Jerzy IV Hanowerski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Jerzy IV Hanowerski
Z bożej łaski Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii król, Obrońca Wiary, król Hanoweru, książę brunszwicki na Lüneburgu
George IV van het Verenigd Koninkrijk.jpg
Król Wielkiej Brytanii i Hanoweru
Koronacja 19 lipca 1821
Okres panowania od 29 stycznia 1820
do 26 czerwca 1830
Poprzednik Jerzy III Hanowerski
Następca Wilhelm IV Hanowerski
Dane biograficzne
Dynastia Welfowie
Urodziny 12 sierpnia 1762
w St. James's Palace
Śmierć 26 czerwca 1830
w Windsorze
Ojciec Jerzy III Hanowerski
Matka Charlotta Mecklenburg-Strelitz
Żona Karolina Brunszwicka
Dzieci Charlotta Augusta Hanowerska
Odznaczenia
Order Podwiązki (Wielka Brytania) Order Ostu (Wielka Brytania) Order Świętego Patryka (Wielka Brytania) Krzyż Wielki Orderu Łaźni (Wielka Brytania) Krzyż Wielki Królewskiego Orderu Welfów Krzyż Wielki Orderu Św. Michała i Św. Jerzego (Wielka Brytania) Order Świętego Aleksandra Newskiego (Imperium Rosyjskie) Order Świętego Andrzeja Powołańca (Imperium Rosyjskie) Order św. Ducha (Francja) Order św. Michała (Francja) Order Złotego Runa (Austria) Order Czarnego Orła (Prusy) Order Czerwonego Orła I klasy (Prusy) Order Złotego Runa (Hiszpania) Order Słonia (Dania) Krzyż Wielki Królewskiego Orderu św. Ferdynanda i Zasługi (Królestwo Obojga Sycylii) Order św. Januarego (Królestwo Obojga Sycylii) Wstęga Trzech Orderów (Portugalia) Krzyż Wielki Wojskowego Orderu Wieży i Miecza (Portugalia) Krzyż Wielki Orderu Wojskowego Wilhelma (Holandia) Order św. Huberta (Bawaria) Krzyż Wielki Orderu Krzyża Południa (Brazylia) Krzyż Wielki Cesarskiego Orderu Piotra I (Brazylia) Krzyż Wielki Orderu Karola III (Hiszpania)
Galeria w Wikimedia Commons Galeria w Wikimedia Commons

Jerzy IV, właśc. Jerzy August Fryderyk (ang. George Augustus Frederick, ur. 12 sierpnia 1762 w Londynie, zm. 26 czerwca 1830 w Windsorze) – regent od 5 lutego 1811 do 29 stycznia 1820, potem król Wielkiej Brytanii i Hanoweru od 29 stycznia 1820, najstarszy syn króla Jerzego III i Charlotty Mecklenburg-Strelitz.

Był jednym z najbardziej znienawidzonych monarchów w historii Wielkiej Brytanii[potrzebne źródło]. Do takiego stanu rzeczy przyczynił się jego styl życia hazardzisty i kobieciarza, który wiódł jeszcze w okresie regencji (1811–1820) oraz po wstąpieniu na tron[potrzebne źródło].

Za panowania Jerzego IV wydano akt o równouprawnieniu katolików i zniesiono ich dyskryminację w Anglii.

Książę Walii[edytuj | edytuj kod]

W chwili narodzin w londyńskim St. James's Palace automatycznie otrzymał tytuły księcia Kornwalii i księcia Rothesay. Kilka dni później został mianowany księciem Walii i hrabią Chester. 18 września 1762 r. został ochrzczony przez arcybiskupa Canterbury Thomasa Seckera. Jego rodzicami chrzestnymi byli Adolf Fryderyk IV, książę meklemburski na Strelitz, Wilhelm August Hanowerski, książę Cumberland, i Adelajda Sachsen-Gotha, księżna-wdowa Walii. Jerzy był zdolnym uczniem, biegle władał francuskim, niemieckim, włoskim i, oczywiście, angielskim.

