Gubernator generalny Kanady

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Kanada
Godło Kanady
Ten artykuł jest częścią serii:
Ustrój i polityka
Kanady

Gubernator Generalny (ang. Governor General, fr. Gouverneur général) - najstarsza instytucja polityczna w Kanadzie. Gubernator generalny jest namiestnikiem monarchy Kanady, który jest głową Kanady. Dawniej gubernator generalny sprawował realną władzę nad koloniami brytyjskimi w Kanadzie. Współcześnie posiada funkcje głównie tytularne i honorowe, choć z szerokimi uprawnieniami konstytucyjnymi z których może skorzystać w sytuacjach wyjątkowych. Jest wodzem naczelnym (Comander-in-Chief) kanadyjskich sił zbrojnych. Gubernator generalny mianowany jest przez monarchę, współcześnie za radą premiera Kanady, zwykle na okres pięciu lat. Oficjalną rezydencją gubernatora generalnego jest Rideau Hall w Ottawie. Drugą rezydencją, w której spędza zazwyczaj kilka tygodni w roku jest La Citadelle w Québecu.

Gubernator generalny Nowej Francji[edytuj | edytuj kod]

Gubernator generalny Nowej Francji był przedstawicielem i namiestnikiem króla Francji. Jego władza była jednak znacznie ograniczona poprzez drugi urząd - Intendenta. Gubernator sprawował funkcje reprezentacyjne, kierował polityką zagraniczną oraz był dowódcą sił zbrojnych, podczas gdy Intendent zajmował się sprawami administracyjnymi. Brak jasnego oddzielenia kompetencji obu urzędów powodował częste konflikty personalne, a wpływ na politykę uzyskiwała osoba o silniejszej osobowości lub mająca większe poparcie na dworze w Paryżu.

Gubernator generalny Brytyjskiej Kanady[edytuj | edytuj kod]

Gubernator generalny Brytyjskiej Kanady był przedstawicielem i namiestnikiem króla lub królowej Anglii. Sprawował pełną polityczną, militarną i administracyjną władzę w kolonii. Mimo że istniały w obu częściach Kanady (Górna Kanada i Dolna Kanada) wybieralne zgromadzenia legislacyjne, spełniały one wyłącznie rolę doradczą. W istocie gubernatorzy najczęściej ignorowali zdanie wyborców, współpracując z konserwatywnymi elitami brytyjskich lojalistów. Taki stan rzeczy doprowadził do wybuchu niezadowolenia społecznego w postaci rebelii roku 1837.

Gubernator generalny Unii Kanadyjskiej[edytuj | edytuj kod]

Po wprowadzeniu Unii gubernator generalny stracił część swojej władzy na rzecz wybieralnego i posiadającego poparcie w zgromadzeniu legislacyjnym rządu (rządu przedstawicielskiego - responsible government). Mimo tego gubernator zachowywał dużą cześć swej poprzedniej władzy. To on powoływał i dymisjonował rządy, niekiedy wbrew woli wyborców oraz posiadał prawa odwoływania ustaw, jeśli jego zdaniem były sprzeczne z interesami brytyjskimi.

Uprawnienia i obowiązki gubernatora generalnego w skonfederowanej Kanadzie[edytuj | edytuj kod]

Do zakresu uprawnień i obowiązków gubernatora generalnego wchodzą

  • Reprezentowanie suwerena (monarchy) w Kanadzie - w związku z faktem, że na wzór westminsterski parlament Kanady ma strukturę trójczłonową - Korona, Senat i Izba Gmin, gubernator generalny ma obowiązek i przywilej zastępowania królowej (lub króla) we wszystkich jej normalnych funkcjach, do których należą:
    • zapewnienie ciągłości władzy
    • sygnowanie ustaw
    • przyjmowanie "mowy tronowej"
    • zwoływanie, otwieranie i zamykanie sesji parlamentu
    • rozwiązywanie starego parlamentu po wyborach
    • przyjmowanie przysięgi od premiera, Sędziego Najwyższego i członków gabinetu (ministrów)
  • Mianowanie senatorów na podstawie wskazówek premiera (zob. parlament Kanady)
  • Reprezentowanie niepodległości Kanady
    • gubernator generalny przyjmuje listy uwierzytelniające od ambasadorów obcych krajów, wita także głowy obcych państw i inne ważne osobistości przybywające oficjalnie do Kanady.
    • gubernator generalny jest konstytucyjnym zwierzchnikiem Commander-in-Chief kanadyjskich sił zbrojnych.
  • Przyznawanie wyróżnień, orderów
  • Przyznawanie herbów - gubernator generalny stoi na czele Canadian Heraldic Authority przyznającego herby osobom i instytucjom w Kanadzie. Nadawanie emblematów heraldycznych nie jest tożsame z tytułami szlacheckimi, które w Kanadzie nie istnieją. Prawo zabrania też obywatelom kanadyjskim przyjmowania tytułow szlacheckich od obcych państw ( np. królowa nie może nadać obywatelowi kanadyjskiemu godności lorda, gdyż jest to tytuł angielski).
  • Zapewnianie spójności państwowej i przywództwo moralne - poprzez uczestniczenie w ważnych uroczystościach państwowych i lokalnych, kontakty z siłami politycznymi, reprezentantami mniejszości kulturalnych i ważnych organizacji społecznych i kulturalnych.

