. Aleksander I Karadziordziewić, 23 listopada 1921
  8. Désiré-Joseph Mercier, 23 listopada 1921
  9. Achille Ratti, 23 listopada 1921
  10. Alfons XIII Hiszpański, 15 marca 1922
  11. Georges Clemenceau, 15 marca 1922
  12. Ferdynand Foch, 15 marca 1922
  13. Joseph Joffre, 15 marca 1922
  14. Philippe Petain, 15 marca 1922
  15. Raymond Poincaré, 15 marca 1922
  16. Wiktor Emanuel III, 15 marca 1922
  17. Ion Brătianu, 9 maja 1922
  18. Epitácio Lindolfo da Silva Pessoa, 13 czerwca 1922
  19. Henri Le Rond, 14 czerwca 1922
  20. Thomas Woodrow Wilson, 31 lipca 1922
  21. Karol II Rumuński, 12 września 1922
  22. Hirohito, 19 października 1922
  23. Mikołaj Rumuński, 19 października 1922
  24. Nikola Pašić, 28 października 1922
  25. cesarz Yoshihito, 28 lutego 1923
  26. Chrystian X, 21 kwietnia 1923
  27. Wilhelmina (królowa Holandii), 21 kwietnia 1923
  28. Maria Koburg, 23 czerwca 1923
  29. Ion Duca, 25 czerwca 1923
  30. Benito Mussolini, 20 lipca 1923
  31. Henri Jaspar, 10 listopada 1923
  32. Gaston Doumergue, 1 grudnia 1924
  33. Edouard Herriot, 1 grudnia 1924
  34. kardynał Pietro Gasparri, 25 kwietnia 1925
  35. Vincenzo Vannutelli, 25 kwietnia 1925
  36. Tomasz Masaryk, 27 kwietnia 1925
  37. Elżbieta Gabriela Bawarska, 27 listopada 1925
  38. Louis-Ernest Dubois, 22 lutego 1926
  39. Hector André de Panafieu, 27 lutego 1926
  40. Augusto B. Leguía y Salcedo, 3 lipca 1926
  41. Henryk (książę holenderski), 5 listopada 1926
  42. Leopold III Koburg, 5 listopada 1926
  43. Lorenzo Lauri, 10 stycznia 1927
  44. Reza Szach Pahlawi, 1 czerwca 1927
  1. Borys III, 3 grudnia 1927
  2. król Amanullah, 28 kwietnia 1928
  3. Gustaw V, 2 czerwca 1928
  4. Miklós Horthy, 10 stycznia 1929
  5. Miguel Primo de Rivera y Orbaneja, 5 czerwca 1929
  6. Lauri Relander, 7 czerwca 1929
  7. Miron Cristea, 22 października 1929
  8. Constantin Sărăţeanu, 22 października 1929
  9. Humbert II, 17 grudnia 1929
  10. Carlos Ibáñez del Campo, 27 stycznia 1930
  11. Paul Hymans, 29 maja 1930
  12. Dino Grandi, 7 czerwca 1930
  13. Haile Sellasie, 29 października 1930
  14. Takamatsu no miya Nobuhito, 29 października 1930
  15. Haakon VII, 3 grudnia 1930
  16. António Óscar de Fragoso Carmona 20 stycznia 1931
  17. Elefterios Wenizelos 20 stycznia 1931
  18. Vojislav Marinković 5 grudnia 1931
  19. Dymitr Ghica, 13 stycznia 1932
  20. Ludovico Chigi Albani della Rovere, 8 marca 1932
  21. Szarlotta, 18 maja 1932
  22. Albert Lebrun, 20 grudnia 1932
  23. Nicolae Titulescu, 9 października 1933
  24. Konstantin Päts, 21 lipca 1934
  25. Gyula Gömbös, 19 października 1934
  26. Jules Laroche, 26 marca 1935
  27. Constantine Prezan, 10 lipca 1935
  28. Per Svinhufvud, 1 sierpnia 1935
  29. Getulio Vargas, 30 listopada 1935
  30. Francesco Marmaggi, 31 grudnia 1935
  31. Paul Van Zeeland, 26 kwietnia 1936
  32. Paweł Karadziordziewić, 15 maja 1936
  33. Giuseppe Bastianini, 10 czerwca 1936
  34. Victor Antonescu, 26 listopada 1936
  35. Jerzy II Grecki, 16 kwietnia 1937
  36. Michał I Rumuński, 22 maja 1937
  37. Juliana, 22 czerwca 1937
  38. Friedrich Akel, 4 września 1937
  39. Karlis Ulmanis, 4 września 1937
  40. Yvon Delbos, 1 grudnia 1937
  41. Koloman Kanya, 4 lutego 1938
  42. Johan Laidoner, 4 lutego 1938
  43. Galeazzo Ciano, 5 marca 1938
  44. Grigore Gafencu, 4 marca 1939