W 1783 r. książę Walii skończył 21 lat. Otrzymał wówczas pensję od Parlamentu w wysokości 60 000 funtów. Dodatkowo otrzymywał "kieszonkowe" od ojca w wysokości 50 000 funtów. Książę zamieszkał również w Carlton House, gdzie prowadził rozrywkowy tryb życia. Zaczęły również narastać animozje między księciem a jego ojcem, któremu nie podobał się tryb życia pierworodnego. Król był ponadto konserwatystą i patrzył nieprzychylnym okiem na wigowskie sympatie syna i jego przyjaźń z liderem radykalnego skrzydła wigów, Charlesem Jamesem Foxem.

Maria Anna Fitzherbert

Wkrótce po 21 urodzinach zakochał się w Marii Annie Fitzherbert, katoliczce i wdowie po dwóch mężach (pierwszy z nich, Edward Weld, zmarł w 1775 r., drugi, Thomas Fitzherbert, zmarł w 1781 roku). Małżeństwo między Jerzym i Marią było zabronione na podstawie Act of Settlement z 1701 r., który zabraniał dziedziczenia korony tym, którzy poślubili katolików. Dodatkowo Akt o królewskich małżeństwach z 1772 r. wymagał zgody króla na małżeństwo następcy tronu. Zgoda króla na to małżeństwo nie wchodziła jednak w grę. Mimo to para pobrała się 15 grudnia 1785 r. w rezydencji pani Fitzherbert, Park Lane w Mayfair. Król nigdy nie uznał tego małżeństwa. Mimo to pani Fitzherbert uważała, że jej małżeństwo jest ważne, gdyż prawo kanoniczne stoi ponad prawem państwowym. Ze względów politycznych związek ten pozostał tajemnicą, a pani Fitzherbert obiecała nie afiszować się z tym małżeństwem.

Książę prowadził rozrzutny i ekstrawagancki tryb użycia, więc rychło popadł w długi[potrzebne źródło]. Król odmówił wsparcia finansowego dla swego syna i książę musiał wyprowadzić się z Carlton House i zamieszkać u pani Fitzherbert. Wówczas zadziałali stronnicy księcia w Izbie Gmin. W 1787 r. złożyli oni propozycję aby długi księcia zostały pokryte przez Parlament. Opozycja podejrzewała związek księcia z Marią Fitzherbert[potrzebne źródło]. Ujawnienie małżeństwa zakończyłoby się skandalem, więc Charles James Fox określił te pogłoski jako kalumnię. Pani Fitzherbert to się nie spodobało i wypłakała się księciu Jerzemu. Na jego polecenie inny wig, Richard Brinsley Sheridan, powtórzy deklarację Foxa, tyle że w złagodzonych słowach. Parlament dał się przekonać i przekazał księciu 161 000 funtów na pokrycie długu oraz 60 000 na ponownie wprowadzenie się do Carlton House.

Kryzys regencyjny 1788 roku[edytuj | edytuj kod]

Jerzy III cierpiał na dziedziczną chorobę, porfirię, która została wywołana najprawdopodobniej przez arszenik, zawarty w perukach i różnych kremach. Pierwsze ataki choroby nastąpiły już w 1765 r. Ten z lata 1788 r. był jednak znacznie silniejszy i uniemożliwił królowi wykonywanie swoich obowiązków. Musiano przełożyć rozpoczęcie sesji Parlamentu z 25 września na 20 listopada, ale i do tego czasu król nie wyzdrowiał. A bez mowy tronowej króla Parlament nie mógł rozpocząć swoich obrad.

Chociaż teoretycznie nie zobowiązany do tego, Parlament rozpoczął debatę o regencji. Fox twierdził na forum Izby Gmin, że książę Walii, który miał być regentem, powinien otrzymać pełnię królewskiej władzy. Przeciwne stanowisko zajmował premier William Pitt Młodszy. Zgadzał się on co do osoby regenta, ale wolał aby był on poddany kontroli Parlamentu. Stwierdził nawet, że książę Walii nie ma większych praw do regencji, niż ktokolwiek inny w tym kraju.

