Olsztyn

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miasta Olsztyn. Zobacz też: inne miejscowości o tej nazwie.
Olsztyn
Herb Flaga
Herb Olsztyna Flaga Olsztyna
Państwo  Polska
Województwo  warmińsko-mazurskie
Powiat miasto na prawach powiatu
Aglomeracja olsztyńska
Data założenia ok. 1334
Prawa miejskie 31 października 1353
Prezydent Piotr Grzymowicz
Powierzchnia 88,33[1] km²
Wysokość 87,7-154,4 m n.p.m.
Populacja (2013)
• liczba ludności
• gęstość

174 675[2]
1986 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 89
Kod pocztowy 10-001 do 11-041
Wikiźródła wszystkie kody
Tablice rejestracyjne NO
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Olsztyn
Olsztyn
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Olsztyn
Olsztyn
Ziemia 53°47′N 20°30′E/53,783333 20,500000Na mapach: 53°47′N 20°30′E/53,783333 20,500000
TERC
(TERYT)
2862011
SIMC 0964465
Urząd miejski
pl. Jana Pawła II 1
10-101 Olsztyn
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikipodróże Informacje turystyczne w Wikipodróżach
Wikinews Wiadomości w Wikinews
Wikicytaty Olsztyn w Wikicytatach
Wikisłownik Hasło Olsztyn w Wikisłowniku
Strona internetowa

Olsztyn (niem. Allenstein i, dawniej hist. pol. Holstin[potrzebne źródło], łac. Allenstenium[3], prus. Alnāsteini) – miasto na prawach powiatu, stolica województwa warmińsko-mazurskiego, siedziba władz ziemskiego powiatu olsztyńskiego, kurii archidiecezji warmińskiej i luterańskiej diecezji mazurskiej. Główny ośrodek gospodarczy, edukacyjny i kulturowy, siedziba władz i instytucji regionu, a także drogowy. Miasto centralne aglomeracji olsztyńskiej. Według danych GUS populacja Olsztyna wynosi 174 675.

Olsztyn leży w południowej części Warmii, historycznej krainy będącej w latach 1466–1772 lennem Rzeczypospolitej.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Olsztyn położony jest w środkowej części województwa warmińsko-mazurskiego nad rzeką Łyną, w granicach Pojezierza Olsztyńskiego, które wchodzi w skład makroregionu Pojezierza Mazurskiego i jest podprowincją Pojezierzy Wschodniobałtyckich. Od południowej strony miasto sąsiaduje z Puszczą Napiwodzko-Ramucką.

Miasto sąsiaduje z gminami: Dywity, Barczewo, Purda, Stawiguda, Gietrzwałd oraz Jonkowo. Jedynym powiatem, z którym graniczy Olsztyn, jest powiat olsztyński (ziemski).

Olsztyn leży 87 km od granicy z Rosją, 131 km od Kaliningradu i 408 km od stolicy LitwyWilna.

Według Google Maps odległości drogowe do stolic sąsiednich województw wynoszą:

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Olsztyn podzielony jest na 23 osiedlajednostki pomocnicze gminy[4]. Stanowią one najniższy, pomocniczy, szczebel samorządu miejskiego. Do zakresu ich działania należą sprawy publiczne o zasięgu lokalnym.

Osiedla olsztyna.svg

Redykajny
Gutkowo
Likusy
Nad Jeziorem
Długim
Dajtki
Grunwaldzkie
Kortowo
Wojska
Polskiego
Podleśna
Zielona Górka
Zatorze
Śródmieście
Kętrzyńskiego
Pojezierze
Kościuszki
Podgrodzie
Brzeziny
Kormoran
Mazurskie
Nagórki
Generałów
Jaroty
Pieczewo

W Olsztynie funkcjonuje również co najmniej kilkanaście mniejszych osiedli, nieposiadających rad osiedli. Nie stanowią one oficjalnego podziału administracyjnego, ale zostały wyodrębnione (np. ze względu na swoje położenie) i posiadają nazwy powszechnie używane przez mieszkańców. Jest to 17 osiedli bez rad osiedli: Jakubowo, Karolin, Kolonia Jaroty, Kortowo II, Łupstych, Mleczna, Niedźwiedź, Piękna Góra, Podlesie, Pozorty, Skarbówka Poszmanówka, Słoneczny Stok, Stare Kieźliny, Stare Miasto, Stare Zalbki, Stary Dwór, Track, Zacisze, Tęczowy Las.

Zmiana granic miasta[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza powojenna zmiana granicy Olsztyna odbyła się w 1965 r. na podstawie Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 grudnia 1965 r[5]. Rozporządzenie zawiera m.in. szczegółowy opis przebiegu granicy.

Kolejna zmian granicy odbyła w 1977 r. na podstawie Rozporządzenia Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 6 lipca 1977 r[6]. Szczegółowy opis przebiegu granicy znajduje się w Zarządzeniu Nr 31 Wojewody Olsztyńskiego z dnia 13 września 1977 r[7]. W ramach zmiany włączono do miasta obszar o powierzchni 16,48 km² (1648 ha) gruntu.

Kolejna zmiana granicy odbyła się w 1987 r. na podstawie Uchwały Nr XXII/147/87 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Olsztynie 9 października 1987 r[8]. Szczegółowy opis przebiegu granicy znajduje się w Zarządzeniu Nr 55 Wojewody Olsztyńskiego z dnia 14 listopada 1987 r[9]. W ramach zmiany włączono do miasta obszar o powierzchni 12,96 km² (1295,57 ha) gruntu.

Obecna granica miasta funkcjonuje od 1 stycznia 1988 r. i obejmuje obszar o powierzchni 88,33 km².

Rok Obszar włączany do miast Powierzchnia obszaru
1966 Gromada Bartąg obszar Rolniczego Zespołu Doświadczalnego Pozorty b.d.
1966 Gromada Dajtki obszar wsi Dajtki b.d.
1966 Gromada Dajtki części obszaru wsi Łupstych b.d.
1966 Gromada Dajtki części obszaru lasów państwowych Nadleśnictwa Kudypy b.d.
1966 Gromada Dywity część obszaru wsi Dywity b.d.
1966 Gromada Dywity część obszaru wsi Wadąg b.d.
1966 Gromada Dywity część obszaru wsi Kieźliny b.d.
1966 Gromada Dywity część obszaru wsi Zalbki b.d.
1966 Gromada Dywity część obszaru państwowego gospodarstwa rolnego Track b.d.
1966 Gromada Gutkowo części obszarów wsi Gutkowo b.d.
1966 Gromada Gutkowo części obszarów wsi Likusy b.d.
1966 Gromada Klebark Wielki części obszarów wsi Ostrzeszewo b.d.
1966 Gromada Klebark Wielki części obszarów wsi Szczęsne b.d.
1977 Gmina Barczewo część obszaru sołectwa Nikielkowo 287 ha
1977 Gmina Dywity część obszaru sołectwa Kieźliny 86 ha
1977 Gmina Dywity część obszaru sołectwa Zalbki 139 ha
1977 Gmina Jonkowo część obszaru sołectwa Gutkowo 181 ha
1977 Gmina Purda część obszaru sołectwa Ostrzeszewo 146 ha
1977 Gmina Purda część obszaru sołectwa Szczęsne 96 ha
1977 Gmina Stawiguda część obszaru sołectwa Jaroty 713 ha
1988 Gmina Dywity część obszaru wsi Dywity 25,80 ha
1988 Gmina Dywity część obszaru wsi Kieźliny 83,14 ha
1988 Gmina Dywity część obszaru wsi Redykajny 319,16 ha
1988 Gmina Gietrzwałd część obszaru wsi Łupstych 21,43 ha
1988 Gmina Jonkowo część obszaru wsi Gutkowo 291,73 ha
1988 Gmina Jonkowo część obszaru wsi Likusy 321,93 ha
1988 Gmina Stawiguda część obszaru wsi Jaroty 232,38 ha

Warunki naturalne[edytuj | edytuj kod]

