Gubernator generalny Kanady

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kanada
Godło Kanady
Ten artykuł jest częścią serii:
Ustrój i polityka
Kanady
Portal Portal Kanada

Gubernator Generalny (ang. Governor General, fr. Gouverneur général) - najstarsza instytucja polityczna w Kanadzie. Gubernator generalny jest namiestnikiem monarchy Kanady, który jest głową Kanady. Dawniej gubernator generalny sprawował realną władzę nad koloniami brytyjskimi w Kanadzie. Współcześnie posiada funkcje głównie tytularne i honorowe, choć z szerokimi uprawnieniami konstytucyjnymi z których może skorzystać w sytuacjach wyjątkowych. Jest wodzem naczelnym (Comander-in-Chief) kanadyjskich sił zbrojnych. Gubernator generalny mianowany jest przez monarchę, współcześnie za radą premiera Kanady, zwykle na okres pięciu lat. Oficjalną rezydencją gubernatora generalnego jest Rideau Hall w Ottawie. Drugą rezydencją, w której spędza zazwyczaj kilka tygodni w roku jest La Citadelle w Québecu.

Gubernator generalny Nowej Francji[edytuj | edytuj kod]

Gubernator generalny Nowej Francji był przedstawicielem i namiestnikiem króla Francji. Jego władza była jednak znacznie ograniczona poprzez drugi urząd - Intendenta. Gubernator sprawował funkcje reprezentacyjne, kierował polityką zagraniczną oraz był dowódcą sił zbrojnych, podczas gdy Intendent zajmował się sprawami administracyjnymi. Brak jasnego oddzielenia kompetencji obu urzędów powodował częste konflikty personalne, a wpływ na politykę uzyskiwała osoba o silniejszej osobowości lub mająca większe poparcie na dworze w Paryżu.

Gubernator generalny Brytyjskiej Kanady[edytuj | edytuj kod]

Gubernator generalny Brytyjskiej Kanady był przedstawicielem i namiestnikiem króla lub królowej Anglii. Sprawował pełną polityczną, militarną i administracyjną władzę w kolonii. Mimo że istniały w obu częściach Kanady (Górna Kanada i Dolna Kanada) wybieralne zgromadzenia legislacyjne, spełniały one wyłącznie rolę doradczą. W istocie gubernatorzy najczęściej ignorowali zdanie wyborców, współpracując z konserwatywnymi elitami brytyjskich lojalistów. Taki stan rzeczy doprowadził do wybuchu niezadowolenia społecznego w postaci rebelii roku 1837.

Gubernator generalny Unii Kanadyjskiej[edytuj | edytuj kod]

Po wprowadzeniu Unii gubernator generalny stracił część swojej władzy na rzecz wybieralnego i posiadającego poparcie w zgromadzeniu legislacyjnym rządu (rządu przedstawicielskiego - responsible government). Mimo tego gubernator zachowywał dużą cześć swej poprzedniej władzy. To on powoływał i dymisjonował rządy, niekiedy wbrew woli wyborców oraz posiadał prawa odwoływania ustaw, jeśli jego zdaniem były sprzeczne z interesami brytyjskimi.

Uprawnienia i obowiązki gubernatora generalnego w skonfederowanej Kanadzie[edytuj | edytuj kod]

Do zakresu uprawnień i obowiązków gubernatora generalnego wchodzą

  • Reprezentowanie suwerena (monarchy) w Kanadzie - w związku z faktem, że na wzór westminsterski parlament Kanady ma strukturę trójczłonową - Korona, Senat i Izba Gmin, gubernator generalny ma obowiązek i przywilej zastępowania królowej (lub króla) we wszystkich jej normalnych funkcjach, do których należą:
    • zapewnienie ciągłości władzy
    • sygnowanie ustaw
    • przyjmowanie "mowy tronowej"
    • zwoływanie, otwieranie i zamykanie sesji parlamentu
    • rozwiązywanie starego parlamentu po wyborach
    • przyjmowanie przysięgi od premiera, Sędziego Najwyższego i członków gabinetu (ministrów)
  • Mianowanie senatorów na podstawie wskazówek premiera (zob. parlament Kanady)
  • Reprezentowanie niepodległości Kanady
    • gubernator generalny przyjmuje listy uwierzytelniające od ambasadorów obcych krajów, wita także głowy obcych państw i inne ważne osobistości przybywające oficjalnie do Kanady.
    • gubernator generalny jest konstytucyjnym zwierzchnikiem Commander-in-Chief kanadyjskich sił zbrojnych.
  • Przyznawanie wyróżnień, orderów
  • Przyznawanie herbów - gubernator generalny stoi na czele Canadian Heraldic Authority przyznającego herby osobom i instytucjom w Kanadzie. Nadawanie emblematów heraldycznych nie jest tożsame z tytułami szlacheckimi, które w Kanadzie nie istnieją. Prawo zabrania też obywatelom kanadyjskim przyjmowania tytułow szlacheckich od obcych państw ( np. królowa nie może nadać obywatelowi kanadyjskiemu godności lorda, gdyż jest to tytuł angielski).
  • Zapewnianie spójności państwowej i przywództwo moralne - poprzez uczestniczenie w ważnych uroczystościach państwowych i lokalnych, kontakty z siłami politycznymi, reprezentantami mniejszości kulturalnych i ważnych organizacji społecznych i kulturalnych.