Książę, chociaż dotkliwie odczuł uwagi Pitta, nie dał pełnego poparcia tezom Foxa. Młodszy brat księcia, Fryderyk August Hanowerski, książę Yorku, powiedział, że jego brat nie przyjmie żadnej władzy bez zgody Parlamentu. Mając to zapewnienie Pitt rozpoczął prace nad Aktem o regencji. Według niego uprawnienia księcia Walii jako regenta były mocno ograniczone (nie będzie on mógł np. sprzedawać królewskich dóbr lub nadawać parowskich tytułów osobom nie będącym dziećmi króla). Jerzy odrzucił projekt Pitta twierdząc, że jest on produktem słabości, nierządu i zagrożenia każdej gałęzi władzy przez korupcję. Kierując się jednak interesami państwa obie strony doszły do porozumienia.

Główną przeszkodą w przyjęciu Aktu o regencji był brak mowy tronowej króla. Mowa musiała być wygłoszona przez monarchę, ale również przez Lordów Komisarzy, ale żaden ich dokument nie mógł zostać przypieczętowany Wielką Pieczęcią, gdyż ta mogła zostać użyta tylko za wiedzą króla. Pitt i jego ministrowie zignorowali ostatnie zastrzeżenie i użyli Wielkiej Pieczęci do przeforsowania ustawy. Zostało to skrytykowane przez wielu polityków, a książę Yorku nazwał Akt niekonstytucyjnym i nielegalnym. Mimo to większość parlamentarna uważała, że należy zapewnić ciągłość władzy w państwie. Tak więc 3 lutego 1789 r. Parlament został otwarty przez Lordów Komisarzy. Akt o regencji przeszedł w Izbie Gmin, ale przed głosowaniem w Izbie Lordów król Jerzy III powrócił do zdrowia. Wszelka debata na temat regencji stała się bezprzedmiotowa[potrzebne źródło].

Małżeństwo[edytuj | edytuj kod]

Portret Jerzego IV pędzla Thomasa Lawrence'a

Mimo zasiłków od Parlamentu książę dalej siedział po uszy w długach. Król zapowiedział, że nie będzie pomagał synowi, dopóki ten nie poślubi swojej kuzynki, Karoliny (17 maja 17687 sierpnia 1821), córki Karola Wilhelma Ferdynanda, księcia brunszwickiego na Wolfenbüttel, i Augusty Charlotty, córki Fryderyka Ludwika, księcia Walii, siostry Jerzego III. W 1795 r. książę Jerzy wyraził w końcu zgodę na to małżeństwo. Do Brunszwiku pojechał James Harris, który reprezentował księcia per procura na ślubie. Pierwsze spotkanie przyszłych małżonków nie było szczęśliwe. Jerzy był przerażony perspektywą poślubienia brzydkiej kobiety, która na dodatek, jego zdaniem, nie przywiązywała wielkiej wagi do higieny osobistej. Harris wspominał, że kiedy książę zobaczył swoją przyszłą żonę Odwrócił się i odszedł do odległej części apartamentu. Zawołał mnie do siebie i powiedział: "Harris nie jest mi dobrze, proszę o szklankę brandy".

Królowa Karolina Brunszwicka

Ślub odbył się 8 kwietnia 1795 r. w Kaplicy Królewskiej w St. James's Palace. Noc poślubną Jerzy spędził pijąc na podłodze, a do sypialni trafił dzięki kamerdynerowi[1]. Kilka tygodni później małżeństwo to de facto się rozpadło. Księżnej udało się jednak zajść w ciążę. Urodziła córkę, Charlottę Augustę (7 stycznia 17966 listopada 1817), która później poślubiła przyszłego króla Belgii Leopolda I. Zapewniwszy Wielkiej Brytanii dziedziczkę tronu Jerzy napisał do żony: Nasze upodobania nie są w naszej władzy ani nie powinny nas trzymać razem, bo natura nie zrobiła nas odpowiednimi jeden do drugiego. Ciche i dobre społeczeństwo jest jednakże w naszej władzy, co pozwoliło ograniczyć nasze kontakty do tego.