Struktura użytkowania gruntów (2007)[10]
Rodzaj Powierzchnia  %
tereny rolne 22,7 km² 25,8%
tereny leśne i zadrzewione 20,2 km² 23,0%
tereny osiedlowe 20,4 km² 23,0%
tereny przemysłowo-składowe 5,5 km² 6,3%
tereny parków i zieleni 1,7 km² 2,0%
tereny usług ogólnomiejskich (w tym PKP) 8,0 km² 9,2%
tereny pod wodami 9,4 km² 10,7%
Powierzchnia miasta (Σ) 88,0 km² 100,0%

Ukształtowanie terenu[edytuj | edytuj kod]

Miasto leży w paśmie moren czołowych ostatniego zlodowacenia. Najwyższy punkt Olsztyna umiejscowiony jest na wysokości 155 m n.p.m., natomiast najniższy na 88 m n.p.m.[10]

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Olsztyn leży w strefie klimatu umiarkowanego ciepłego przejściowego. Jest to typowy klimat pojezierny. Uwarunkowany został głównie przez lokalne elementy środowiska (rzeźba terenu, lasy, jeziora). Klimat lokalny cechują średnie roczne opady, wynoszące ok. 600 mm. Średnia roczna temperatura powietrza wynosi ok. +7,2 °C z maksimum w lipcu ok. +17,3 °C i minimum w styczniu ok. –3,0 °C. Przeciętnie w ciągu roku opady występują przez ok. 160 dni, liczba dni z przymrozkami wynosi 140, natomiast pokrywa śnieżna zalega średnio przez 83 dni[10]. W ciągu całego roku dominują wiatry południowo-zachodnie i zachodnie. Jesienią i zimą wzrasta udział wiatrów południowych, zaś wiosną i latem północno-zachodnich.

Stosunki wodne[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Jeziora w Olsztynie.
Koryto Łyny na os. Brzeziny
Most kładkowy w Lesie Miejskim w Olsztynie
Kortówka w Kortowie, z lewej wiosenne rozlewiska
Jezioro Kortowskie o zachodzie słońca
Przystań na jeziorze Kortowskim

Przez miasto Olsztyn przepływają 3 rzeki: Łyna, Wadąg i Kortówka. W granicach administracyjnych miasta obecnie leży 15 jezior, w tym 13 o powierzchni powyżej 1 ha.

Łącznie powierzchnia jezior w Olsztynie wynosi około 720 ha (8,15% powierzchni miasta). Ich rozmieszczenie jest nierównomierne na korzyść części zachodniej, gdzie jeziorność wynosi 40% (w części wschodniej 8%)[11].

W przeszłości na obszarze miasta znajdowało się więcej jezior, które po przejęciu przez prywatnych inwestorów w drugiej połowie XIX wieku poddane zostały osuszeniu. W wyniku osuszenia z powierzchni Olsztyna zniknęły liczne stawy oraz jeziora: Motka, Małe Klebarskie, Płocidugi czy Pelnogi (Połnogi) oraz jezioro Fajferek, nad którym w 1845 roku Zarząd Miejski otworzył kąpielisko.

Przyroda[edytuj | edytuj kod]

Olsztyńskie lasy zajmują ponad 1800 ha (21,2% powierzchni miasta). Ponad połowa to zwarty kompleks Lasu Miejskiego (1050 ha), pełniący przede wszystkim funkcje terenów rekreacyjno-wypoczynkowych oraz turystyczno-krajoznawczych[12].

Zieleń miejska zajmuje 560 ha (6,5% powierzchni miasta)[13]. Urządzona jest w postaci licznych parków (m.in. Park Kusocińskiego, Park Zamkowy), zieleńców, skwerów oraz trzech ponad stuletnich cmentarzy.

Na terenie Olsztyna znajdują się dwa rezerwaty przyrody roślinności torfowej[12]:

  • Mszar – powierzchnia: 4 ha, ustanowiony w 1953 roku
  • Redykajny – powierzchnia: 10 ha, ustanowiony w 1949 roku

W przeszłości na terenie miasta znajdował się również rezerwat przyrody poryblinu jeziornego, ustanowiony w 1957, obejmujący swym zasięgiem obszar jez. Tyrsko (Gutkowskiego) – rezerwat przyrody Jezioro Gutkowskie. Został on jednak zlikwidowany, a przy brzegu jeziora wzniesiono hotel.

W mieście znajduje się 16 pomników przyrody ożywionej[14].

Information icon.svg Osobny artykuł: Pomniki przyrody w Olsztynie.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Ludność Olsztyna.

W 2000 Olsztyn przekroczył liczbę 172 tys. mieszkańców. Szacuje się, że wówczas na każdego olsztynianina przypadło średnio 139 m² lasu miejskiego, 3,5 m² parku, 43,5 m² powierzchni wód znajdujących się w granicach miasta[15].

Tab. Liczba ludności Olsztyna od 1770 roku[16][17]

Według danych GUS z 31 grudnia 2010, Olsztyn ma 176 463[17] mieszkańców (23. m-ce w kraju), powierzchnię 88,33 km²[1] (26 m-ce w kraju) i gęstość zaludnienia 1998 os./km². Od 2002 liczba ludności miasta systematycznie wzrasta, co jest ewenementem w skali kraju (oprócz Warszawy, gdzie występuje zjawisko napływu ludności głównie w celach zarobkowych).

Zgodnie z danymi GUS z 30 czerwca 2010, proporcja liczby kobiet do liczby mężczyzn w Olsztynie wyniosła 94 545 kobiet na 81 977 mężczyzn, co daje stosunek 115 kobiet na 100 mężczyzn[18]. W roku 2006 udzielono 903 ślubów, na świat przyszło 1619 dzieci, zmarło 1257 osób, w tym 8 niemowląt. Przyrost naturalny w Olsztynie wyniósł 362 (2,15 na 1000 mieszkańców)[19]. Saldo migracji wyniosło 273 osoby[20], podczas gdy stopa bezrobocia rejestrowanego wyniosła 6,8%[21]. W marcu 2008 stopa bezrobocia (liczona do aktywnych zawodowo) spadła do 4,4%[22].

Struktura demograficzna mieszkańców miasta Olsztyn według danych z 31 grudnia 2007[23]

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
Jednostka osób  % osób  % osób  %
Populacja 175 710 100 94 205 53,61 81 505 46,39
Wiek przedprodukcyjny (0–17 lat) 30 193 17,18 14 853 8,45 15 340 8,73
Wiek produkcyjny (18–65 lat) 119 642 68,09 61 557 35,03 58 085 33,06
Wiek poprodukcyjny (powyżej 65 lat) 25 875 14,73 17 795 10,13 8080 4,6

Historia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Kalendarium historii Olsztyna.

Średniowiecze[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza wzmianka o mieście pochodzi z 1334, kiedy to Henryk von Luter założył w zakolu rzeki Łyny drewniano-ziemną strażnicę puszczańską, nadając jej nazwę Allenstein (Gród nad Łyną, Alna znaczy „łania”, to pruska nazwa Łyny). Prawa miejskie oraz nazwa „Allenstein” (dla Polaków był to Holstin, a później Olstyn, ale wymawiano tę nazwę tak jak dzisiaj – Olsztyn) zostały nadane 31 października 1353 przez diecezjalną Kapitułę Warmińską. Zasadźcą i pierwszym burmistrzem miasta był Jan z Łajs.

Jeszcze przed nadaniem praw miejskich – w 1347 – w miejscu strażnicy drewniano-ziemnej rozpoczęto budowę zamku, którą ukończono w 1353. W późniejszych wiekach zamek był wielokrotnie przebudowywany. W drugiej połowie XIV wieku (lata 1370-1380) wzniesiono kościół pod wezwaniem św. Jakuba Apostoła, który uchodzi za jeden z najwybitniejszych przykładów gotyku ceglanego w Polsce. Do dziś przetrwała wytyczona wtedy sieć ulic i część imponujących fortyfikacji, a wiele istniejących dziś na obszarze Starego Miasta domów wspiera się o średniowieczne fundamenty.

