Giudecca

Giudecca
Wyspa widziana z dzwonnicy kościoła San Giorgio Maggiore w Wenecji
Kontynent	Europa
Państwo	Włochy
Akwen	Morze Adriatyckie
Powierzchnia	0,59 km²
Populacja (2009)  • liczba ludności  • gęstość	4.802 8139 os./km²
Położenie na mapie Włoch Giudecca
45°25′30″N 12°19′43″E
Mapa wyspy
Multimedia w Wikimedia Commons

Giudecca (w dialekt. weneckim Giudèca, starsze wersje Zudèca i Zuèca) − wyspa (lub raczej grupa wysp połączonych ze sobą) położona na południe od historycznego centrum Wenecji w Północnych Włoszech. Leży naprzeciw dzielnicy Dorsoduro, od której oddziela ją kanał - Canale della Giudecca. Administracyjnie Giudecca jest częścią Dorsoduro.

Do wyspy (4.802 mieszkańców) przyłączona została wysepka Sacca Fisola (1.480 mieszkańców). Wysepka ta położona jest przy zachodnim krańcu Giudecchi (czytaj dżiudekki). Mieszkańcy Wenecji uczynili ją zamieszkałą dzięki zrealizowanemu projektowi rewitalizacji.

Giudecca położona jest na południe od miasta, należy do rezydencjalnych części Wenecji; wolna jest od ruchu turystycznego.

Etymologia nazwy wyspy

Pierwotnie wyspa była nazywana Spinalonga (wł. długa ość), najprawdopodobniej ze względu na swą podłużną formę. Obecny toponim miał być może wskazywać na istnienie na wyspie pierwszego żydowskiego getta, które następnie zostało przeniesione do dzielnicy Cannaregio. Teorii tej przeciwstawiają się wiadomości dotyczące oficjalnej daty wyznaczenia weneckiego getta - 29 marca 1516. Przed tą datą Żydzi mogli mieszkać gdziekolwiek na terenie miasta.

Inna hipoteza tłumaczy pochodzenie nazwy od słowa w dialekcie weneckim zudegà (w staroweneckim osądzony). Na początku IX w. Republika Wenecka przyznała na wyspie tereny rodzinom Barbolani, Flabanici oraz Caloprini jako rekompensatę za niesłuszne skazanie na wygnanie ich członków.

Inna jeszcze teoria wskazuje na zapożyczenie nazwy ze świata rzemiosła. Garbarze używali do garbowania skór substancji organicznych uzyskiwanych z konkretnych gatunków roślin. W Wenecji Euganejskiej i w Prowincji Trydentu rośline takie nazywane są zuèc, zueccam czy zuecchi. W Istrii natomiast spotyka się często nazwę Zudeca na określenie miejsca, w którym garbowano skórę.

Architektura

Bazylika Najświętszego Zbawiciela na Giudecce

Na wyspie został wzniesiony szereg budowli sakralnych i świeckich stanowiących dzisiaj dziedzictwo przeszłości miasta. Między 1577 a 1592 zbudowano Bazylikę Najświętszego Zbawiciela (wł. Basilica del Santissimo Redentore) według projektu Andrea Palladio. Kościół miał być wyrazem wdzięczności mieszkańców Wenecji za ustanie zarazy, która zabiła jedną trzecią populacji w 1576. Stąd bierze swój początek tradycyjne święto weneckie - Święto Zbawiciela (wł. Festa del Redentore). W kościele znajdują się obrazy malarzy weneckich, m.in. w zakrystii dzieła Paolo Veronese. Kolejnym kościołem wyspy jest Kościół Matki Bożej Ofiarowania lub naczej Kościół Starych Panien (wł. Chiesa delle Zitelle). Stanowił on wraz z całym kompleksem swego rodzaju szkołę dla panien bez uposażenia, które mogły w niej nauczyć się zawodu, m.in. koronkarstwa. Pozostałe budowle sakralne to Kościół św. Eufemii oraz Kościół św. Krzyża. W XIX w. rozebrano Kościół świętych Błażeja i Katalda (powstał wg projektów Domenico Rossiego i Giorgio Massariego). Zabytkowymi świeckimi budowlami na Giudecce są Molino Stucky (zamieniony w 2007 na hotel sieci Hilton), budynek Hotelu Cipriani, Casa dei Tre Oci (styl neogotycki) oraz Villa Herriot (styl eklektyczny).

Komunikacja

Na wyspie znajdują się cztery przystanki vaporetto, weneckiego tramwaju wodnego: Zitelle, Redentore, Palanca i Sacca Fisola. Wyspę obsługują tramwaje linii nr 2 (vaporetto) oraz 41 i 42 (motorówka), zatrzymując się na wszystkich czterech przystankach. Nocą wyspę obsługują tramwaje linii N, która kursują trasą dziennej linii nr 2.

Konotacje w kulturze

Dante w Boskiej Komedii piekło nazywa zamiennie Giudeccą lub Cocito.