Giżycko

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Giżycko
Giżycko - widok na jez. Niegocin
Giżycko - widok na jez. Niegocin
Herb Flaga
Herb Giżycka Flaga Giżycka
Państwo  Polska
Województwo  warmińsko-mazurskie
Powiat giżycki
Gmina gmina miejska
Data założenia 1437
Prawa miejskie 1612
Burmistrz Wojciech Karol Iwaszkiewicz
Powierzchnia 13,72 km²
Wysokość 116,2 (115,8) poziom jezior do 142 m n.p.m.
Populacja (2012)
• liczba ludności
• gęstość

29 381[1]
2 119,5 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 87
Kod pocztowy 11-500
Tablice rejestracyjne NGI
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Giżycko
Giżycko
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Giżycko
Giżycko
Ziemia 54°02′24″N 21°45′32″E/54,040000 21,758889
TERC
(TERYT)
2806011
SIMC 0977692
Urząd miejski
al. 1 Maja 14
11-500 Giżycko
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło Giżycko w Wikisłowniku
Strona internetowa
BIP

Giżycko (niem. Lötzen, pol. (dawniej) Łuczany[2], Lec, prus. Lēcai) – miasto i gmina w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie giżyckim. Położone na Mazurach, pomiędzy jeziorami Kisajno i Niegocin.

Giżycko jest nazywane stolicą żeglarstwa w Polsce[3]. Jest jednym z głównych portów na szlaku wielkich jezior mazurskich i jednym z polskich ośrodków turystycznych i wypoczynkowych.

Według danych z 31 marca 2011 roku miasto zamieszkiwało 29 381 osób[1].

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Giżycko jest położone w centralnej części Pojezierza Mazurskiego w Krainie Wielkich Jezior Mazurskich. Pod względem administracyjnym położone jest we wschodniej części województwa warmińsko-mazurskiego, na północny-wschód od Olsztyna. Miasto jest siedzibą powiatu giżyckiego oraz gminy wiejskiej Giżycko[4].

Sąsiednie gminy: Kruklanki, Pozezdrze, Miłki, Ryn, Wydminy, Kętrzyn, Węgorzewo.

Do 1975 miasto administracyjnie należało do województwa olsztyńskiego, a po zmianach w podziale administracyjnym miasto przyłączono do województwa suwalskiego.

Według danych z roku 2002[5] Giżycko ma obszar 13,87 km², w tym:

  • użytki rolne: 14%
  • użytki leśne: 7%

Północną i południowo-zachodnią część miasta pokrywa Obszar Chronionego Krajobrazu Krainy Wielkich Jezior.

Według danych z 1 stycznia 2011 powierzchnia miasta wynosiła 13,72 km²[6]. Miasto stanowi 1,24% powierzchni powiatu.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Hydrografia[edytuj | edytuj kod]

Miasto leży nad jeziorami Niegocin, Kisajno (południowa część kompleksu Mamr), Tajty i Wojsak. Niegocin i Kisajno (przez zatokę Tracz) połączone są Kanałem Giżyckim (Łuczańskim), a Niegocin łączy się Kanałem Niegocińskim z jeziorem Tajty i dalej kanałem Piękna Góra z Kisajnem. Część miasta położona jest na tzw. Wyspie Giżyckiej, przesmyku z każdej strony otoczonego jeziorami i kanałami[7].

Na obszarze miasta przebiega dział wodny pierwszego rzędu zlewni rzeki Wisły (dopływu Pisy) i Pregoły (dopływu Węgorapy). Przebiega on na północ od jeziora Niegocin, a od Giżycka wznosi się na północ. Wody kompleksu jezior połączonych systemem kanałów i położónych na południe od działu wód powierzchniowych odprowadzane są przez rzekę Pisę i Narew do Wisły[7].

W rejonie Giżycka na sieć hydrograficzną składa się także wiele cieków małopowierzchniowych jezior i terenów podmokłych, nie występują jednak wieksze rzeki. Na terenie samego miasta leżą w całości jeziora Popówka Wielka (połączona hydraulicznie z jeziorem Kisajno) oraz Popówka Mała. Wody w mieście zajmują 10 ha (0,7%) ogólnej powierzchni miasta[7].