Władze RP na Uchodźstwie (lista pełna)[edytuj | edytuj kod]

Odznaczeni w latach 1939–1990 przez władze RP na uchodźstwie obywatele polscy[edytuj | edytuj kod]

Układ chronologiczny, układ alfabetyczny zob. Kategoria:Odznaczeni Orderem Orła Białego (władze RP na uchodźstwie).

  1. Władysław Raczkiewicz, 30 września 1939 (z urzędu)[18]
  2. Herman Lieberman, 21 października 1941 (pośmiertnie)[26]
  3. Władysław Sikorski, 14 lipca 1943 (pośmiertnie)[27]
  4. August Zaleski, 9 czerwca 1947 (z urzędu)[18]
  5. Tadeusz Tomaszewski, 11 sierpnia 1950 (pośmiertnie)[18]
  6. Eustachy Sapieha, 7 sierpnia 1959[18]
  7. Michał Karaszewicz-Tokarzewski, 23 maja 1964 (pośmiertnie)[18]
  8. Stanisław Ostrowski, 9 kwietnia 1972 (z urzędu)[18]
  9. Edward Raczyński, 8 kwietnia 1979 (z urzędu)[18]
  10. Kazimierz Sabbat, 8 kwietnia 1986 (z urzędu)[18]
  11. Ryszard Kaczorowski, 19 lipca 1989 (z urzędu)[18]
  12. Władysław Rubin, 10 października 1990 (ostatnie nadanie Orderu przez Prezydenta RP na Uchodźstwie)[28]

Odznaczeni w latach 1939–1990 cudzoziemcy[edytuj | edytuj kod]

Układ chronologiczny – układ alfabetyczny zob. Kategoria:Odznaczeni Orderem Orła Białego (władze RP na uchodźstwie).

  1. Manuel Avila Camacho, grudzień 1942[18]
  2. Biszara al-Churi, 17 października 1946[18]
  3. Abd al-Ilah, 20 października 1947[18]
  4. Carlo Chiarlo, 20 lutego 1951[18]

III Rzeczpospolita[edytuj | edytuj kod]

Żyjący Polacy, Damy oraz Kawalerowie Orderu Orła Białego[edytuj | edytuj kod]

Wśród 29 żyjących osób narodowości polskiej odznaczonych Orderem jest 28 mężczyzn i 1 kobieta.

Osoby, które odmówiły przyjęcia Orderu Orła Białego[edytuj | edytuj kod]