Symbole władzy i insygnia gubernatora generalnego[edytuj | edytuj kod]

Flaga gubernatora generalnego

Zwracając się do gubernatora generalnego używa się następującej formuły: His Excellency the Right Honourable / Son Excellence le très honorable gdy jest nim mężczyzna lub Her Excellency the Right Honourable / Son Excellence la très honorable gdy jest nim kobieta.

Znakiem gubernatora generalnego jest flaga z herbem. Flaga zawsze poprzedza osobę gubernatora i zawieszona jest na maszcie przed budynkiem, w którym aktualnie gubernator się znajduje. Herb i flaga zostały nadane gubernatorowi przez królową Kanady w 1981 r. i są wzorowane na poprzedniej fladze używanej od 1931 r. Przed tą datą gubernatorzy generalni używali swoich własnych herbów rodowych.

W 1968 r. królowa nadała generalnym gubernatorom Kanady status wicekrólewski. W związku z tym przysługuje im odgrywanie hymnu powitalnego, gdy wstępują lub opuszczają miejsce oficjalnych spotkań. Hymn gubernatora generalnego złożony jest z sześciu pierwszych taktów hymnu monarchy God Save the Queen, a następnie cztery pierwsze i cztery ostatnie takty hymnu Kanady O Canada.

Gubernatorowi generalnemu wraz z objęciem urzędu przyznawane są następujące insygnia:

Lista gubernatorów generalnych[edytuj | edytuj kod]

Gubernatorzy Kanady Francuskiej (Nowej Francji)[edytuj | edytuj kod]

Portret Imię i nazwisko Objął urząd Opuścił urząd Suweren
Samuel-de-champlain-s.jpg Samuel de Champlain 1627 1635 Ludwik XIII
CharlesHuaultMontmagny.jpg Charles de Montmagny 1635 1648 Ludwik XIV
Louis d'Ailleboust de Coulonge.jpg Louis d'Ailleboust de Coulonge 1648 1651
Lausonjean.JPG Jean de Lauzon 1651 1657
Pierre de Voyer d'Argenson 1658 1661
Pierre du Bois d'Avaugour 1661 1663
Augustin de Saffray de Mezy.jpg Augustin de Saffray de Mézy 1663 1665
Daniel Remy de Courcelles.JPG Daniel de Rémy de Courcelle 1665 1672
Louis de Buade de Frontenac 1672 1682
Joseph-Antoine Lefebvre de La Barre 1682 1685
Jacques-René de Brisay 1685 1689
Louis de Buade de Frontenac 1689 1698
Louis-Hector de Callière 1698 1703
Philippe de Vaudreuil 1703 1725 Ludwik XV
Marquis de Beauharnois.jpg Charles de la Boische 1726 1747
La Galissonière-French school 18th century img 3172.jpg Rolland-Michel Barrin 1747 1749
Jacques-Pierre de Taffanel de la Jonquière.jpg Jacques-Pierre de Taffanel 1749 1752
Michel-Ange Duquesne de Menneville.png Ange Duquesne-Menneville 1752 1755
Marquis de Vaudreuil.jpg Pierre de Rigaud 1755 1760


Gubernatorzy Kanady Brytyjskiej do czasów Konfederacji Kanady[edytuj | edytuj kod]

Nazwisko Okres sprawowania władzy Suweren
Jeffrey Amherst 1760-1763 Jerzy III
James Murray 1764-1768
Guy Carleton 1768-1778
Frederick Haldimand 1778-1786
Guy Carleton 1786-1796
Robert Prescott 1796-1807
James Henry Craig 1807-1811
George Prevost 1812-1815
John Coape Sherbrooke 1816-1818
Charles Lennox 1818-1819
George Ramsay 1820-1828 Jerzy IV
Matthew Whitworth 1830-1835 Wilhelm IV
Archibald Acheson 1835-1838 Wiktoria
Lord Durham 1838-1840
Lord Sydenham 1840-1841
Charles Bagot 1842-1843
Charles Metcalfe 1843-1845
Charles Murray 1846-1847
Lord Elgin 1847-1854
Edmund Walker Head 1854-1861
Charles Stanley Monck 1861-1867


Gubernatorzy Kanady Brytyjskiej od czasów Konfederacji Kanady[edytuj | edytuj kod]

Nazwisko Okres sprawowania urzędu Suweren
Charles Stanley Monck 1867-1869 Wiktoria
Lord Lisgar 1869-1872
Lord Dufferin 1872-1878
Lord Lorne 1878-1883
Lord Lansdowne 1883-1888
Lord Stanley of Preston 1888-1893
Lord Aberdeen 1893-1898
Lord Minto 1898-1904 Edward VII
Lord Grey 1904-1911 Jerzy V
Książę Connaught i Strathearn 1911-1916
Książę Devonshire 1916-1921
Lord Byng of Vimy 1921-1926
Lord Willingdon 1926-1931
Lord Bessborough 1931-1935
Lord Tweedsmuire 1935-1940 Edward VIII
Lord Athlone 1940-1946 Jerzy VI
Lord Alexander of Tunis 1946-1952
Vincent Massey 1952-1959 Elżbieta II
Georges Vanier 1959-1967
Roland Michener 1967-1974
Jules Léger 1974-1979
Edward Schreyer 1979-1984
Jeanne Sauvé 1984-1990
Ray Hnatyshyn 1990-1995
Roméo LeBlanc 1995-1999
Adrienne Clarkson 1999-2005
Michaëlle Jean 2005-2010
David Lloyd Johnston 2010-

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]