Okolice Giżycka mają największą w Polsce liczbę jezior, ich udział w ogólnej powierzchni terenu wynosi 11,89% (23 986,6 ha). W najbliższej okolicy Giżycka znajdują się jeziora:

Osiedla[edytuj | edytuj kod]

Giżyckie osiedle
  • Śródmieście
  • Os. Michała Kajki
  • Os. Stanisława Moniuszki, tzw. Wyspa Giżycka
  • Os. Wilanów
  • Os. XXX-lecia
  • Os. Króla Władysława Jagiełły
  • Os. Polamowiec
  • Os. Ignacego Daszyńskiego
  • Os. Królowej Jadwigi Andegaweńskiej
  • Os. Wodna (ul. Olsztyńska)
  • Os. Daszyniaków (ul.Daszyńskiego, ul. Kombatantów)

Historia[edytuj | edytuj kod]

Początki[edytuj | edytuj kod]

Oficjalna historia grodu nad Niegocinem rozpoczyna się w drugiej połowie XVI stulecia, wtedy to bowiem książę pruski Albrecht Fryderyk Hohenzollern-Ansbach wystawił pierwszy przywilej, podnoszący osiedle nad jeziorem Löwentin (wówczas Niegocin, w zapisach w formie "Newotin") do rangi miasta. Po dokumencie tym, który zawierał nadanie na prawie chełmińskim 35 włók ziemi i 4 włók lasu, nie licząc 4 włók pastora i 6 włók będących w posiadaniu trzech karczmarzy, zachował się jedynie strzęp bez daty. Natomiast historia osadnictwa na przesmyku w samym sercu Krainy Wielkich Jezior Mazurskich, w okolicach dzisiejszego Giżycka, sięga daleko bardziej wstecz.

Najstarszy ślad działalności człowieka – róg renifera ze śladami obróbki krzemiennym narzędziem – wydobyto z warstw piasku datowanych na okres sprzed około 15 tysięcy lat wstecz nad jeziorem Popówka Mała. W okresie przełomu epoki brązu i epoki żelaza występowały tu już liczne osady lądowe i nawodne (budowane na wbitych w dno drewnianych palach lub na sztucznie usypanych wyspach), których tak duże skupiska w Europie można, poza Mazurami, wyróżnić jedynie na Wyspach Brytyjskich.

Pierwsze wzmianki pisane o tym obszarze znalazły się już w drugim stuleciu naszej ery w dziełach Tacyta i Ptolemeusza z Aleksandrii. W ten sposób na europejską arenę dziejów weszły bałtyjsko-pruskie plemiona Galindów, Sudinów i Bartowie, których tereny osadnicze graniczyły ze sobą w okolicach linii Krainy Wielkich Jezior Mazurskich, znajdujący się jednocześnie na trasie „bursztynowego szlaku”.

W latach 1277–1283 obszar Krainy Wielkich Jezior Mazurskich opanował zakon krzyżacki. Około 1340 na przesmyku między jeziorami Niegocin i Kisajno rycerze zakonni wznieśli gród obronny. Zamek otrzymał nazwę Lötzen i częściowo dotrwał do czasów współczesnych. W połowie XV stulecia pod osłoną zamku zaczęła powstawać osada, założona przez osadników mazowieckich, zwana Nową Wsią. Mieszkańcy zobowiązani byli do daniny oraz innych powinności na rzecz zamku oraz do utrzymywania mostu na drodze przy Niegocinie. Z owych czasów zachował się wystawiony w 1475 dokument lokacyjny, zmieniający prawo magdeburskie, którym dotychczas rządziła się Nowa Wieś, na prawo chełmińskie, podpisany przez komtura z Pokarmina – Bernarda von Balzhofena[8].

W Prusach Książęcych i Królestwie Pruskim[edytuj | edytuj kod]

Zamek krzyżacki, zachowane skrzydło

W 1525 wielki mistrz Albrecht Hohenzollern sekularyzował zakon krzyżacki, przyjął protestantyzm i ustanowił w Prusach świeckie księstwo, związane zależnością lenną z Królestwem Polskim. Zamek Lötzen stał się siedzibą starostów książęcych. Starania Nowej Wsi o uzyskanie przywileju miejskiego zostały uwieńczone sukcesem na początku XVII stulecia. Został on wystawiony z datą 16 maja 1612 przez kancelarię elektora brandenburskiego – Jana Zygmunta Hohenzollerna, sprawującego w Prusach Książęcych władzę w imieniu chorego umysłowo księcia Albrechta Fryderyka.

