Kwas askorbinowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kwas askorbinowy
Kwas askorbinowy Kwas askorbinowy
Kwas askorbinowy
Nazewnictwo
Ogólne informacje
Wzór sumaryczny C6H8O6
Masa molowa 176,13 g/mol
Wygląd biały lub prawie biały, drobnokrystaliczny proszek, ciemniejący na świetle[2]
Identyfikacja
Numer CAS 50-81-7
PubChem 5785[4]
DrugBank DB00126[5]
Podobne związki
Pochodne sole askorbinian sodu
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)
Klasyfikacja
ATC G01 AD03
S01 XA15
A11 GA01
A11 GB01

Kwas askorbinowy, witamina C (łac. Acidum ascorbicum, E300) – organiczny związek chemiczny z grupy witamin, pochodna glukozy o wzorze sumarycznym C6H8O6, przeciwutleniacz stosowany jako dodatek do żywności. W warunkach standardowych jest białym, krystalicznym ciałem stałym. Dobrze rozpuszcza się w wodzie, roztwór ma odczyn kwasowy.

Rola w organizmie[edytuj | edytuj kod]

Witamina C odgrywa istotną rolę w funkcjonowaniu ludzkiego organizmu. Bierze m.in. udział w przemianach tyrozyny, syntezie steroidów nadnerczowych. Ma również wpływ na zachowanie prawidłowego potencjału oksydacyjnego w komórce.

Badania wskazują brak wpływu zażywania witaminy C na ryzyko pojawienia się przeziębienia oraz mały wpływ na czas jego trwania (skrócenie czasu o 14% dla dzieci i 8% dla dorosłych). Wyjątkiem była grupa uczestników maratonów, narciarzy i żołnierzy przebywających w bardzo niskich temperaturach lub poddanych intensywnemu wysiłkowi fizycznemu, u których zaobserwowano 50% zmniejszenie występowania przeziębienia przy zażywaniu 2 g witaminy C dziennie[7].

Rekomendowane spożycie witaminy C dla dorosłego człowieka wynosi od 45 do 90 mg na dobę[8][9]. Organizmy większości zwierząt i roślin wytwarzają ten związek. Wyjątkiem są organizmy ssaków naczelnych (w tym człowieka), świnki morskiej i niektórych gatunków nietoperzy (ze względu na mutację i utratę enzymu: oksydazy L-gulonolaktonowej), którym musi być ona dostarczona z zewnątrz[10].

Skutki niedoboru[edytuj | edytuj kod]

Szkorbut, samoistne krwawienia, uszkodzenia naczyń krwionośnych, krwawe wybroczyny, złe gojenie i odnawianie się ran, rozpulchnienie dziąseł, zmiany w zębach (np. zgorzel), bolesność stawów i mięśni, obrzęki kończyn, osłabienie, utrata apetytu, obniżenie wydolności fizycznej, depresja, osteoporoza, niedokrwistość mikrocytarna niedobarwliwa, nadczynność gruczołu tarczowego, zaburzenia neurologiczne, wtórne infekcje, schorzenia żołądka, zapalenie błony śluzowej, przedłużenie okresu zaziębienia organizmu i trudności w leczeniu zakażeń. Ostatecznie może prowadzić do śmierci.

Skutki nadmiaru[edytuj | edytuj kod]

Kwas askorbinowy nie jest toksyczny, ale przyjmowany w nadmiarze (dawki powyżej 2 g na dobę) może wywoływać dolegliwości żołądka, nudności, biegunkę, wymioty, wysypkę skórną, obniżać odporność po radykalnym zmniejszeniu dawki. Zazwyczaj jednak jego nadmiar wydalany jest z organizmu wraz z moczem.

Ze względu na metaboliczny wpływ witaminy C zaleca się unikanie spożywanie większych jej dawek (tj. powyżej 500 mg na dobę) w przypadku występowania lub skłonności do powstawania kamieni nerkowych, w skład których wchodzi szczawian wapnia lub kwas moczowy. Takie samo zalecenie odnosi się też do osób chorujących na takie schorzenia jak hemochromatoza, talasemia i niedokrwistość syderoblastyczna[11][12][13][14][15].