Liczne wojny XV wieku niejednokrotnie niszczyły młode jeszcze miasto. W 1414 Olsztyn został zniszczony przez wojska króla Władysława Jagiełły. W 1440 miasto przystąpiło do Związku Pruskiegokonfederacji szlachty i miast pruskich skierowanej przeciw Krzyżakom. W 1454 mieszczanie wzięli udział w powstaniu przeciwko zakonowi krzyżackiemu i opanowali zamek, uznając zwierzchnictwo króla polskiego, jednak rok później miasto ponownie zajął zakon krzyżacki. Na mocy traktatu pokojowego zawartego w 1466 w Toruniu, Olsztyn wraz z całą Warmią przeszedł pod zwierzchnictwo Polski.

Historia nowożytna[edytuj | edytuj kod]

Ławeczka – pomnik Mikołaja Kopernika (jeden z dwóch w Olsztynie) przed zamkiem

Kolejna wojna, wywołana w latach 1519-1521 przez zakon krzyżacki, spustoszyła południową Warmię. Ówczesnym administratorem dóbr kapituły warmińskiej był kanonik fromborskiMikołaj Kopernik. Przygotował on skutecznie olsztyński zamek do obrony przed spodziewanym atakiem Krzyżaków (1521). Ponadto Kopernik podjął wielką akcję zasiedlania rejonu, sprowadzając mówiących po polsku osadników z Mazowsza.

Kolejny wiek to rozkwit miasta, korzystnie położonego na ruchliwym szlaku KrólewiecWarszawa. Mieszkańcy utrzymywali się z handlu i rzemiosła. Pośredniczyli też w wymianie handlowej między Polską a portami Bałtyku. Rozwój został powstrzymany przez wojny północne w XVII i XVIII wieku, a wielka zaraza lat 1709-1712 wyludniła miasteczko niemal całkowicie. Dzięki wsparciu kapituły Olsztyn w ciągu XVIII wieku zdołał poprawić swe położenie. W okresie rozbiorów Warmię wcielono do Królestwa Prus. Miasto i zamek stały się własnością króla pruskiego.

Historia współczesna[edytuj | edytuj kod]

W czasie wojen napoleońskich miasto zostało po raz kolejny obrabowane. 3 lutego 1807 w Olsztynie zatrzymał się cesarz Francuzów – Napoleon Bonaparte. Po wojnach napoleońskich w Prusach utworzono samorząd terytorialny, a w 1818 roku powstał powiat olsztyński.

Po 1818 zabudowa miejska opuściła mury Starego Miasta. Druga połowa XIX wieku to dynamiczny rozwój pod rządami burmistrza Roberta Zakrzewskiego (Sakrzewskiego), a następnie Oskara Beliana. W 1867 – powstał nowoczesny jak na owe czasy szpital, w latach 1872-1873 przeprowadzono przez Olsztyn magistralę kolejową, łączącą Toruń z Królewcem, w 1877 powstało gimnazjum. Liczba mieszkańców w tym okresie wzrosła z 4 tys. w 1846, poprzez 6 tys. w 1875 do 25 tys. w 1895. W 1900 przeszło 35% mieszkańców Olsztyna stanowili Polacy[24]. W tym samym okresie Olsztyn stał się jednym z ośrodków polskiego ruchu narodowego na Warmii. W kwietniu 1886 ukazał się pierwszy numer „Gazety Olsztyńskiej”, polskiego pisma wydawanego bez przerwy do 1939 roku przez rodziny Liszewskich i Pieniężnych. W 1891 powstało Polsko-Katolickie Towarzystwo Ludowe „Zgoda”. Dzięki pomocy działaczy z Wielkopolski i Pomorza polscy Warmiacy w wyborach do sejmu pruskiego zaczęli wysuwać swoich kandydatów.

Budynek Rejencji,
obecnie Urząd Marszałkowski oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny

Pod koniec XIX wieku do Olsztyna doprowadzono kolej. Miasto zaczęło rozwijać się w kierunku dworca, położonego wówczas na obrzeżach. W ostatnich latach XIX i na początku XX wieku wzniesiono nowe gmachy publiczne, między innymi nowy ratusz w stylu holenderskiego renesansu, neogotyckie kościoły Najświętszego Serca Pana Jezusa i św. Józefa, siedzibę rejencji, zbudowano też nowoczesne dzielnice mieszkaniowe. W 1890 położono instalację gazową, a w 1892 zadzwonił pierwszy telefon, sześć lat później doszedł nowoczesny wodociąg i kanalizację, a w 1907 – elektryczność. Na ulicach pojawiły się tramwaje, a niewiele później otwarto lotnisko.

Budynek dawnego Konsulatu Rzeczpospolitej Polskiej (Plac Konsulatu Polskiego 5)

W 1914 miasto zostało na krótko zajęte przez wojska rosyjskie, które wycofały się z miasta po klęsce w bitwie pod Tannenbergiem. Po I wojnie światowej o przyszłej przynależności państwowej południowej części Prus Wschodnich zadecydował plebiscyt z 11 lipca 1920. 97,8% głosujących w Olsztynie opowiedziało się za pozostaniem miasta przy Niemczech. 1 stycznia 1923 ukonstytuowała się w Olsztynie 4. dzielnica Związku Polaków w Niemczech. Reprezentowała interesy Polaków z Warmii, Mazury i Powiśla. W latach 1921-1932 na skutek ruchu budowlanego, obszar zwartej zabudowy w Olsztynie wydatnie się rozszerzył. W owych latach zabudowę chaotyczną i nieuporządkowaną poddano znacznym zmianom zgodnie z założeniami urbanistycznymi ustalanymi w pracowniach architektów miejskich. Ruch budowlany wzrósł gwałtownie po 1933. Budowano wtedy tak dużo, że liczby oddawanych corocznie do użytku mieszkań stanowiły rekord w dotychczasowych dziejach Olsztyna. W tym czasie zostały zabudowane ulice w centrum i na Zatorzu m.in. obecne ulice Kościuszki, Wojska Polskiego, Okrzei, Wyspiańskiego, Głowackiego, czy Emilii Plater. Pod rządami Hitlera wokół miasta powstał krąg osiedli powiązanych ze śródmieściem terenami zielonymi. W 1939 mieszkało tu ponad 50 tys. osób.

22 stycznia 1945 Olsztyn zajęła Armia Czerwona, po kilku dniach stacjonowania żołnierze radzieccy podpalili miasto – zniszczeniu uległo ok. 40% zabudowy. 21 marca 1945 o godz. 12.00 Jakub Prawin jako Pełnomocnik Rządu na Okręg Warmińsko-Mazurski przejął administrację Warmii i Mazur. Pozostała w Olsztynie ludność niemieckojęzyczna uległa wysiedleniu, na jej miejsce stopniowo napływali m.in. polscy osadnicy. W 1946 miasto liczyło 23 tys. mieszkańców, a w 1950 – 45 tys.

Po 1945 Olsztyn jako stolica województwa znacznie się rozwinął. Tu przeniesiona została z Fromborka siedziba kurii biskupiej (diecezjalnej, a od 1992 archidiecezjalnej). Zlokalizowano zakłady przemysłu gumowego – Olsztyńskie Zakłady Opon Samochodowych (1967), spożywczego, drzewnego, maszynowego, materiałów budowlanych i inne. Przełom w życiu politycznym oznaczało powstanie NSZZ „Solidarność”. Pod koniec lat 60. Olsztyn osiągnął 70 tys. mieszkańców. W tym czasie miasto dysponowało podobną liczbą zabudowy, co przed wojną. Na początku lat 70. ludność miasta przekracza liczbę 100 tys. mieszkańców.

Szybko postępujący rozwój miasta, stworzył szereg problemów natury gospodarczej i technicznej. Nowe osiedla Olsztyna powstały na wschód i południowy wschód od dawnej, przedwojennej granicy zwartej zabudowy miasta. Spowodowane to było głównie tym, że miasto od północy ogranicza zwarty kompleks lasów, a stronę zachodnią zamykają trzy jeziora: Krzywe, Długie i Kortowskie. Komunikacja utrzymująca łączność centrum z peryferyjnymi dzielnicami absolutnie nie wystarczała. W 1965 zlikwidowano tramwaje, a sześć lat później również trolejbusy, wprowadzając w całym mieście jednolitą komunikację autobusową.