Przed poznaniem pani Fitzherbert książę Walii miał wiele kochanek i wiele nieślubnych dzieci[potrzebne źródło]. Jego kochanką była Mary Robinson, aktorka, z którą zerwał po zapłaceniu ogromnej sumy pieniędzy, kiedy zagroziła wysłaniem miłosnych listów księcia do prasy; Grace Elliott, rozwiedziona żona fizyka; oraz Frances Villier, hrabina Jersey, z którą był związany przez kilka lat. Później jego kochanką była Isabella Seymour-Conway, markiza Hertfort, i wreszcie przez ostatnie 10 lat życia niezwykle gruba i zachłanna Elizabeth Conyngham, markiza Conyngham.

W międzyczasie pogorszyła się finansowa kondycja księcia. Jego długi urosły do sumy 630 000 funtów w 1795 r. Po zawarciu małżeństwa zostały w części spłacone przez Parlament. Przeznaczył on również dla księcia sumę 65 000 funtów rocznie. W 1803 r. dodano do tego dodatkowe 60 000. W 1806 r. książę spłacił wreszcie swoje długi sprzed 1795 r. Długi zaciągnięte później pozostały niespłacone.

W 1804 r. rozpętał się spór o opiekę nad księżniczką Charlottą. Zakończył się on umieszczeniem Charlotty pod opieką dziadka. W tym czasie książę oskarżył swoją żonę o posiadanie nieślubnego dziecka. Księżnej Walii nie postawiono w stan oskarżenia, ale parlamentarna komisja wyraziła ubolewanie z powodu jej "niedyskretnego" prowadzenia się[potrzebne źródło].

Regencja[edytuj | edytuj kod]

Jerzy jako książę-regent

Pod koniec 1810 r. król Jerzy III ponownie podupadł na zdrowiu po śmierci swojej ukochanej najmłodszej córki Amelii. Zgodnie z precedensem 1788 r. Parlament powołał bez zgody króla Lordów Komisarzy. Ci przy użyciu Wielkiej Pieczęci przypieczętowali ustawę znaną jako Akt o regencji 1811 r. Książę Jerzy został regentem królestwa (od tej pory występował jako książę-regent). Przejął on większość uprawnień monarchy, część pozostała w gestii Parlamentu.

Kiedy książę Walii został regentem jednym z najpoważniejszych politycznych konfliktów była sprawa emancypacji katolików. Torysi, na czele z premierem Spencerem Percevalem, sprzeciwiali się emancypacji, podczas gdy wigowie zaliczali się do jej zwolenników. Na początku regencji Jerzy wspierał lidera wigów, lorda Grenville'a. Nie doprowadził jednak do natychmiastowego przejęcia władzy przez wigów. Przekonywany przez matkę, uznał, że natychmiastowa dymisja gabinetu torysów przyczyni się do pogorszenia stanu zdrowia króla Jerzego, eliminując jego szanse na wyzdrowienie. W 1812 r. stan zdrowia króla pogorszył się jeszcze bardziej i stało się jasne, że już nie wyzdrowieje. Książę jednak ponownie nie utworzył wigowskiego rządu. Poprosił natomiast wigów o wejście do rządu Percevala. Wigowie jednak odmówili. Sprzeczność stanowisk wobec katolików dała o sobie znać. Perceval pozostał na czele torysowskiego rządu. Nie na długo jednak. [styl do poprawy]

Kiedy 10 maja 1812 r. John Bellingham zamordował Percevala, książę-regent pozostawił na swoich stanowiskach dotychczasowych ministrów. Izba Gmin wyraziła swoją wolę mocnej i skutecznej administracji. Jako kandydatów na nowego premiera regent zaproponował markiza Wellesley, później hrabiego Moira. Obie nominacje zostały odrzucone przez zainteresowanych. Ostatecznie premierem został Robert Jenkinson, 2. hrabia Liverpool.

Torysi, w przeciwieństwie do wigów, takich jak Charles Grey, 2. hrabia Grey, opowiadali się za kontynuowaniem wojny z napoleońską Francją. Ostatecznie w 1814 r. cesarz Francuzów Napoleon Bonaparte został pokonany i zesłany na Elbę. Na kongresie wiedeńskim postanowiono o podniesieniu elektoratu Hanoweru do rangi królestwa. Napoleon powrócił jeszcze na słynne 100 dni w 1815 r., ale książę Wellington pokonał go 18 czerwca 1815 r. pod Waterloo. W latach 1812–1815 r. trwała wojna ze Stanami Zjednoczonymi, która zakończyła się kompromisowym pokojem.

