Grejpfrut

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Grejpfrut
Yiling-District-Grapefruits-4880.jpg
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad klad różowych
Rząd mydleńcowce
Rodzina rutowate
Rodzaj cytrus
Gatunek grejpfrut
Nazwa systematyczna
Citrus paradisi Macfad.
Bot. Misc. 1:304. 1830
Synonimy

C. decumana var. racemosa Roem.
C. pompelmos racemosus Risso et Poit.
C. racemosa Marcovitch

"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Zobacz hasło grejpfrut w Wikisłowniku
Porównanie owoców grejpfruta czerwonego i żółtego
Owoc grejpfruta czerwonego
Owoc grejpfruta żółtego

Grejpfrut (ang. grapefruit; Citrus paradisi) – gatunek wiecznie zielonej rośliny z rodziny rutowatych. Grejpfruty prawdopodobnie są mieszańcem pomarańczy olbrzymiej (Citrus maxima) z Archipelagu Malajskiego, z pomarańczą chińską (Citrus sinensis)[2], przy czym pomarańcze chińskie prawdopodobnie są także krzyżówkami, aczkolwiek dużo wcześniejszymi, tychże pomarańczy olbrzymich z mandarynkami (Citrus reticulata). Grejpfruty sprowadzone zostały i zadomowione na wyspie Barbados w XVII w. przez kapitana Jamesa Shaddocka. Rejon Morza Karaibskiego stał się głównym obszarem ich uprawy. Obecnie roślina uprawiana jest w wielu krajach strefy podzwrotnikowej (m.in. USA: Floryda, Kalifornia). Daje plon 300 ton z hektara.

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Drzewo osiągające 15 m wysokości.
Liście
Owalne, duże (ale mniejsze, niż u pomarańczy olbrzymiej), lśniące.
Kwiaty
Białe, duże, pojedyncze lub w gronach.
Owoc
Kulista jagoda, osiąga masę 200 – 500 g i średnicę do 15 cm. Owoc ma stosunkowo cienką skórkę i ściśle złączone segmenty, w smaku jest słodko-kwaśny z charakterystyczną nutą goryczki. W zależności od odmiany barwa owocu jest zmienna – od jasnożółtej, przez różową do czerwonej.

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

  • Sztuka kulinarna: owoce są jadalne na surowo, mają charakterystyczny, winno-gorzkawy smak. W Europie i Ameryce uważany za smaczny, podczas gdy w Azji uznaje się go za niejadalny[potrzebne źródło]. Sok używany jest do produkcji napojów orzeźwiających.
  • Roślina lecznicza. Owoc grejpfruta zawiera 90% wody, cukier, kwasy organiczne oraz witaminy z grupy B, a także spore ilości E i P. Posiada dużą ilość witaminy C (30-50 mg/ 100 g) i korzystnie wpływa na pracę jelit[potrzebne źródło]. W miąższu występują karoteny – głównie likopen, warunkujący jego zabarwienie. Występuje także gorzki związek – naryngina. Związek ten jest odpowiedzialny za gorzki smak owocu, ale także za jego działanie lekko przeczyszczające, wspomagające przemianę materii. Sok z grejpfruta zawiera związki, będące inhibitorami enzymów wątrobowych, także tych kluczowych w metabolizmie niektórych leków, co wpływa na ich farmakokinetykę i może doprowadzić do wzrostu stężenia leku w organizmie[3].

Uprawa[edytuj | edytuj kod]

Może być uprawiany w strefach 9-11[4]. Wszystkie odmiany mogą być rozmnażane tylko wegetatywnie[4]. Istnieją odmiany odporne na niewielkie przymrozki, np. `Marsh`, `Morrison Seedless`, `Golden Special`[4]. Popularnie odmiany dzieli się na:

  • czerwone – smak gorzki, kwaśny, soczysty;
  • żółte – smak kwaśny, soczysty;
  • zielone – smak słodki, średnio soczysty.

Przez skrzyżowanie z mandarynką (Citrus reticulata) otrzymano mieszańca o nazwie tangelo[2]. Przez skrzyżowanie z pomarańczą olbrzymią (Citrus maxima) otrzymano mieszańca sweetie.

Przypisy

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-02-02].
  2. 2,0 2,1 Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-03-10].
  3. Ewa Obuchowicz: Farmakologia : dla studentów i absolwentów kierunków medycznych. Mysłowice: MEDKAR, 2011, s. 25. ISBN 978-83-933605-0-5.
  4. 4,0 4,1 4,2 Geoff Burnie i inni: Botanica. Rośliny ogrodowe. Könemann, 2005. ISBN 3-8331-1916-0.