Herb i pieczęć miejską nadano miastu, które od tej pory przejmowało nazwę zamku – Lötzen, przywilejem z 26 maja 1612. Pierwszym burmistrzem Lötzen został Paweł Rudzki. Rozpoczął się powolny rozwój miasta, któremu sprzyjało położenie w pobliżu najkrótszych dróg łączących Lwów, Warszawę i Wilno z portami morskimi Gdańska, Elbląga, Braniewa i Królewca.

W czasie potopu szwedzkiego po klęsce w bitwie pod Prostkami, gdzie posiłkujące Szwedów wojska pruskie uległy wojskom hetmana Wincentego Gosiewskiego, na Mazury wtargnęły wspierające Polaków oddziały litewskie i tatarskie. Gród nad Niegocinem Tatarzy zaatakowali l0 lutego 1657, puszczając całe miasto z dymem. Ocalały tylko zamek, ratusz i kościół. Miasto praktycznie przestało istnieć. Rada miejska wystąpiła w 1690 z prośbą o zwolnienie grodu z podatków państwowych, ciężarów publicznych i zakwaterowań. Lötzen było wówczas najbiedniejszym miasteczkiem Prus Książęcych. W wyniku wielkiej epidemii dżumy w 1710 zmarła prawie cała ludność miasta.

W latach 1807–1812 Lötzen było drogą przemarszu wojsk rosyjskich i wojsk Napoleona. Od czerwca 1807 Lötzen zostało zajęte przez polskich ułanów i w mieście stacjonowały dwa polskie korpusy: generała Józefa Zajączka i Jana Henryka Dąbrowskiego.

Po wojnach napoleońskich przeprowadzono reformę administracji, która znosiła poddaństwo chłopów i zlikwidowano przymus cechowy. Dokonano także zmian w podziale terytorialnym Prus. Do 1820 siedzibą władz powiatowych był Ryn. Od tej pory starosta powiatowy zarządzał powierzonym sobie obszarem z zamku w Lötzen.

W kwietniu 1822 wybuchł największy pożar w dziejach miasta. Spłonęło niemal wszystko. Kilkakrotnie nawiedziła też miasto klęska głodu. W 1845 wizytującego Lötzen króla pruskiego Fryderyka Wilhelma IV powitano na granicy powiatu okrzykiem: „Chleba!”. Wstrząśnięty władca odpowiedział im po polsku. Był ostatnim Hohenzollernem władającym tym językiem.

Druga połowa XIX stulecia przyniosła poprawę jakości życia mieszkańców Lötzen. W latach 1843–1851 przeprowadzono wielkie roboty publiczne przy budowie twierdzy im. Ludwiga Leopolda Hermanna von Boyena, pruskiego marszałka polnego i ministra wojny. W latach 1854–1857 wielkie jeziora mazurskie połączono siecią kanałów, umożliwiających regularną żeglugę. Powstała również gęsta sieć dróg bitych. Przez miasto przeprowadzono linię kolejową łączącą Prostki z Królewcem. Dynamicznie zaczęło rozwijać się szkolnictwo. Lötzen, za sprawą Marcina Gerssa stało się jednym z głównych ośrodków mazurskiego ruchu regionalnego[8].

W drugiej i trzeciej Rzeszy Niemieckiej[edytuj | edytuj kod]

Cmentarz wojenny z I wojny światowej

Wojna francusko-pruska i utworzenie w 1871 Cesarstwa Niemieckiego przyniosły na Mazury znaczne zmiany. Wzrosła liczba ludności z 3562 mieszkańców w roku 1871 do 6962 mieszkańców w 1910. Utworzono nowe linie kolejowe, łączące nadniegociński gród z Węgorzewem, Piszem i Oleckiem. Przeprowadzono dużo inwestycji

W czasie I wojny światowej Lötzen dwukrotnie atakowane było przez wojska rosyjskie. Dużą rolę odegrała Twierdza von Boyena, która bezskutecznie oblegana była przez oddziały rosyjskie. W bitwie o wielkie jeziora mazurskie, jesienią 1914 i zimą 1915, w Lötzen mieściła się kwatera główna marszałka Paula von Hindenburga, późniejszego prezydenta Rzeszy. 13 lutego 1915, już po wycofaniu się Rosjan, Lötzen odwiedził również cesarz Wilhelm II.