W okresie stanu wojennego w mieście czynnie działała opozycja. Po 1989 odtworzony został samorząd terytorialny, wybrano pierwszą demokratyczną radę i zarząd miasta. W 1990 Olsztyn przekroczył 163 tys. mieszkańców. W 1999 z połączenia trzech szkół wyższych powstał Uniwersytet Warmińsko-Mazurski.

Obecnie widoczny jest dalszy rozwój miasta – szybka rozbudowa południowych osiedli mieszkaniowych (Jaroty, Pieczewo, Generałów) oraz dzielnicy przemysłowej (m.in. poprzez rozwój fabryki Michelin). Olsztyn jest jednym z niewielu miast posiadających dodatni współczynnik przyrostu naturalnego, jak też dodatnie saldo migracji.

Polityka i administracja[edytuj | edytuj kod]

Nowy Ratusz, siedziba władz miasta

Miasto jest członkiem Federacji Miast Kopernikowskich oraz Nowej Hanzy.

Mieszkańcy Olsztyna wybierają posłów na Sejm z okręgu wyborczego nr 35, senatora z okręgu nr 86, a posłów do Parlamentu Europejskiego z okręgu nr 3.

Rada miasta[edytuj | edytuj kod]

W dawnym Olsztynie rada miejska organizowała życie w mieście m.in. poprzez ustanawianie przepisów porządkowych zwanych wilkierzami. Pierwszy wilkierz olsztyński datowany jest na 1568. Samorząd Olsztyna kontrolowała kapituła, a właściwie jej przedstawiciel kanonik administrator komornictwa olsztyńskiego. Jego rezydencją był zamek.

Po rozbiorach, w ramach wielkich reform państwa pruskiego w latach 1806-1807, wprowadzono w życie nową ordynację miejską. Władza ustawodawcza należała do rady miejskiej, wybieranej przez obywateli w bezpośrednim głosowaniu. W Olsztynie wybierano wówczas 24 członków rady. Władza wykonawcza należała do magistratu, wybieranego przez radę miejską, a zatwierdzanego przez rejencyjną władzę państwową.

Obecnie Rada Miasta Olsztyna jest organem stanowiącym i kontrolnym Miasta, w skład którego wchodzi 25 członków, wybieranych na 4-letnią kadencję.

Burmistrzowie i prezydenci miasta[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Prezydenci Olsztyna.

Prezydent Miasta Olsztyn jest organem wykonawczym gminy, wybieranym na 4-letnią kadencję w wyborach bezpośrednich. Obecnym prezydentem Olsztyna jest Piotr Grzymowicz, zaprzysiężony na tym stanowisku 9 marca 2009[25]. Został on wybrany w przedterminowych wyborach prezydenta miasta, zarządzonych w wyniku odwołania poprzedniego prezydenta Czesława Małkowskiego w referendum gminnym[26]. Prezydenta Grzymowicza wspomagają wiceprezydenci Jerzy Szmit i Halina Zaborowska-Boruch.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Olsztyn nocą
Fabryka opon Michelin

Do XIX wieku Olsztyn był miastem niewyróżniającym się pod względem rozwoju gospodarczego spośród innych miast Warmii[potrzebne źródło]. Sytuacja zmieniła się w 2. połowie XIX w. W ciągu 30 lat liczba mieszkańców powiększyła się ponad czterokrotnie. Zlokalizowano tu garnizon wojskowy, Olsztyn stał się węzłem kolejowym i drogowym, utworzono rejencję oraz przyznano mu status miasta wydzielonego na prawach powiatu.

W końcu grudnia 2010 liczba zarejestrowanych bezrobotnych w Olsztynie obejmowała ok. 5863 mieszkańców, co stanowi stopę bezrobocia na poziomie 6,9% do aktywnych zawodowo[27].

W miejscowości działało Państwowe Gospodarstwo Rybackie Olsztyn[28].

Przemysł[edytuj | edytuj kod]

W końcu XIX w. miasto wyróżniało się dzięki dwóm fabrykom maszyn: Karla Roenscha (przy dzisiejszej ul. Partyzantów) oraz spółki Beyer i Thiel (przy dzisiejszej al. Niepodległości), a także fabryce zapałek Juliusza Landedorfa (przy obecnej al. Piłsudskiego). W 1914 funkcjonowało już ok. 60 zakładów przemysłowych, m.in.: 2 zakłady mleczarskie, 2 młyny, 3 drukarnie, fabryka musztardy, 4 browary, 7 tartaków, 9 fabryczek mebli, 7 cegielni, 2 kaflarnie, 3 fabryki wozów, wytwórnia batów, fabryka rękawiczek, fabryka koszów, 2 fabryki grzebieni, 7 pralni chemicznych i farbiarni.

Szybki wzrost gospodarczy Olsztyn przeżył również po II wojnie światowej, kiedy miasto stało się ośrodkiem administracyjnym Warmii i Mazur. Zlokalizowano tu przemysł dotąd nieistniejący na Warmii jak Olsztyńskie Zakłady Opon Samochodowych (otwarte 1967), znacznie rozbudowano zakłady oparte na przetwórstwie płodów rolnych oraz przemysł drzewny.

Obecnie Olsztyn, obok Dębicy, jest głównym ośrodkiem przemysłu oponiarskiego (fabryka opon Michelin), drzewnego i meblarskiego – Mazur Comfort, Mebelplast, Mazurskie Meble Trading Sp. z o.o., spożywczego (mięsny, mleczarski, młynarski, browar) – Grupa Indykpol, Grupa Polmlek, Browar Kormoran, Chłodnia Olsztyn, odzieżowego – Wardom, Yakan, środków transportu, materiałów budowlanych, poligraficznego – Olsztyńskie Zakłady Graficzne, Olsztyńskie Kopalnie Surowców Mineralnych.

Transport[edytuj | edytuj kod]

Plac Jana Pawła II
Śródmieście – aleja Piłsudskiego
Osiedle Kościuszki – aleja Niepodległości
Information icon.svg Osobny artykuł: Transport w Olsztynie.

Komunikacja miejska[edytuj | edytuj kod]

System komunikacji miejskiej w Olsztynie istnieje od 1907. W latach 1907-1965 w jego skład wchodziły linie tramwajowe, a w latach 1939-1971 również trolejbusowe. Obecnie jedynym środkiem komunikacji miejskiej są autobusy. W Strategii Rozwoju Miasta Olsztyn pojawiły się plany przywrócenia trakcji tramwajowej do 2020. Od 12 września 2012 r. trwa budowa linii tramwajowej, natomiast 21 września 2012 r. podpisano umowę z firmą Solaris Bus & Coach na dostawę 15 niskopodłogowych fabrycznie nowych tramwajów Solaris Tramino.

Podstawowym organizatorem i przewoźnikiem w miejskim transporcie zbiorowym jest Zarząd Komunikacji Miejskiej w Olsztynie. Przewozy pasażerskie realizowane są na 33 liniach komunikacyjnych (w tym dwie linie nocne i 5 miejsko-podmiejskich). Głównym przewoźnikiem na terenie miasta jest MPK Olsztyn, na stanie którego znajduje się 154 autobusów (stan na grudzień 2011)[29].

W Olsztynie funkcjonują także przewoźnicy prywatni, którzy zapewniają komunikację w granicach miasta (m.in. Faster – 4 linie miejskie), jak również z okolicznymi miejscowościami.

Transport drogowy[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: mosty w Olsztynie.
Information icon.svg Z tym tematem związana jest kategoria: ulice i place Olsztyna.

Według stanu na 31 grudnia 2006, w Olsztynie jest 13 km powiatowych dróg publicznych o twardej nawierzchni ulepszonej i 170 km dróg publicznych o twardej nawierzchni, w tym 164 km posiadają nawierzchnie ulepszoną[30].

Drogi przechodzące przez Olsztyn
Droga Trasa
Droga krajowa 16 Grudziądz – Olsztyn – Ogrodniki
Droga krajowa 51 Olsztynek – Olsztyn – Bezledy
Droga krajowa 53 Olsztyn – SzczytnoOstrołęka
Droga wojewódzka 527 Olsztyn – PasłękDzierzgoń
Droga wojewódzka 598 Olsztyn – Zgniłocha

Olsztyn nie posiada obwodnicy, a większość ruchu tranzytowego odbywa się ulicami miasta. Obecnie trwają uzgodnienia oraz prace projektowe związane z ustaleniem jej trasy.