Podczas okresu Regencji Jerzy brał aktywny udział w sprawach kultury i życia towarzyskiego. Działał w różnych stowarzyszeniach. Przyjaźnił się z Beau Brummellem, który mimo niskiego pochodzenia zrobił karierę w arystokratycznych salonach, dzięki wyjątkowemu wyczuciu stylów w modzie. Architekt John Nash stworzył kierunek w architekturze nazywany "stylem regencji". W Londynie Nash ozdobił w nowym stylu Regent's Park i Regents Street. Jerzemu przypadła do gustu idea wypoczynku nad morzem. Dla tego celu kazał wybudować Brighton Pavilion, który miał wywoływać skojarzenia z indyjskim Tadż Mahal.

Panowanie[edytuj | edytuj kod]

Bankiet wydany przez Jerzego IV z okazji koronacji w Westminster Hall 19 lipca 1821 r.

Kiedy Jerzy III zmarł 29 stycznia 1820 r. książę-regent wstąpił na tron jako Jerzy IV, ale jego władza nie uległa wzmocnieniu. W momencie wstąpienia na tron Jerzy był otyłym jegomościem (ważył ok. 111 kg), prawdopodobnie uzależnionym od opium[potrzebne źródło].

Przy okazji koronacji Jerzego IV powróciła sprawa jego żony. Jerzy i Karolina żyli w separacji od 1796 r. i oboje siali zgorszenie swoim swobodnym trybem życia[potrzebne źródło]. Karolina podróżowała po Europie ze swoimi kochankami, ale na wieść o śmierci teścia wróciła do Anglii. Jerzy IV odmówił uznania Karoliny za królową i nakazał swoim ambasadorom, aby przekonali do tego europejskie dwory. Imię Karoliny miało zostać usunięte z liturgii Kościoła Anglii. Król chciał uzyskać rozwód w Parlamencie. Jednak ustawa o karach z 1820 r. nie zyskała przychylności opinii publicznej i została wycofana z prac Parlamentu. Karolina pozostała więc żoną Jerzego, jednak kiedy 19 lipca 1821 r. pojawiła się w Opactwie Westminsterskim na koronacji męża zamknięto jej drzwi przed nosem. Karolina zmarła 7 sierpnia 1821 r. Traf chciał, że niedługo wcześniej zmarł na wygnaniu na Świętej Helenie Napoleon Bonaparte. Jerzego powiadomiono o tym w słowach Wasza Wysokość, umarł Twój największy wróg. Jerzy miał wówczas odpowiedzieć: Ale czy umarła ona śmiercią naturalną?.

Król Jerzy podczas wizyty w Szkocji w 1822 r.

Koronacja Jerzego była wspaniałym i drogim widowiskiem. Kosztowała ona ok. 243 000 funtów. W 1821 r. Jerzy IV odwiedził Irlandię. Rok później był w Edynburgu, odwiedzając Szkocję jako pierwszy hanowerski monarcha. Przebywał tam "21 zwariowanych dni". Wizytę organizował sir Walter Scott.

Jerzy IV spędził większość swoich rządów w zamku Windsor. Starał się jednak wywierać pewien wpływ na życie polityczne kraju. Głównie chodziło o sprawę emancypacji katolików. Początkowo król ją popierał, w 1797 r. zaproponował ustawę o katolickiej emancypacji w Irlandii. Jednak w 1813 r. sprzeciwił się projektowi ustawy o wsparciu dla katolicyzmu. W 1824 r. skrytykował publicznie pomysł emancypacji. Składając podczas koronacji przysięgę o ochronie wiary protestanckiej nie mógł teraz, jak argumentował, wspierać katolicyzmu. Wpływ Korony na rządy był jeszcze na tyle silny, a wsparty nieugiętą postawą torysów i lorda Liverpoola sprawił, że sprawa katolicka wydawała się beznadziejną. W 1827 r. lord Liverpool ustąpił z urzędu. Jego miejsce zajął George Canning, torys, ale popierający emancypację. Wciąż jednak napotykał na opór króla, który publicznie ogłosił, że robi to przez szacunek dla swojego pobożnego ojca.