Stosowanie wyższych niż zalecane dawek witaminy C w czasie ciąży może być szkodliwe dla płodu. Wysokie dawki tej witaminy, według klasyfikacji FDA ryzyka stosowania leków w czasie ciąży, należą do kategorii C. Oznacza to, że w badaniach na zwierzętach wykazano działanie niepożądane na płód, jednak jej wpływ na ciążę człowieka nie jest potwierdzony w badaniach klinicznych.

Źródła w pożywieniu[edytuj | edytuj kod]

Witamina C zawarta w pożywieniu należy do najbardziej wrażliwych witamin wystawionych na działanie czynników zewnętrznych, którą niszczy wysoka temperatura, wystawienie na dostęp światła oraz na bezpośredni kontakt z powietrzem[16].

Zastosowanie w przemyśle spożywczym[edytuj | edytuj kod]

Kwas askorbinowy jest przeciwutleniaczem i jako taki jest stosowany w przemyśle spożywczym, podobnie jak jego sole i estry. Symbole stosowane do oznaczenia tych związków:

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Kwas askorbinowy (pol.). Karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich dla Polski. [dostęp 2011-06-22].
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Polskie Towarzystwo Farmaceutyczne: Farmakopea Polska VI. Warszawa: Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, 2002, s. 1176. ISBN 83-88157-18-3.
  3. Kwas askorbinowy (ang.). Karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich dla Stanów Zjednoczonych. [dostęp 2011-06-22].
  4. Kwas askorbinowy – podsumowanie (ang.). PubChem Public Chemical Database.
  5. Kwas askorbinowy – karta leku (DB00126) (ang.). DrugBank.
  6. Kwas askorbinowy (ICSC: 0379) (ang.) Międzynarodowa Karta Bezpieczeństwa Chemicznego. Międzynarodowy Program Bezpieczeństwa Chemicznego.
  7. Harri Hemilä, Robert M. Douglas. Vitamin C for Preventing and Treating the Common Cold. „PLoS Medicine”. 2 (6), s. 168, 2005-06-28. PLoS Med. doi:10.1371/journal.pmed.0020168. 
  8. Vitamin and mineral requirements in human nutrition, 2nd edition (ang.). Światowa Organizacja Zdrowia, 2004. [dostęp 2010-02-08].
  9. Health Canada: Vitamin C: Recommended Dietary Allowances (ang.). 2007-09-13. [dostęp 2010-02-08].
  10. Biochemia stresu oksydacyjnego. Uniwersytet Jagielloński, Zakład Biotechnologii Medycznej. [dostęp 2014-11-07]. s. 39.
  11. LK. Massey, M. Liebman, SA. Kynast-Gales. Ascorbate increases human oxaluria and kidney stone risk. „J Nutr”. 135 (7), s. 1673-1677, 2005. PMID 15987848. 
  12. CS. Johnston. Biomarkers for establishing a tolerable upper intake level for vitamin C. „Nutr Rev”. 57 (3), s. 71-77, 1999. PMID 10101920. 
  13. CS. Tsao, SL. Salimi. Effect of large intake of ascorbic acid on urinary and plasma oxalic acid levels. „Int J Vitam Nutr Res”. 54 (2-3), s. 245-249, 1984. PMID 6500850. 
  14. KH. Schmidt, V. Hagmaier, DH. Hornig, JP. Vuilleumier i inni. Urinary oxalate excretion after large intakes of ascorbic acid in man. „Am J Clin Nutr”. 34 (3), s. 305-311, 1981. PMID 7211731. 
  15. M. Urivetzky, D. Kessaris, AD. Smith. Ascorbic acid overdosing: a risk factor for calcium oxalate nephrolithiasis. „J Urol”. 147 (5), s. 1215-1218, 1992. PMID 1569652. 
  16. Vitamin C. W: P. E. Norris: About Vitamins: Nature’s Keys to Radiant Health. Richard Clay (The Chaucer Press), Ltd, Bungay, Suffolk, 1982, s. 25. ISBN 0-7225-0803-4. (ang.)
  17. 17,0 17,1 Anna Szczepańska, Anna Ners, Zofia Zawistowska: Kuchnia i zdrowie. Warszawa: Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich, 1988. ISBN 83-200-1072-1.
  18. Acerola (Malpighia glabra L., M. punicifolia M. emarginata DC.) Agriculture, Production, and Nutrition. W: Paul D. Johnson: Plants in Human Health and Nutrition Policy. T. 91. Karger Publishers, 2003, s. 63–74. ISBN 978-3-8055-7554-6. (ang.)

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.