Information icon.svg Osobny artykuł: obwodnica Olsztyna.

Jednocześnie trwają prace lobbingowe na rzecz modernizacji dróg krajowych w regionie oraz nt. budowy na ich podłożu dróg ekspresowych. W zamierzeniu podejmowane są tematy budowy drogi ekspresowej S16, drogi ekspresowej S51 oraz drogi ekspresowej S53.

Plac Pułaskiego jest jednym z niewielu rond w Europie, na środku którego umiejscowiony jest parking, przystanek autobusowy i toaleta miejska, a samo rondo ma kształt prostokąta.

Transport kolejowy[edytuj | edytuj kod]

Dawny budynek dworca głównego
Obecny kompleks budynków dworcowych: kolejowego (po lewej) i autobusowego (w centrum)

Pierwsza linia kolejowa przechodząca przez Olsztyn otwarta została w 1872. Wkrótce Olsztyn stał się węzłem kolejowym regionu.

Linie kolejowe przechodzące przez Olsztyn
Linia Trasa
Linia 216 Działdowo – Olsztyn Główny
Linia 219 Olsztyn Główny – Ełk
Linia 220 Olsztyn Główny – Bogaczewo
Linia 353 Poznań WschódSkandawa

Miasto posiada pięć stacji kolejowych, w tym trzy kolejowe przystanki osobowe z funkcjonującymi dworcami:

Transport lotniczy[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Lotnisko Olsztyn-Dajtki.

W granicach administracyjnych Olsztyna funkcjonuje cywilno-sportowe lotnisko Olsztyn-Dajtki. Lotnisko zlokalizowane zostało na osiedlu Dajtki, w odległości ok. 4,5 km od centrum miasta. Z lotniska korzysta m.in. Aeroklub Warmińsko-Mazurski oraz Lotnicze Pogotowie Ratunkowe.

W 2012 otwarto sanitarne lądowisko na terenie Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego przy ul. Żołnierskiej.

W 2014 otwarto lądowisko dla śmigłowców Lotniczego Pogotowia Ratunkowego na budynku szpitala MSW z Warmińsko-Mazurskim Centrum Onkologii.

Opieka zdrowotna[edytuj | edytuj kod]

Szpitale publiczne[edytuj | edytuj kod]

Szpitale niepubliczne[edytuj | edytuj kod]

Oświata i nauka[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Edukacja w Olsztynie.

Olsztyn jest największym ośrodkiem edukacyjnym województwa warmińsko-mazurskiego. W obszarze miasta obecnie funkcjonują[31]:

  • 43 przedszkola (w tym 14 niepublicznych)
  • 30 szkół podstawowych (w tym 3 niepubliczne)
  • 25 gimnazjów (w tym 1 niepubliczne)
  • 28 liceów ogólnokształcących (w tym 14 niepublicznych)
  • 1 liceum plastyczne
  • 9 liceów profilowanych
  • 11 techników (w tym 1 niepubliczne)
  • 8 zasadniczych szkół zawodowych (w tym 1 niepubliczna)
  • 47 szkoły policealne (w tym 37 niepublicznych)
  • 2 szkoły muzyczne (I i II stopnia)
  • 8 ośrodków dokształcania i doskonalenia zawodowego (w tym 7 niepublicznych)
  • 1 niepubliczne kolegium języków obcych
  • 6 ośrodków doskonalenia nauczycieli (w tym 4 niepubliczne)
  • 6 centrów kształcenia ustawicznego (w tym 4 niepubliczne)
  • 18 niepublicznych placówek kształcenia ustawicznego
  • 10 uzupełniających liceów ogólnokształcących (w tym 8 niepublicznych)
  • 9 uzupełniających techników (w tym 2 niepubliczne)
  • 1 szkoła specjalna przysposabiająca do pracy
  • 1 niepubliczny ośrodek rehabilitacyjno-edukacyjno-wychowawczy
  • 3 niepubliczne placówki oświatowo-wychowawcze
  • 2 specjalne ośrodki szkolno-wychowawcze dla dzieci
  • 5 poradni psychologiczno-pedagogicznych (w tym 1 niepubliczna)
  • 18 zespołów szkół i placówek

Uczelnie[edytuj | edytuj kod]

Pierwszą uczelnią w mieście była utworzona 31 maja 1950 Wyższa Szkoła Rolnicza. 1 października 1969 WSR przemianowana została na Akademię Rolniczo-Techniczną. 1 września 1999 roku w wyniku połączenia Akademii Rolniczo-Technicznej, Wyższej Szkoły Pedagogicznej i Warmińskiego Instytutu Teologicznego powstał Uniwersytet Warmińsko-Mazurski, który kształci ponad 35 tys. studentów na 16 wydziałach i 49 kierunkach oraz jest największą szkołą wyższą w regionie.

W Olsztynie jest 7 szkół wyższych:

W Olsztynie funkcjonuje również Warmińsko-Mazurski Uniwersytet Trzeciego Wieku.

Jednostki naukowo-badawcze[edytuj | edytuj kod]

Oprócz szkół wyższych, działalność badawczo-naukową w Olsztynie prowadzą instytuty:

W przeszłości w mieście funkcjonowały również:

Kultura i sztuka[edytuj | edytuj kod]

Muzea[edytuj | edytuj kod]

Za czasów Prus Wschodnich muzealnictwo w Olsztynie nie miało warunków rozwoju. Pierwsze muzeum państwowe w Olsztynie powstało w 1921 w salach olsztyńskiego zamku, a zawarte w nim eksponaty głosiły zwycięstwa niemieckiego w plebiscycie z 1920[32].

Przeszłość miasta oraz przeszłość i współczesność otaczających go wsi były zbyt polskie, by mogły budzić zainteresowanie niemieckich kulurträgerów. Nie mógł tu zaś powstać społeczny, polski ruch muzealniczy, tego typu co w Łowickiem czy na Kurpiach, bo brakło indywidualności, które rozbudziły go i pokierowały nim, i brakowało funduszy.

Andrzej Wakar: Olsztyn: dzieje miasta. Olsztyn: „Radio Wa-Ma”, 1997, s. 168-169. ISBN 83-905634-0-1. (pol.)

Największą obecnie olsztyńską placówką muzealną jest Muzeum Warmii i Mazur, którego siedziba mieści się w Zamku Kapituły Warmińskiej. W jego zbiorach znajdują się m.in. pamiątki, dokumenty, ikonografie, obrazy i rzeźby rodem z tutejszego regionu. W Muzeum zlokalizowana jest stała wystawa kopernikowska, której eksponatem jest astronomiczna tablica doświadczalna wykonana własnoręcznie przez Mikołaja Kopernika w 1517.

Do muzeów w Olsztynie zalicza się także Dom „Gazety Olsztyńskiej”, którego siedzibą jest budynek, będący w czasach dwudziestolecia międzywojennego redakcją „Gazety Olsztyńskiej”, jedynej polskiej gazety na Warmii, ukazującej się od 1886. W stolicy województwa warmińsko-mazurskiego mieszczą się także muzea przyrody przy ul. Metalowej w secesyjnym pałacyku oraz muzeum przyrody im. Janiny Wengris w dzielnicy akademickiej Kortowo, w hali widowiskowo-sportowej Urania znajduje się Muzeum Sportu im. Mariana Rapackiego.

Galerie[edytuj | edytuj kod]

W Olsztynie funkcjonuje ok. 10 galerii sztuki. Jedną z nich jest Biuro Wystaw Artystycznych z siedzibą w olsztyńskim planetarium. Jest to największa, państwowa galeria sztuki w mieście. Powstała w 1958, początkowo jej siedzibą był olsztyński zamek, w 1973 przeniesiono ją w obecne miejsce. Wśród innych olsztyńskich galerii znajdują się m.in. Galeria Rynek, Galeria Spichlerz MOK czy Art Deco.