W dwudziestoleciu międzywojennym Lötzen stało się modnym kurortem. Uruchomiono regularną żeglugę pasażerską na wielkich jeziorach mazurskich. W mieście rozbudowano sieć hoteli i pensjonatów, restauracji i kawiarni. Zbudowano elegancką przystań jachtową i pływalnię nad Niegocinem. Na wzgórzach nad Niegocinem powstała duża skocznia narciarska. Na okolicznych jeziorach organizowano liczne regaty wioślarskie, żeglarskie i bojerowe. Według spisu powszechnego z 1939 Lötzen posiadało 16 288 mieszkańców.

1 września 1939 niemieckie jednostki garnizonu Lötzen ruszyły na polskie umocnienia w rejonie Narwi. W latach 1941–1944 miasto było siedzibą dowództwa naczelnego tzw. „Osttruppen”, dowodzonego przez płk. Reinharda Gehlena, twórcy służb wywiadowczych Republiki Federalnej Niemiec. Wojna przyszła do miasta nad Niegocinem pod koniec grudnia 1944 wraz z pierwszymi nalotami lotnictwa sowieckiego. Atak po lodzie od strony jeziora całkowicie zaskoczył oddziały niemieckie i zmusił je do poddania. Przez cztery kolejne miesiące Lötzen było bezmyślnie niszczone i plądrowane przez Rosjan i szabrowników. 20 maja 1945 sowiecka komendantura wojenna przekazała administrację miasta i powiatu władzom polskim[8].

Lec – Łuczany – Giżycko[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza grupa osadników polskich przybyła do Lötzen 5 lutego 1945 z Białegostoku. Później zaczęli licznie napływać przymusowi polscy wysiedleńcy z Wileńszczyzny oraz innych, utraconych na rzecz ZSRR terenów dawnej Polski. Miasto zasiedlali również przybysze z Polski centralnej oraz ludność ukraińska, przesiedlona z południowo-wschodnich regionów w ramach akcji „Wisła”. Jednocześnie w 1946 rozpoczęła się akcja przesiedlania miejscowej ludności pochodzenia niemieckiego za Odrę. Ci z Mazurów, którzy nie chcieli się zgodzić na polski rodowód i spolszczenie nazwisk oraz imion, musieli emigrować. Z czasem, w kilku falach i z różnym natężeniem, doprowadziło to do prawie całkowitej emigracji elementu mazurskiego do Niemiec. Na początku 1946 miasto liczyło 4534 mieszkańców i liczba ta szybko wzrastała[8].

Toponimia[edytuj | edytuj kod]

Po II wojnie światowej nosiło starą nazwę Lec, wkrótce jednak zaczęto używać nazwy Łoczany, (w nawiązaniu do pierwotnej nazwy Łocze – niem. Lotzen, niesłusznie przemianowane przez J. Szafrańskiego na Lec[9]. W sierpniu 1945 przyjęto nazwę Łuczany. 4 marca 1946 Komisja Ustalania Nazw Miejscowości ustaliła na cześć Gustawa Gizewiusza (Giżyckiego) dla miasta nazwę Giżycko.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Dane z 15 marca 2012[10]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób  % osób  % osób  %
populacja 37 015 100 19 786 53 17 214 47
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
2148,2 1121,6 1026,7

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

W Giżycku istnieje przemysł lekki, produkcja rozdzielni elektrycznych, oświetlenia przemysłowego i świątecznego LED – reprezentowany przez POLAMP[11], przemysł spożywczy, reprezentowany przez mleczarnię "OSM Giżycko", wytwórnię sękaczy oraz kilka piekarń. W mieście ma swoją siedzibę stocznia remontowa żeglugi śródlądowej. Rozwija się także produkcja jachtów śródlądowych. Duże znaczenie gospodarcze miasta odgrywa turystyka. Giżycko utrzymuje kontakty gospodarcze z partnerskimi miastami we Francji, Niemczech, Ukrainie i na Litwie.

