Język wenecki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Vèneto, łéngua vèneta
Obszar Włochy, Chorwacja, Słowenia. Brazylia, Meksyk
Liczba mówiących ponad 2 miliony
Klasyfikacja genetyczna Języki indoeuropejskie
*Języki italskie
**Języki romańskie
***Języki zachodnioromańskie
****Język włoski
*****Język wenecki
Pismo łacińskie
Kody języka
ISO 639-1 brak
ISO 639-2 roa
ISO 639-3 vec
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata
logo Wikipedii
Wikipedia w języku weneckim
WiktionaryPl.svg
W Wikisłowniku: Słownik języka weneckiego
Słownik wenecko-polski, polsko-wenecki online
Język wenecki zaznaczono kolorem złotym

Język wenecki (wen. vèneto, łéngua vèneta, wł. veneto, lingua veneta) – zespół dialektów, używanych przez ponad dwa miliony osób w północno-wschodnich Włoszech (przede wszystkim prowincje: Belluno, Padova, Rovigo, Treviso, Trieste, Venezia, Verona, Vicenza) oraz przez włoską mniejszość narodową w Chorwacji i Słowenii (głównie na półwyspie Istria). Nie należy mylić z nazwą jednego z dialektów tego języka, używanego w Wenecji i określanego jako venexiàn/venesiàn. Dialekty weneckie są potocznie uważane za dialekty języka włoskiego, ale znacznie różnią się od włoskiego języka standardowego. Z językoznawczego punktu widzenia nie są wcale dialektami języka włoskiego, gdyż język wenecki jest klasyfikowany w podgrupie gallo-italskiej języków zachodnioromańskich[1][2], natomiast włoski w grupie italsko-dalmatyńskiej[3].

Język wenecki a język włoski[edytuj | edytuj kod]

Różnice w gramatyce[edytuj | edytuj kod]

Rodzajniki[edytuj | edytuj kod]

Język włoski Język wenecki
un, uno un
una na
il, lo el
la ła
i, gli i
le łe

Podobnie jak we włoskim, w weneckim rodzajniki określone skraca się przed samogłoską do l', a nieokreślone - do n'.

Przyimki[edytuj | edytuj kod]

  • Przyimki bez rodzajników:
Język włoski Język wenecki
a/ad a
con co
da da
di de
in in
per par
  • Przyimki włoskie z rodzajnikami:
  il l' lo la i gli le
a al all' allo alla ai agli alle
da dal dall' dallo dalla dai dagli dalle
di del dell' dello della dei degli delle
in nel nell' nello nella nei negli nelle
su sul sull' sullo sulla sui sugli sulle
  • Przyimki weneckie z rodzajnikami. W rodzaju żeńskim przyimki nie łączą się z rodzajnikami. W rodzaju męskim mogą się łączyć lub nie, w zależności od wyboru piszącego:
  el i
a al ai
co col coi
da dal dai
de del dei
in ntel ntei

Przysłówki[edytuj | edytuj kod]

Język włoski Język wenecki Uwagi
più pì/pi "bardziej"
quando quando che "kiedy"
sempre senpre "zawsze"

Czasownik[edytuj | edytuj kod]