Symbole władzy i insygnia gubernatora generalnego[edytuj | edytuj kod]

Flaga gubernatora generalnego

Zwracając się do gubernatora generalnego używa się następującej formuły: His Excellency the Right Honourable / Son Excellence le très honorable gdy jest nim mężczyzna lub Her Excellency the Right Honourable / Son Excellence la très honorable gdy jest nim kobieta.

Znakiem gubernatora generalnego jest flaga z herbem. Flaga zawsze poprzedza osobę gubernatora i zawieszona jest na maszcie przed budynkiem, w którym aktualnie gubernator się znajduje. Herb i flaga zostały nadane gubernatorowi przez królową Kanady w 1981 r. i są wzorowane na poprzedniej fladze używanej od 1931 r. Przed tą datą gubernatorzy generalni używali swoich własnych herbów rodowych.

W 1968 r. królowa nadała generalnym gubernatorom Kanady status wicekrólewski. W związku z tym przysługuje im odgrywanie hymnu powitalnego, gdy wstępują lub opuszczają miejsce oficjalnych spotkań. Hymn gubernatora generalnego złożony jest z sześciu pierwszych taktów hymnu monarchy God Save the Queen, a następnie cztery pierwsze i cztery ostatnie takty hymnu Kanady O Canada.

Gubernatorowi generalnemu wraz z objęciem urzędu przyznawane są następujące insygnia:

Lista gubernatorów generalnych[edytuj | edytuj kod]

Gubernatorzy Kanady Francuskiej (Nowej Francji)[edytuj | edytuj kod]

Nazwisko Okres sprawowania władzy Suweren
Samuel de Champlain 1627-1635 Ludwik XIII
Charles de Montmagny 1635-1648 Ludwik XIV
Louis d'Ailleboust de Coulonge 1648-1651
Jean de Lauzon 1651-1657
Pierre de Voyer d'Argenson 1658-1661
Pierre Du Bois d'Avaugour 1661-1663
Augustin de Saffray d'Mesy 1663-1665
Daniel de Rémy 1665-1672
Louis de Buade de Frontenac 1672-1682
Joseph-Antoine Lefebvre de La Barre 1682-1685
Jacques-Rene de Brisay 1685-1689
Louis de Buade de Frontenac 1689-1698
Louis-Hector de Callière 1698-1703
Philippe de Vaudreuil 1703-1725 Ludwik XV
Charles de la Boische 1726-1747
Rolland-Michel Barrin 1747-1749
Jacques-Pierre de Taffanel 1749-1752
Ange Duquesne-Menneville 1752-1755
Pierre-François de Rigaud 1755-1760


Gubernatorzy Kanady Brytyjskiej do czasów Konfederacji Kanady[edytuj | edytuj kod]

Nazwisko Okres sprawowania władzy Suweren
Jeffrey Amherst 1760-1763 Jerzy III
James Murray 1764-1768
Guy Carleton 1768-1778
Frederick Haldimand 1778-1786
Guy Carleton 1786-1796
Robert Prescott 1796-1807
James Henry Craig 1807-1811
George Prevost 1812-1815
John Coape Sherbrooke 1816-1818
Charles Lennox 1818-1819
George Ramsay 1820-1828 Jerzy IV
Matthew Whitworth 1830-1835 Wilhelm IV
Archibald Acheson 1835-1838 Wiktoria
Lord Durham 1838-1840
Lord Sydenham 1840-1841
Charles Bagot 1842-1843
Charles Metcalfe 1843-1845
Charles Murray 1846-1847
Lord Elgin 1847-1854
Edmund Walker Head 1854-1861
Charles Stanley Monck 1861-1867


Gubernatorzy Kanady Brytyjskiej od czasów Konfederacji Kanady[edytuj | edytuj kod]

Nazwisko Okres sprawowania urzędu Suweren
Charles Stanley Monck 1867-1869 Wiktoria
Lord Lisgar 1869-1872
Lord Dufferin 1872-1878
Lord Lorne 1878-1883
Lord Lansdowne 1883-1888
Lord Stanley of Preston 1888-1893
Lord Aberdeen 1893-1898
Lord Minto 1898-1904 Edward VII
Lord Grey 1904-1911 Jerzy V
Książę Connaught i Strathearn 1911-1916
Książę Devonshire 1916-1921
Lord Byng of Vimy 1921-1926
Lord Willingdon 1926-1931
Lord Bessborough 1931-1935
Lord Tweedsmuire 1935-1940 Edward VIII
Lord Athlone 1940-1946 Jerzy VI
Lord Alexander of Tunis 1946-1952
Vincent Massey 1952-1959 Elżbieta II
Georges Vanier 1959-1967
Roland Michener 1967-1974
Jules Léger 1974-1979
Edward Schreyer 1979-1984
Jeanne Sauvé 1984-1990
Ray Hnatyshyn 1990-1995
Roméo LeBlanc 1995-1999
Adrienne Clarkson 1999-2005
Michaëlle Jean 2005-2010
David Lloyd Johnston 2010-

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]