Poglądy Canninga na sprawę katolicką nie zostały dobrze przyjęte przez bardziej konserwatywnych torysów, takich jak książę Wellington. W rezultacie Canning musiał dopuścić do swojego gabinetu wigów. Premier zmarł w 1828 r. i został zastąpiony przez Fredericka Robinsona, 1. wicehrabiego Goderich. Koalicja wigowsko-torysowska nie przetrwała roku. Jeszcze w 1828 r. Goderich podał się do dymisji i stanowisko premiera objął książę Wellington. Sprawa równouprawnienia katolików wydawała się stracona. Jednak w 1829 r. książę Wellington doprowadził do zgody króla na podpisanie ustawy o wsparciu katolików. Teraz do akcji wszedł jednak młodszy brat króla, fanatycznie antykatolicki książę Cumberland. Pod jego wpływem król wycofał się z podpisania ustawy. 4 marca gabinet Wellingtona podał się do dymisji. Następnego dnia, pod wpływem presji środowisk politycznych, król zdecydował się jednak podpisać ustawę. Ministrowie pozostali na stanowiskach a król podpisał Akt o równouprawnieniu katolików 13 kwietnia 1829 r.[2]

Zamiłowanie do alkoholu i rozrywkowego trybu życia sprawiło, że król mocno przybrał na wadze. Narażało go to na wyśmianie podczas publicznych wystąpień. Cierpiał również na podagrę, miażdżycę, zaćmę i prawdopodobnie porfirię. Całe dnie spędzał w łóżku cierpiąc na spazmy i mając problemy z oddychaniem. Cierpiał na chorobę serca, którą leczył ogromnymi ilościami whisky i ponczu. Efektem tego była purpurowa twarz i puchlina wodna, która sprawiała, że stał się podobny do "puchowej kołdry". Wiosną 1830 r. przeszedł kilka ataków serca. 23 maja został zmuszony do położenia się do łóżka.

Wieczorem 25 czerwca król usnął bez niepokojących objawów. Obudził się nagle o 3.00 nad ranem i zawołał służbę. Natychmiast przybiegł sir Walter Waller. Król poprosił, żeby poprawić mu poduszki. Nagle krzyknął: Dobry Boże, Watty, co to jest!?, po czym sam sobie odpowiedział: Mój chłopcze, to jest śmierć. To były jego ostatnie słowa. Zmarł o godzinie 3.30. Został pochowany w zamkowej kaplicy św. Jerzego 15 lipca 1830 r.

Jerzy wielokrotnie wyrażał życzenie, aby pochowano go w ubraniu, które będzie nosił w chwili śmierci. Książę Wellington kazał spełnić ostatnią wolę władcy, ale przed pogrzebem postanowił sprawdzić, co było przyczyną tego dziwnego życzenia. Oglądając zwłoki odkrył na szyi króla czarną, brudną wstążkę z przyczepioną ozdobioną diamentami miniaturą. Była to podobizna Marii Fitzherbert.

Jego jedyna córka zmarła w 1817 r. wskutek komplikacji poporodowych. W 1827 r. zmarł młodszy brat króla, książę Yorku. Tron przypadł więc trzeciemu synowi Jerzego III, księciu Clarence jako Wilhelmowi IV.

Dziedzictwo[edytuj | edytuj kod]

Z okazji śmierci Jerzego The Times napisał: Nigdy nie było bardziej pożałowania godnego stworzenia, niż zmarły król. Jakie oko uroniło nad nim łzę? Czy ktoś pogrążył się w smutku na wieść o jego śmierci? Jeśli miał jakiegoś przyjaciela – oddanego przyjaciela na jakimkolwiek etapie życia – publicznie ogłaszamy, że jego lub jej imię nigdy do nas nie dotarło.