Kina[edytuj | edytuj kod]

Pierwszym kinem wędrownym, które zawitało do miasta było najprawdopodobniej Welt – Biographie (niem.), inż. Heinrich Schnellhase. Anons reklamowy umieszczony 26 listopada 1909 w Allensteiner Volksblatt, przytacza dwunastoletnią tradycję pokazów kinowych w mieście. Na jego podstawie przyjąć można, że pierwsza projekcja kinowa w Olsztynie odbyła się najprawdopodobniej w 1897.[33] 30 września i 1 października 1909, w sali hotelu Deutsches Haus gościł Edison-Welt-Theater Windorfa z Berlina-Weißensee[33].

Pierwsze kina stacjonarne w Olsztynie powstawały jeszcze przed I wojną światową[33][34]:

  • Teatr obrazów świetlnych (niem. Lichtbild-Theater) – pierwszy stały teatr kinematografii w Olsztynie, utworzony w 1909, co upamiętnia anons w Allensteiner Volksblatt z dnia 16 listopada 1909;
  • Kino Luizy (niem. Luisen-Theater) przy Rynku nr 23 – obecnie w jego miejscu funkcjonuje kino „Awangarda”;
  • Metropol Theater (niem.) przy ul. Podgórnej (obecna ul. Staromiejska) – kino zniszczone podczas działań wojennych w 1945;
  • Lichtspielpalast (niem.) przy ul. Pieniężnego nr 12 – kino przemianowane w 1918 na Central-Theater (niem.), zlikwidowane po II wojnie światowej.

Kolejne obiekty kinowe w mieście powstały w okresie międzywojennym[34]:

  • kino Capitol przy ul. Klebarskiej (obecna al. Piłsudskiego) – kino utworzone w 1929, po zakończeniu II wojny światowej kino zastąpione nieistniejącym już kinem Odrodzenie;
  • kino utworzone w 1936 nakładem inwestycyjnym berlińskiej firmy UT-Lichtspiele przy ul. Pieniężnego 16 – działające do 2005 jako kino Polonia.

W połowie lat 90. XX wieku zamknięto kino Grunwald przy al. Wojska Polskiego. Kolejne zamknięcia placówek kinowych w Olsztynie odbyły się w 2005 i dotyczyły kina Kopernik przy ul. 1 maja oraz kina Polonia przy ul. Pieniężnego. Oba kina zamknięto w związku z budowanym multipleksem centrum filmowego „Helios” w „Alfa Centrum” przy al. Piłsudskiego[35].

Obecnie w mieście funkcjonują dwa kina: Helios oraz Awangarda 2. Ponadto istnieje również Dyskusyjny Klub Filmowy „ZA”, działający przy przy Centrum Edukacji i Inicjatyw Kulturalnych[36].

Teatry[edytuj | edytuj kod]

Amfiteatr im. Czesława Niemena

Największym olsztyńskim teatrem jest dramatyczny Teatr im. Stefana Jaracza, założony w 1925 jako Treudank, symbol wdzięczności mieszkańcom za głosowanie za pozostaniem w granicach Niemiec podczas plebiscytu w 1920. Placówka posiada obecnie trzy sceny, w tym jedną dużą na 480 miejsc. W Teatrze im. Stefana Jaracza odbywają się Olsztyńskie Spotkania Teatralne oraz Międzynarodowy Festiwal Teatralny "Demoludy". Aktualnie teatr posiada status narodowej instytucji kultury[37]. Od 1998 działa w nim publiczne Studium Aktorskie. W Olsztynie mieści się także Olsztyński Teatr Lalek. Za datę jego powstania uznaje się 1953. Trzecim olsztyńskim teatrem jest założona w 1957 przez Tadeusza Ostaszkiewicza Pantomima Olsztyńska – teatr głuchych, zaliczany w latach 1971-1990 do grona renomowanych scen w kraju i Europie (od 1959 do 1989 prowadził ją Bohdan Głuszczak). W latach 90. Pantomima Olsztyńska straciła na znaczeniu, zaś od początku XXI wieku jej status ogranicza się do roli teatralnego koła zainteresowań przy Centrum Edukacji i Inicjatyw Kulturalnych (d. WDK) w Olsztynie. 30 listopada 2009, po pokazie nieukończonego spektaklu „Nazwać chwilowe na zawsze” w reżyserii Ryszarda Piesaka, oficjalnie kończąc działalność przestała istnieć.

Muzyka[edytuj | edytuj kod]

Edukacja muzyczna w Olsztynie odbywa się na bazie Państwowej Szkoły Muzycznej I i II stopnia im. Fryderyka Chopina, a także prywatnej Szkoły Muzycznej Yamaha.

W Olsztynie mieści się Warmińsko-Mazurska Filharmonia im. Feliksa Nowowiejskiego. Początki działalności Filharmonii związane są z małą orkiestrą symfoniczną, powstałą w połowie lat 40. XX w. W 1972 zespół Orkiestry Symfonicznej otrzymał stałą siedzibę w Państwowej Szkole Muzycznej im. F. Chopina, wtedy też nadano jej status Państwowej Filharmonii im. F. Nowowiejskiego.

Olsztyn utożsamiany jest również jako ośrodek chóralistyki w północno-wschodniej Polsce.

Information icon.svg Osobny artykuł: Chóry w Olsztynie.

Z Olsztyna wywodzi się kilka znanych zespołów muzycznych i wykonawców różnych nurtów i gatunków, m.in.: Afromental, Vader, Big Day, Czerwony Tulipan, Pro Musica Antiqua, Pro Musica, PRO FORMA, Olsztyński Chór Kameralny COLLEGIUM MUSICUM, Norbi, Kuśka Brothers, Kangaros, Mietek Folk, Harlem, Drop Shot, K.O.M.P, Kaczki z Nowej Paczki, Shannon, Horpyna, Tuhaj Bej, Dies Irae, Berkut, Enej, Transsexdisco, Romantycy Lekkich Obyczajów Los Vaticaneros, Medium, LIDO, Kookaburra, Skyscream, Wierni, Łydka Grubasa, The Ukrainian Folk, Akademicki Chór Bel Canto WSIiE TWP czy Chór Lekarzy: „Medici Pro Musica”.

Imprezy i festiwale[edytuj | edytuj kod]

Kortowiada najsłynniejsze polskie juwenalia. Jedna z niepowtarzalnych imprez w najlepszym i najpiękniejszym polskim kampusie. Festiwal ma miejsce na przełomie maja. Słynie z tego, że studenci przez kilka najbliższych dni przejmują władze w mieście. Jedne z nielicznych- darmowych juwenali w Polsce, podczas których odbywają się koncerty gwiazd na światowym poziomie. Do olsztyńskich cyklicznych imprez i festiwali należą także m.in. Olsztyńskie Lato Artystyczne, Olsztyńskie Noce Bluesowe oraz Ogólnopolskie Spotkania Zamkowe „Śpiewajmy Poezję”. Spotkania Zamkowe odbywają się w mieście od 1974. Głównym punktem festiwalu jest konkurs młodych artystów poezji śpiewanej. Olsztyńskie Lato Artystyczne to z kolei trzymiesięczny cykl imprez odbywających się w trakcie wakacji. Główną ich sceną jest olsztyński amfiteatr. Wśród imprez organizowanych w ramach Olsztyńskiego Lata Artystycznego są m.in. Dni Olsztyna, Olsztyńskie Koncerty Organowe, Staromiejskie Spotkania z Szantą, Olsztyński Festiwal Jazzowy. W Olsztynie corocznie odbywa się też Olsztyński Festiwal Dalekowschodnich Sztuk Walki.

Planetarium i obserwatorium[edytuj | edytuj kod]

Olsztyńskie Planetarium Astronomiczne otwarto 19 lutego 1973 – w pięćsetną rocznicę urodzin Mikołaja Kopernika – przy dzisiejszej Alei Piłsudskiego. Jest to drugie co do wielkości planetarium w Polsce. Planetarium jest siedzibą Federacji Miast Kopernikowskich.

Obserwatorium Astronomiczne w Olsztynie otwarto 13 października 1979. Zlokalizowane zostało w zaadaptowanej wieży ciśnień, zbudowanej w 1897 na wzgórzu św. Andrzeja, najwyższym (143 m n.p.m.) wzniesieniu dawnego Olsztyna[38][39][40].