W miejscowości działało Państwowe Gospodarstwo Rybackie Giżycko[12] oraz Państwowe Gospodarstwo Rolne Giżycko[13]. Działały także Zakłady Rybne.

Handel[edytuj | edytuj kod]

Na terenie Giżycka znajdują się następujące centra handlowe i sklepy wielkopowierzchniowe:

  • Centrum Handlowe Dominik
  • Centrum Handlowe GUZ
  • Dom Handlowy Saga
  • Galeria Batory [1]

Transport[edytuj | edytuj kod]

Giżycko, ul. Pionierska
Giżycko, Kanał Łuczański (Giżycki)

Przez Giżycko przebiega linia kolejowa 38 Białystok-Głomno na trasie przez Ełk,Korsze i Olsztyn, powstałej w 1868. W mieście krzyżują się drogi prowadzące do Olsztyna 59, Węgorzewa 63, Kętrzyna 592, Bartoszyc 592, Pisza 63, Mikołajek 643, Łomży 63 i Suwałk 655. Przez miasto prowadzi trasa szlaku żeglugowego. Działa miejska komunikacja autobusowa. Giżycko posiada obwodnicę, która przebiega północną częścią miasta, między osiedlami Moniuszki, Kajki, Wilanów, Polamowiec, wsiami: Gajewo, Sulimy, Bystry, a resztą miasta. W skład obwodnicy wchodzi siedem skrzyżowań (w tym dwa ronda) oraz mosty: nad Kanałem Łuczańskim oraz nad Kanałem Niegocińskim. Obydwa kanały mają ponad 1 km długości każdy i nadają się do żeglugi jachtami, ale tylko ten pierwszy jest dopasowany dla statków. Jest niezwykle ważny, gdyż port znajduje się na jeziorze Niegocin (latem), a duża część atrakcji leży na jeziorze Kisajno.

Komunikacja miejska[edytuj | edytuj kod]

Na terenie miasta i miejscowościach znajdujących się za rogatkami Giżycka funkcjonuje komunikacja miejska, którą obsługuje Gminny Zakład Komunalny w Bystrem (GZK). GZK oferuje połączenia na terenie Giżycka oraz Wilkas, Pierkunowa, Pięknej Góry (w okresie letnim) i Bystrego.

Transport lotniczy[edytuj | edytuj kod]

Na obrzeżach Giżycka funkcjonuje osiedle "Mazury Residence Airpark & Marina". Na terenie osiedla znajduje się pas startowy dla samolotów sportowych oraz przystań jachtowa przy jeziorze Niegocin.

W 2013 przy ul. Warszawskiej oddano do użytku sanitarne lądowisko.

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Życie kulturalne[edytuj | edytuj kod]

Giżyckie Centrum Kultury organizuje cykliczne imprezy odbywające się w mieście. Do najbardziej znanych należy Festiwal Piosenki Żeglarskiej i Morskiej Szanty w Giżycku. Pod koniec maja organizowane są imprezy związane z obchodami Dni Giżycka, a latem w Kościele Ewangelickim odbywają się koncerty organowe. Centrum Kultury organizuje zajęcia dla młodzieży w sekcjach tanecznych, muzycznych, teatralnych, plastycznych i fotograficznych. Starszych zaprasza do sekcji szachowych, chóru i Klubu Seniora. Centrum Kultury jest też odpowiedzialne za organizację Przeglądu Zespołów Dancingowych i wieczorów poetyckich. Co więcej, każdego roku, w pierwszy weekend sierpnia, w amfiteatrze Twierdzy Boyen odbywa się najstarszy w Polsce festiwal kultury hip-hopowej: Mazury Hip-Hop Festiwal.

