Gustaw Gizewiusz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Gustaw Herman Marcin Gizewiusz
Gisevius
Miejsce spoczynku Gizewiusza w Ostródzie
Miejsce spoczynku Gizewiusza w Ostródzie
Kraj działania Prusy Wschodnie
Data i miejsce urodzenia 21 maja 1810
Pisz
Data i miejsce śmierci 7 maja 1848
Ostróda
pastor
Okres sprawowania 1834-1848[1]
kaznodzieja Ostródzki
Okres sprawowania 1834-1848[1]
Wyznanie ewangelickie
Ordynacja 6 września 1835[1]
Strona internetowa duchownego

ks. Gustaw Herman Marcin Gizewiusz, Gisevius (ur. 21 maja 1810 w Piszu, zm. 7 maja 1848 w Ostródzie) – pastor ewangelicki, polski działacz społeczno-narodowy i polityczny na Mazurach, literat, folklorysta, publicysta, tłumacz i redaktor, wydawca i bibliofil.

Rodzina[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w Piszu w częściowo zgermanizowanym polskim rodzie Giżyckich.[2] Jego ojciec Marcin był kierownikiem miejscowej szkoły miejskiej.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Skończył gimnazjum w Ełku (1828), gdzie opanował m.in. język polski, studiował teologię ewangelicką w Królewcu, na uniwersytecie oraz – w jego ramach – w Seminarium Polskim.

W 1835 r. został polsko-ewangelickim kaznodzieją w Ostródzie, gdzie rozwinął wszechstronną działalność w obronie Mazurów, występując przeciwko germanizacji. W 1843 r. opublikował po niemiecku w Lipsku pracę pt. "Die polnische Nationalität in Preußen". Dwie następne części tej pracy ukazały się tamże w 1845 r. pod zmienionym tytułem "Die polnische Sprachfrage in Preußen" ("Polska kwestia językowa w Prusiech"). W dziele tym na podstawie materiałów źródłowych demaskował metody germanizacyjne władz pruskich i wynaradawianie polskiej ludności. Przede wszystkim domagał się utrzymania języka polskiego w szkołach, a w celu powstrzymania germanizacji wydawał polskie książki dla Mazurów, m.in. tłumaczenie podręcznika szkolnego Przyjaciel młodzieży, we współpracy z Marcinem Gregorem (Królewiec 1845). Założyciel pierwszego polskiego czasopisma dla Mazur: "Przyjaciel Ludu Łecki".

Był obrońcą i propagatorem języka i kultury polskiej na Mazurach, a także utrzymywał kontakty ze środowiskami patriotycznymi w innych częściach ziem polskich oraz w Czechach i na Łużycach. W 1841 roku spotkał się w Ostródzie z innym znanym działaczem polskim Krzysztofem Mrongowiuszem, który przekazał mu memoriał do króla pruskiego w sprawie swobód językowych dla ludności mazurskiej. Wiosną 1842 roku dokument ten wręczył osobiście Fryderykowi Wilhelmowi. Po powrocie z Berlina skomentował swoje starania w liście do Mrongowiusza: "Na Boga! Trzeba podnieść wrzawę, gdyż szatańscy wrogowie polskości teraz tym więcej się krzątają dookoła swego piekielnego dzieła, ponieważ się coraz to bardziej domyślają, że rzemiosło mogłoby im być w najbliższym czasie wytrącone z ręki'.[3] Kandydował w 1848 r. do berlińskiego parlamentu jako przedstawiciel społeczności polskiej. Zmarł w dniu wyborów.

Spisywał pieśni ludu mazurskiego włączone później przez O. Kolberga do jego Dzieł Wszystkich. Do Mazurów pisał po polsku.

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Gustaw Gizewiusz – Między Piszem a Ostródą
  2. Jerzy Oleksiński, "I nie ustali w walce", Nasza Księgarnia, Warszawa 1980, ISBN 831007610, str.105
  3. Jerzy Oleksiński, "I nie ustali w walce", Nasza Księgarnia, Warszawa 1980, ISBN 831007610, str.106.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Sławomir Augusiewicz; Janusz Jasiński; Tadeusz Oracki: Wybitni Polacy w Królewcu. XV-XX wiek, Littera : Olsztyn 2005, ISBN 83-89775-03-4
  • Jerzy Oleksiński, "I nie ustali w walce", Nasza Księgarnia, Warszawa 1980, ISBN 831007610, str.105-112.