Przy bezchmurnej pogodzie obserwatorium prowadzi pokazy astronomiczne. Ponadto z tarasu budynku widoczna jest panorama miasta.

Inne organizacje i placówki kulturalne[edytuj | edytuj kod]

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Kościół NSPJ o zachodzie słońca

Katolicyzm[edytuj | edytuj kod]

Prawosławie[edytuj | edytuj kod]

Protestantyzm[edytuj | edytuj kod]

Inne chrześcijańskie[edytuj | edytuj kod]

Buddyzm[edytuj | edytuj kod]

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Szlaki turystyczne[edytuj | edytuj kod]

Ulica Staromiejska - w głębi Brama Wysoka

Olsztyn jest ośrodkiem turystycznym głównie ze względu na swoje położenie wśród jezior i lasów. Miasto położone jest Europejskim Szlaku Gotyku Ceglanego[45], polskiej części Drogi św. Jakuba, Szlaku Zamków Gotyckich, szlak turystyczny czerwony Szlaku Grunwaldzkim czy Szlaku Kopernikowskim[46][47][48]

Turystyka kajakowa[edytuj | edytuj kod]

W sezonie letnim po Łynie odbywają się spływy kajakowe „Łyną przez Olsztyn”. Spływy rozpoczynają się pod zamkiem olsztyńskim. Trzykilometrowa trasa wiedzie przez malowniczy przełom Łyny w olsztyńskim Lesie Miejskim. Celem spływu jest rozlewisko, gdzie łączą się dwie rzeki – Łyna i Wadąg.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Bet Tahara (Dom Oczyszczenia) - zbudowany w 1913 roku według projektu architekta Ericha Mendelsohna

Do walorów rekreacyjno-turystycznych należy zaliczyć zabytki architektoniczne miasta:[49][50]

Do 10 listopada 1938 w mieście znajdowała się mauretańska synagoga z 1877. Była jednym z najbardziej charakterystycznych budynków w mieście ze względu na swoją unikalną, orientalną architekturę.

Information icon.svg Osobny artykuł: Pomniki Olsztyna.

Sport[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Sport w Olsztynie.

Oprócz typowych walorów rekreacyjno-turystycznych, miasto jest prężnie działającym ośrodkiem sportowym. W mieście działa kilkadziesiąt klubów sportowych. Najbardziej utytułowanymi i powszechnie rozpoznawanymi klubami na arenie ogólnokrajowej są Stomil Olsztyn (piłka nożna), AZS UWM Olsztyn (siatkówka), OKPR Warmia Anders Group-Społem Olsztyn oraz i KKS Warmia Olsztyn.

Olsztyn był również etapowym miastem kolarskiego wyścigu Tour de Pologne.

Dzięki posiadanej infrastrukturze sportowej, unikalnej lokalizacji wśród lasów i jezior oraz rozwiniętej bazie hotelowej, Olsztyn jest miejscem zgrupowań wielu kadr i reprezentacji sportowych.

Osoby związane z Olsztynem[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Olsztynem.

Lista nazwisk znanych osób urodzonych lub mieszkających w Olsztynie

Popiersie Mikołaja Kopernika z 1914 roku
Olga Desmond na rosyjskiej karcie pocztowej

Honorowi obywatele miasta[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Honorowi Obywatele Olsztyna.

Honorowe Obywatelstwo Olsztyna nadawane jest na podstawie uchwały osobom szczególnie zasłużonym dla Olsztyna, a także wybitnym osobistościom, jako wyraz najwyższego wyróżnienia i uznania Rady Miasta Olsztyn. Osoba wyróżniona otrzymuje Akt Nadania i Odznakę Honorowego Obywatelstwa Olsztyna.

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Miasta partnerskie
Miasto Kraj Data podpisania umowy
 POL Bielsko-Biała COA.svg Bielsko-Biała  Polska 2005[51]
 Escudocalpecolor.jpg Calpe  Hiszpania marzec 1989[52]
 Blason de la ville de Châteauroux (36).svg Chateauroux  Francja 23 lutego 1991
 DEU Gelsenkirchen COA.svg Gelsenkirchen  Niemcy grudzień 1992[53]
 Kgd gerb.png Kaliningrad  Rosja 5 marca 1993[54]
 Herb Lutsk.svg Łuck  Ukraina 19 grudnia 1997[55]
 Offenburg Wappen neu.png Offenburg  Niemcy 19 marca 1999[56]
 Osnabruck herb.svg Osnabrück  Niemcy 2009
 Flag of Richmond, Virginia.svgRichmond  Stany Zjednoczone 1995[57]
 Rovaniemi.vaakuna.svg Rovaniemi  Finlandia 1976[58]

Miasta współpracujące[edytuj | edytuj kod]

Miasta partnerskie
Miasto Kraj Data podpisania umowy
 Sønderborg  Dania 1994[59]
 Halmstad vapen.svg Halmstad  Szwecja listopad 2003[60]
  Perugia  Włochy grudzień 2004[61]

Media[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Media w Olsztynie.

Radio i telewizja[edytuj | edytuj kod]

W 1969, uruchomiono Olsztyński Radiowo-Telewizyjny Ośrodek Nadawczy w Pieczewie. Wybudowano tam maszt radiowo-telewizyjny 53°45′13″N 20°30′57″E/53,753611 20,515833 o wysokość 360 m (po podwyższaniach ok. 380 m), który jest najwyższym istniejącym obiektem budowlanym w Polsce.

Stacje radiowe funkcjonujące na obszarze miasta:

Ośrodki telewizyjne nadające z Olsztyna:

Prasa[edytuj | edytuj kod]