Jedyną dotychczas osobą, która odmówiła przyjęcia Orderu Orła Białego był Jerzy Giedroyc, 1994[29].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Pierwszy Order Orła Białego nadał August II Mocny hetmanowi Iwanowi Mazepie już 22 października 1703 roku, order został w 1705 ustanowiony pod pozorem odnowienia. Marta Męclewska, Kawalerowie i statuty Orderu Orła Białego 1705-2008, Arx Regia Ośrodek Wydawniczy Zamku Królewskiego, Warszawa 2008, s. 137, ISBN 978-83-7022178-2.
  2. Статут Императорского и Царского ордена Белого Орла.
  3. Dz. U. z 1921 r. Nr 24, poz. 136Ustawa z dnia 4 lutego 1921 r. o ustanowieniu orderu „Orła Białego”.
  4. Posiedzenie Kapituły Orderu Orła Białego. Prezydent.pl, 14 lutego 2001. [dostęp 2012-02-19].
  5. Prof. Skarga rezygnuje z kapituły Orderu Orła Białego.
  6. Geremek nie złoży kolejnych oświadczeń.
  7. Witryna Prezydent.pl „Kapituły Orderów” Dostęp 14.10.2009.
  8. Abp Ignacy Tokarczuk nie jest już członkiem Kapituły Orderu Orła Białego. Prezydent.pl, 5 lutego 2009. [dostęp 2009-10-17].
  9. wiadomosci.dziennik.pl/: Order dla Michnika i Bieleckiego. Kapituła się sypie. [dostęp 20.11.2010].
  10. Prezydent powołał członków Kapituły Orderu Orła Białego. prezydent.pl, 28 lutego 2011. [dostęp 28 lutego 2011].
  11. http://www.wprost.pl/ar/235173/Bartoszewski-Kanclerzem-Orderu-Orla-Bialego/
  12. 19. posiedzenie Kapituły Orderu Orła Białego. prezydent.pl, 10 marca 2011. [dostęp 11 marca 2011].
  13. 13,0 13,1 Lista osób odznaczonych w latach 1992–2005. prezydent.pl. [dostęp 2012-04-09].
  14. Lista osób odznaczonych przez Lecha Kaczyńskiego. prezydent.pl. [dostęp 2012-04-09].
  15. Wykaz odznaczonych Orderem Orła Białego przez Prezydenta RP Bronisława Komorowskiego. prezydent.pl. [dostęp 2012-11-23].
  16. Praca M. Męclewskiej OOB nie notuje.
  17. Ewa Danowska: Stadnicki Ignacy. W: Polski Słownik Biograficzny. T. 41: Stachoń Roman – Stahr Jan. Warszawa – Kraków: Polska Akademia Nauk – Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla, 2002, s. 386–387. ISBN 8388909029.
  18. 18,00 18,01 18,02 18,03 18,04 18,05 18,06 18,07 18,08 18,09 18,10 18,11 18,12 18,13 18,14 18,15 18,16 18,17 18,18 18,19 18,20 18,21 18,22 18,23 18,24 18,25 18,26 Krzysztof Filipow: Order Orła Białego. Wyd. Białystok 1995.
  19. M.P. z 1932 r. Nr 259, poz. 294
  20. M.P. z 1932 r. Nr 259, poz. 294
  21. M.P. z 1934 r. Nr 138, poz. 185
  22. M.P. z 1936 r. Nr 262, poz. 463
  23. M.P. z 1936 r. Nr 274, poz. 485
  24. M.P. z 1938 r. Nr 141, poz. 248
  25. M.P. z 1938 r. Nr 233, poz. 512
  26. Dz.U.R.P. z 1941 r. Nr 7. s. 52.
  27. Dz.U.R.P. z 1943 r. Nr 8. s. 60.
  28. Dz.U.R.P. z 1990 r. Nr 1. s. 54.
  29. Marek Henzler: Orła cień. 2005-11-02. [dostęp 2 listopada 2005].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Za Ojczyznę i Naród. 300 lat Orderu Orła Białego, ARX Regia Ośrodek Wydawniczy Zamku Królewskiego w Warszawie, Warszawa 2005, ISBN 83-7022-151-3.
  • Wanda Bigoszewska, Polskie ordery i odznaczenia, Wydawnictwo Interpress, Warszawa 1989, ISBN 83-223-2287-9.
  • Stefan Oberleitner, Polskie ordery odznaczenia i niektóre wyróżnienia zaszczytne 1705-1990, Wydawnictwo „Kanion”, Zielona Góra 1992, ISBN 83-85571-00-7.
  • Zbigniew Puchalski, Dzieje polskich znaków zaszczytnych, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 1998, ISBN 83-7059-388-7.
  • Zbigniew Puchalski, Ireneusz J. Wojciechowski, Ordery i odznaczenia polskie i ich kawalerowie, Krajowa Agencja Wydawnicza RSW „Prasa-Książka-Ruch”, Warszawa 1987, ISBN 83-03-02143-5.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]