Podczas kryzysu politycznego związanego z emancypacją katolików książę Wellington powiedział o Jerzym, że był on najgorszym człowiekiem jakiego spotkałem podczas swojego życia, najbardziej samolubnym, najbardziej fałszywym, z gruntu zły, pozbawiony zdolności. Ten sam książę w mowie wygłoszonej po śmierci króla na forum Izby Lordów nazwał go jednak najbardziej utalentowanym mężem swoich czasów i chwalił jego wiedzę i zdolności. Prawdziwe poglądy Wellingtona mieściły się zapewne gdzieś pomiędzy tymi dwoma stwierdzeniami[potrzebne źródło]. Napisał później, że Jerzy był wspaniałym patronem sztuki, najbardziej niezwykłym połączeniem talentu, rozumu, bufonady, uporu i dobrego samopoczucia – również wiele złych cech, które czyniły go najbardziej skomplikowanym charakterem jaki zdarzyło mi się w życiu spotkać.

Jerzy IV był opisywany jako "pierwszy gentleman Anglii", w nawiązaniu do jego stylu i manier. Miał ku temu predyspozycje: był bystry i dobrze wykształcony, ale jego lenistwo i żarłoczność nie pozwoliły mu wykorzystać tych talentów[potrzebne źródło]. The Times napisał pewnego razu, że Jerzy zawsze przedkładał dziewczynę i flaszkę nad politykę i kazanie.

Istnieje wiele pomników króla Jerzego, większość z nich została odsłonięta podczas jego panowania. Stoją m.in. na Trafalgar Square (pomnik konny dłuta sir Francisa Chantrey'a oraz przed Pawilonem Królewskim w Brighton.

W Edynburgu most Jerzego IV łączy Stare Miasto z Cowgate. Zbudował go Thomas Hamilton w 1829 r. i wykończył w 1835 r. Kings Cross otrzymał swoją nazwę od pomnika króla Jerzego, który stał tam przez krótki czas w latach 30. XIX w. Wcześniej ten teren był znany jako "Most bitewny".

Okres regencji przyniósł zmiany w modzie, co było pewną zasługą króla Jerzego. Kiedy jego polityczni przeciwnicy wprowadzili podatek od peruk, król przestał je nosić pokazując się publicznie z naturalnymi włosami. Nosił ubrania w ciemnych kolorach, po części aby ukryć nadwagę. Nosił spodnie poniżej kolan, gdyż takie były luźniejsze. Nosił również wysoki kołnierz, gdyż zakrywał jego podwójny podbródek. Jego wizyta w Szkocji w 1822 r. przyczyniła się do ukształtowania obecnego wzoru szkockiego tartanu.

Jerzy IV w kulturze[edytuj | edytuj kod]

Jerzy, jeszcze jako książę-regent, jest jednym z bohaterów trzeciej serii serialu komediowego BBC, Czarna żmija. Przedstawiony jest tam jako niesympatyczny bufon i kompletny idiota [styl do poprawy][potrzebne źródło]. W postać księcia wcielił się Hugh Laurie.

Jako książę Walii postać Jerzego IV pojawia się również w sztuce Szaleństwo Jerzego III Alana Bennetta i jej ekranizacji z 1994 r. Szaleństwo króla Jerzego w reżyserii Nicholasa Hytnera. Akcja filmu rozgrywa się podczas kryzysu regencyjnego 1788 r. W postać Jerzego wcielił się Rupert Everett. Jerzego zagrał również Peter Ustinov w filmie Curtisa Bernhardta z 1954 r. pt. Beau Brummell. Postać Jerzego pojawia się również w filmie Księżniczka Caraboo z 1994 r. w reżyserii Michaela Austina. Wcielił się w nią John Sessions.

Jerzy jest również bohaterem powieści Bernarda Cornwella Sharpe's Regiment, której akcja rozgrywa się okresie Regencji. Sportretowany jest tam jako gruby, ekstrawagancki i prawdopodobnie cierpiący na tę samą chorobę jak ojciec. Jest entuzjastą Richarda Sharpe'a i twierdzi, że był obecny podczas bitwy pod Talaverą, gdzie pomógł Sharpe'owi zdobyć francuski sztandar. W przypisach do swojej powieści Cornwell napisał, że opierał się na autentycznym zajściu jakie miało miejsce podczas obiadu, na którym obecny był książę Wellington, gdzie Jerzy twierdził, że prowadził szarżę pod Waterloo. W telewizyjnej adaptacji noweli Jerzego zagrał Julian Fellowes.