  • Włoskiej partykule przeczącej non odpowiada wenecka no.
  • Odmiana czasowników:
    • Bezokoliczniki włoskie pierwszej koniugacji mają końcówkę -are, a w weneckim ta końcówka ma postać -ar: wł. parlare - wen. parlar. Bezokoliczniki włoskie drugiej koniugacji mają końcówkę -ere, a w weneckim ta końcówka ma postać -ar: wł. correre - wen. córar.
    • Czasowniki weneckie trybu oznajmującego poprzedza się odpowiednim rodzajnikiem: wł. arriva - wen. el/ła riva.
    • Czasowniki weneckie trybu oznajmującego mają tę samą formę w liczbie pojedynczej i mnogiej. Na liczbę wskazuje odpowiedni rodzajnik: wł. può - wen. el/ła pol, wł. possono - wen. i/łe pol.
    • W języku weneckim nie używa się czasu przeszłego dokonanego prostego. Zamiast niego, używa się czasu złożonego: wł. riformò - wen. el/ła gà riformà.
    • Imiesłów bierny czasowników pierwszej koniugacji ma we włoskim końcówkę -ato lub -ata w zależności od rodzaju, zaś w weneckim . W liczbie mnogiej w weneckim, końcówka ta zwykle nie ma zaznaczonego akcentu i przybiera postać -ai, -ae: wł. passato, passata, passati, passate - wen. pasà, pasà, pasai, pasae. Analogiczną postać mają rzeczowniki o końcówkach -ato/-ata: wł. peccato - wen. pecà.
    • Odmiana niektórych czasowników nieregularnych (wybrane formy):
      • Odmiana czasownika "być"
Język włoski Język wenecki Forma gramatyczna
essere èser bezokolicznik
è el/ła xe (również l'è) tryb oznajmujący, czas teraźniejszy, 3. osoba, l. pojedyncza
sono i/łe xe tryb oznajmujący, czas teraźniejszy, 3. osoba, l. mnoga
sia el/ła sia tryb łączący, czas teraźniejszy, 3. osoba, l. pojedyncza
siano i/łe sia tryb łączący, czas teraźniejszy, 3. osoba, l. mnoga
      • Odmiana czasownika "mieć"
Język włoski Język wenecki Forma gramatyczna
ho go tryb oznajmujący, czas teraźniejszy, 1. osoba, l. pojedyncza
ha el/ła ga tryb oznajmujący, czas teraźniejszy, 3. osoba, l. pojedyncza
abbiamo gavémo tryb oznajmujący, czas teraźniejszy, 1. osoba, l. mnoga
hanno i/łe ga tryb oznajmujący, czas teraźniejszy, 3. osoba, l. mnoga
      • Odmiana czasownika "móc"
Język włoski Język wenecki Forma gramatyczna
può el/ła pol tryb oznajmujący, czas teraźniejszy, 3. osoba, l. pojedyncza
possono i/łe pol tryb oznajmujący, czas teraźniejszy, 3. osoba, l. mnoga

Różnice w ortografii[edytuj | edytuj kod]

  • Podwójne włoskie spółgłoski b, c, f, g, l, m, n, p, s, t odpowiadają pojedynczym w języku weneckim: wł. maggiore, polacco, appunto - wen. magiore, połaco, apunto.
  • Włoskiej literze c przed i po samogłosce odpowiada s w słowach weneckich: wł. vicina, amici - wec. visina, amisi.
  • Włoska litera l na początku wyrazu lub w połączeniach -al-, -il-, -ol-, a przed samogłoską przechodzi w wenecką ł: wł. logica, politica - wen. łogica, połitica. Taka konwencja jest stosowana w Wikipedii, niemniej jednak zamiast litery ł, spotykanej w niewielu alfabetach (prócz weneckiego właściwie tylko w polskim, łużyckim, białoruskiej łacince i nawaho), często pozostawia się l.
  • Włoskiej literze m w połączeniach -mb-, -mp- odpowiada n w słowach weneckich: wł. campo, gamba - wec. canpo, ganba.
  • Włoskiej literze s między samogłoskami odpowiada x w słowach weneckich: wł. famoso, fisiche - wec. famoxo, fixeghe.
  • Włoskiej grupie chi oraz grupie cchi przed samogłoską odpowiada wenecka ci: wł. chiamati, vecchio - wen. ciamai, vecio.
  • Włoskiej grupie gli przed samogłoską odpowiada wenecka j: wł. famiglia, tagliare - wen. faméja, tajar.
  • Włoskiej grupie sc przed i odpowiada wenecka s: wł. scienza, crescita - wen. siensa, crèsita.
  • Włoskiej dwugłosce uo odpowiada wenecka o: wł. uomo, scuola - wen. omo, scoła.

Przedrostki i przyrostki[edytuj | edytuj kod]

Przyrostki[edytuj | edytuj kod]

Język włoski Język wenecki Uwagi
-ale -ałe  
-bile -biłe  
-ese -éxe/-exe w przymiotnikach od nazw narodowości
-ico (masc.), -ica (fem.) -ego/-ico (masc.), -ega/-ica (fem.)  
-ione, -ione -ion  
-mente -mente tworzenie przysłówka
-ore -or wykonawca czynności
-tà -tà/-tât  

Przypisy

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]