Siedziba redakcji dzisiejszej „Gazety Olsztyńskiej

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2009. GUS.
  2. Ludność. Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym w 2013 r. Stan w dniu 31 XII.
  3. por. np. Prawo Kanoniczne, nr 3-4/2010 wyd. UKSW, s.9
  4. Uchwała Nr XII/128/07 Rady Miasta Olsztyn z dnia 26 czerwca 2007 r. zmieniająca uchwałę w sprawie uchwalenia Statutu Miasta Olsztyn (Dz. Urz. Województwa Warmińsko-Mazurskiego Nr 111, poz. 1563).
  5. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 grudnia 1965 r. w sprawie zmiany granic miasta Kielc w województwie kieleckim oraz miasta Olsztyna w województwie olsztyńskim. (Dz. U. z 1965 r. Nr 54, poz. 333)
  6. Rozporządzenia Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 6 lipca 1977 r. w sprawie zmiany granic niektórych miast w województwach: stołecznym warszawskim, bydgoskim, ciechanowskim, gorzowskim, jeleniogórskim, leszczyńskim, nowosądeckim, olsztyńskim, ostrołęckim, poznańskim, rzeszowskim, tarnobrzeskim, toruńskim i wałbrzyskim. (Dz. U. z 1977 r. Nr 24, poz. 103)
  7. Zarządzenie Nr 31 Wojewody Olsztyńskiego z dnia 13 września 1977 r. w sprawie szczegółowego określenia przebiegu granic niektórych miast w województwie olsztyńskim (Dz. Urz. Wojewódzkiej Rady Narodowej w Olsztynie z 1977 r. Nr 7, poz. 42)
  8. Uchwała nr XXII/147/87 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Olsztynie z dnia 9 października 1987 r. w sprawie zmiany granic miasta Olsztyna. (M.P. z 1987 r. Nr 33, poz. 290)
  9. Zarządzenie Nr 55 Wojewody Olsztyńskiego z dnia 14 listopada 1987 r. w sprawie szczególnego określenia przebiegu granic miasta Olsztyna (Dz. Urz. Województwa Olsztyńskiego z 1987 r. Nr 13, poz. 185)
  10. 10,0 10,1 10,2 Położenie, układ miasta i warunki naturalne (pol.). Urząd Miasta Olsztyn, 2007-11-06. [dostęp 27 maja 2008].
  11. Zasoby wodne (pol.). Urząd Miasta Olsztyn, 2007-10-03. [dostęp 24 maja 2008].
  12. 12,0 12,1 OLSZTYŃSKA ZIELEŃ (pol.). Urząd Miasta Olsztyn, 2007-10-03. [dostęp 24 maja 2008].
  13. Drzewo za drzewo (pol.). Urząd Miasta Olsztyn, 2008-03-18. [dostęp 27 maja 2008].
  14. Wykaz pomników przyrody Urzędu Wojewódzkiego z 2007 roku. [dostęp 21-06-2012].
  15. Jerzy Sikorski: Galopem przez stulecia: Olsztyn 1353-2003. red. i wybór il. Tomasz Śrutkowski. Olsztyn: Edytor „Wers”, 2003, s. 210. ISBN 83-919110-0-4.
  16. Urząd Miasta Olsztyn, RAPORT O STANIE MIASTA. Olsztyn 2005, s. 17. pdf (pl) [dostęp 11 maja 2008].
  17. 17,0 17,1 Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2010 r.), GUS, czerwiec 2011.
  18. GUS. Powierzchnia i ludność w 2006 r. (stan na 31 grudnia 2006). Statystyka regionalna – województwo warmińsko-mazurskie. Ludność – dane powiatowe. [dostęp: 11 maja 2008] (pol.).
  19. GUS. Ruch naturalny ludności w 2006 r. (stan na 31 grudnia 2006). Statystyka regionalna – województwo warmińsko-mazurskie. Ludność – dane powiatowe. [dostęp: 11 maja 2008] (pol.).
  20. GUS. Migracje wewnętrzne ludności na pobyt stały w 2006 r. (stan na 31 grudnia 2006). Statystyka regionalna – województwo warmińsko-mazurskie. Ludność – dane powiatowe. [dostęp: 11 maja 2008] (pol.).
  21. GUS. Podstawowe informacje o bezrobotnych zarejestrowanych w 2006 r. (stan na 31 grudnia 2006). Statystyka regionalna – województwo warmińsko-mazurskie. Praca, dochody ludności – dane powiatowe. [dostęp: 11 maja 2008] (pol.).
  22. Publiczna Służba Zatrudnienia. Liczba bezrobotnych oraz stopa bezrobocia. (stan na koniec marca 2008), Statystyki strukturalne. marzec 2008 rozmiar: 561 kB.. [dostęp: 11 maja 2008] (pol.).
  23. :Bank Danych Regionalnych – Strona główna (pol.). GUS. [dostęp 2010-09-14].
  24. Aleksander Czechowski, Opis ziem zamieszkanych przez Polaków, Warszawa 1904.
  25. Mamy nowego prezydenta. [dostęp 9 marca 2009].
  26. I stało się... [dostęp 20 listopada 2008].
  27. Stopa bezrobocia rejestrowanego. [dostęp 2011-10-20].
  28. M.P. z 1982 r. Nr 25, poz. 234
  29. Tabor. mpkolsztyn.pl, 1 grudnia 2011.
  30. GUS. Drogi publiczne w 2006 r. (stan na 31 grudnia 2006). Statystyka regionalna – województwo warmińsko-mazurskie. Inwestycje, środki trwałe, transport – dane powiatowe. [dostęp: 11 maja 2008] (pol.).
  31. Kuratorium Oświaty w Olsztynie, Adresy szkół. [dostęp 11 maja 2008].
  32. Andrzej Wakar: Olsztyn: dzieje miasta. Olsztyn: „Radio Wa-Ma”, 1997, s. 168-169. ISBN 83-905634-0-1. (pol.)
  33. 33,0 33,1 33,2 Rafał Bętkowski. Dziesiąta Muza w Olsztynie (cz. 1): Przegląd historii kin olsztyńskich. „Debata”. 9 (24), s. 38–44, wrzesień 2009. Olsztyn: Bogdan Bachmura, Wydawnictwo BAFF. [dostęp 6 października 2009]. 
  34. 34,0 34,1 Andrzej Wakar: Olsztyn: dzieje miasta. Olsztyn: „Radio Wa-Ma”, 1997, s. 169. ISBN 83-905634-0-1. (pol.)
  35. KS: Jaka przyszłość kin w Olsztynie? (pol.). Stopklatka.pl, 6 maja 2005. [dostęp 7 czerwca 2008].
  36. Historia DKF „Za”. www.ceik.eu. [dostęp 6 października 2009].
  37. PAP: Olsztyn. Umowa ministra z Jaraczem podpisana. e-teatr.pl, 09-09-2005. [dostęp 24 maja 2008].
  38. Obserwatorium (pol.). Olsztyńskie Planetarium i Obserwatorium Astronomiczne, aktualizacja 5 maja 2008. [dostęp 7 czerwca 2008].
  39. Olsztyńskie Obserwatorium (pol.). Kultura i rozrywka w Olsztynie – Serwis Urzędu Miasta Olsztyn, 4 września 2007, modyfikowany 6 maja 2008. [dostęp 7 czerwca 2008].
  40. http://www.miasto.olsztyn.pl/spacer/index.php?ID=olsztyn27.
  41. „Golgota” w Olsztynie.
  42. Centrum Chrześcijańskie „Droga”.
  43. Dane według wyszukiwarki zborów na oficjalnej stronie Świadków Jehowy (www.jw.org), dostęp z 4 czerwca 2014.
  44. Oficjalna strona Buddyjskiego Związku Diamentowej Drogi Linii Karma Kagyu.
  45. Miasta i kraje Szlak Kopernikowski cz. 3 (pol.). European Route of Brick Gothic. [dostęp 28 maja 2008].
  46. Marian Jurak: Szlak Kopernikowski cz. 1 (pol.). jezioro.com.pl. [dostęp 28 maja 2008].
  47. PTTK Elbląg: Szlak Kopernikowski cz. 2 (pol.). jezioro.com.pl. [dostęp 28 maja 2008].
  48. PTTK Elbląg: Szlak Kopernikowski cz. 3 (pol.). jezioro.com.pl. [dostęp 28 maja 2008].
  49. Rejestr zabytków nieruchomych – województwo warmińsko-mazurskie (pol.). Krajowy Ośrodek Badań i Dokumentacji Zabytków, stan na dzień 30 kwietnia 2008. [dostęp 28 maja 2008].
  50. Rejestr zabytków nieruchomych województwa warmińsko-mazurskiego (pol.). Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Olsztynie, sstan na dzień 15 listopada 2006. [dostęp 28 maja 2008].
  51. Miasta i regiony partnerskie: Olsztyn, Polska. Serwis internetowy Urzędu Miejskiego w Bielsku-Białej. [dostęp 8 listopada 2009].
  52. W praktyce współpraca nie została podjęta[potrzebne źródło].
  53. Współpraca wspierana przez Stowarzyszeniem Byłych Mieszkańców Olsztyna „Allenstein”[potrzebne źródło].
  54. Jako przedłużenie umowy podpisanej jeszcze w latach 70. Umowa podpisywana na piec lat, przedłużana kolejno w latach 1998 i 2003 na okres bezterminowy[potrzebne źródło].
  55. Współpraca wspierana przez Stowarzyszenie Kultury Polskiej na Wołyniu, Towarzystwo Miłośników Wołynia i Polesia oraz Związek Ukraińców w Polsce[potrzebne źródło].
  56. Początki współpracy sięgają 1981 – od akcji Polenhilfe. W ramach akcji Rada Miejska Offenburga przy współpracy m.in. Georga Dietricha przygotowała pomoc humanitarną dla Olsztyna. Kolejna pomoc Olsztynowi i Kaliningradowi udzialana była w ramach tzw. Mostów Bożonarodzeniowych organizowanych przez Niemiecko-Polsko-Rosyjskie Koło Przyjaciół oraz Fundację Marii i Georga Dietrichów[potrzebne źródło].
  57. Od kilku lat nie ma wymiernej współpracy pomiędzy miastami[potrzebne źródło].
  58. Współpraca odnowiona w 1994[potrzebne źródło].
  59. Umowa w zakresie ochrony środowiska[potrzebne źródło].
  60. Umowa podpisana na trzy lata[potrzebne źródło].
  61. Współpraca nawiązana z inicjatywy olsztyńskiego starostwa i Związku Gmin Warmińsko-Mazurskich w 2000[potrzebne źródło].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]