Powieść Karola Dickensa Klub Pickwicka dzieje się u schyłku panowania Jerzego IV.

W opowiadaniu Artura Conan Doyle'a Psy się nie mylą ("Shoscombe Old Place") w tomie Księga przypadków Sherlocka Holmesa jeden z bohaterów Robert Norberton z powodu swego hulaszczego sposobu życia określony został przez doktora Watsona jako "pasujący bardziej do epoki Regenta" niż do czasów sobie współczesnych.

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Pół korony Jerzego IV z 1821 r.

Odznaczenia brytyjskie (do 29 stycznia 1820)[edytuj | edytuj kod]

Wielki mistrz orderów (od 29 stycznia 1820)[edytuj | edytuj kod]

  • Wielki Mistrz Najszlachetniejszego Orderu Podwiązki
  • Wielki Mistrz Najstarszego i Najszlachetniejszego Orderu Ostu
  • Wielki Mistrz Najbardziej Znamienitego Orderu św. Patryka
  • Wielki Mistrz Najbardziej Honorowego Orderu Łaźni
  • Wielki Mistrz Królewskiego Orderu Welfów
  • Wielki Mistrz Wielce Znakomitego Orderu św. Michała i św. Jerzego

Odznaczenia zagraniczne[edytuj | edytuj kod]

Honorowe godności wojskowe[edytuj | edytuj kod]

  • od 4 marca 1766 r.: pułkownik Honorowej Kompanii Artylerii
  • 18 lipca 179629 stycznia 1820 r.: pułkownik 10 królewskiego regimentu lekkich dragonów Księcia Walii (10th Royal Regiment of Light Dragoons, The Prince of Wales's Own)
  • od 25 lipca 1815 r.: pułkownik Life Guards (1 i 2 regimentu)
  • marszałek polny (stopień nadany w 1815 r.)

Przypisy

  1. http://anglia.filo.pl/artykuly/?tekst=malzenstwa
  2. Ustawa ta zabraniała sprawowania przez katolikow określonych stanowisk : króla, regenta, kanclerza, lorda Tajnej Pieczęci i namiestnika Irlandii. The Emancipation Bill (ang.)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Saul David, Prince of Pleasure: The Prince of Wales and the Making of the Regency, Grove Press, 2000, ISBN 0-8021-3703-2
  • Michael de la Noy, George IV, wyd. Sutton Publishing, Gloucestershire, 1998, ISBN 0-7509-1821-7
  • Christopher Hibbert, George IV, Prince of Wales, 1762-1811, wyd. Longman, Londyn 1972, ISBN 0-582-12675-4
  • Christopher Hibbert, George IV, Regent and King, 1811-1830, wyd. Allen Lane, Londyn 1973, ISBN 0-7139-0487-9
  • E.A. Smith, George IV, Yale University Press, 1999, ISBN 0-300-07685-1
  • Charles Phillips: The Illustrated Encyclopedia of Royal Britain. John Haywood, Richard G. Wilson (konsult.). New York: Metro Books, 2011. ISBN 978-1-4351-1835-5.


Poprzednik
Jerzy Wilhelm Fryderyk Hanowerski
Walia.png Książę Walii
17621820
Walia.png Następca
Albert Edward Koburg
Poprzednik
Fryderyk Ludwik Hanowerski
Shield of Arms of the Duke of Rothesay.svg Książę Rothesay
17621820
Shield of Arms of the Duke of Rothesay.svg Następca
Albert Edward Koburg
Poprzednik
Jerzy III Hanowerski
Coat of Arms of the United Kingdom (1837-1952).svg Król Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii
18201830
Coat of Arms of the United Kingdom (1837-1952).svg Następca
Wilhelm IV Hanowerski
Poprzednik
Jerzy III Wilhelm Fryderyk
Kingdom of Hanover Arms.svg Król Hanoweru
18201830
Kingdom of Hanover Arms.svg Następca
Wilhelm Henryk