Media[edytuj | edytuj kod]

Na górę strony

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Na terenie miasta działalność prowadzą:

Oświata[edytuj | edytuj kod]

Szkoły podstawowe[edytuj | edytuj kod]

Gimnazja[edytuj | edytuj kod]

  • Gimnazjum nr 1 w Giżycku im. Jana Pawła II
  • Gimnazjum nr 2 w Giżycku im. Chwały Oręża Polskiego
  • Gimnazjum Specjalne nr 4 w Giżycku im. Jana Brzechwy
  • Katolickie Gimnazjum im. św. Brunona z Kwerfurtu
  • Zespół Szkół nr 1 im. Mikołaja Kopernika

Szkoły średnie[edytuj | edytuj kod]

Szkoły pomaturalne[edytuj | edytuj kod]

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Wieża ciśnień z tarasem widokowym
Wzgórze i Krzyż Świętego Brunona na Wyspie Giżyckiej – widok z Jeziora Niegocin

Atrakcje turystyczne i zabytki[edytuj | edytuj kod]

Parki[edytuj | edytuj kod]

Giżycko, skwer przy kinie Fala

Giżycko charakteryzuje się dużą ilością terenów zieleni urządzonej. Ich powierzchnia stanowi 1,5% powierzchni ogólnej miasta (6,8 m²/1 miaszkańca). W mieście znajduje się 6 parków[15]:

  • park przy ul. Suwalskiej - Białostockiej (Skwer Dubieński)
  • park przy ul. Gdańskiej
  • park Rogera Gemaera przy ul. Moniuszki
  • park przy plaży miejskiej
  • park Nadzei im. Jana Pawła II przy ul. Wodociągowej - Królowej Jadwigi
  • zabytkowy cmentarz komunalny w rejonie ul. Kościuszki, Smętka i Wodociągowej.

W obrębie miasta objęto ochroną jako pomnik przyrody następujące obiekty[16]:

Nr Lokalizacja Forma Nazwa Obwód
przy powołaniu [cm]
Nr ew. Rok uznania Zdjęcie
1. przy ul. Wojska Polskiego pojedyncze drzewo sosna zwyczajna 187 477 1996
2. przu ul. Al. 1-go Maja 14 pojedyncze drzewo dąb czerwony odm. piramidalna 318 476 1996
3. ul. Moniuszki, róg ul. Wojska Polskiego pojedyncze drzewo lipa drobnolistna 416 475 1996
4. przy ul. Al. 1-go Maja 14, na trawniku przed szkołą pojedyncze drzewo modrzew europejski 280 474 1996
5. przy ul. Al. 1-go Maja 14 pojedyncze drzewo modrzew europejski 258 473 1996
6. przy ul. Pocztowej pojedyncze drzewo jesion wyniosły 305 472 1996
7. park Rogera Gemaere, przy ul. Moniuszki pojedyncze drzewo jesion wyniosły 410 471 1996
8. park Rogera Gemaere, przy ul. Moniuszki pojedyncze drzewo jesion wyniosły 550 470 1996
9. plac Grunwaldzki głaz narzutowy granit rapakiwi 1000 151 1964

Wykaz portów żeglarskich[edytuj | edytuj kod]

Port Giżycko
Eko Marina, jedna z przystani jachtowych w Giżycku
  • Almatur – Międzynarodowe Centrum Żeglarstwa i Turystyki Wodnej
  • COS – Centralny Ośrodek Sportu
  • Dalba
  • Ekomarina Giżycko - Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji
  • Międzyszkolna Baza Sportów Wodnych
  • Ośrodek Żeglarski LOK
  • Przystań Sailor Piękna Góra
  • Zamek
  • Stanica wodna Stranda
  • Port Tajty - Wilkasy nad jez. Tajty
  • Hotel Port Helena - Port Royal

Sport[edytuj | edytuj kod]

Giżyckie kluby sportowe[edytuj | edytuj kod]

Sportowcy[edytuj | edytuj kod]

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Na górę strony

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Ludność w gminach. Stan w dniu 31 marca 2011 r. - wyniki spisu ludności i mieszkań 2011 r.
  2. Nazwa Łuczany funkcjonowała już w XVI w. – Ks. Jan Leo, "Dzieje Prus. Z braniewskiego wydania roku 1725 przełożył bp Julian Wojtkowski", Olsztyn, 2008, 581 str. ISBN 978-83-925440-1-2
  3. Zgodnie z wynikami plebiscytu magazynu Wiatr, marzec 2012, s.4: http://magazynwiatr.pl/pdf/MagazynWiatr_03_2012.pdf
  4. Program Ochrony Środowiska dla miasta Giżycko na lata 2004-2011, s. 12. [dostęp 12-02-2013].
  5. Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset (pol.). regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
  6. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2011 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2011-08-10. ISSN 1505-5507.
  7. 7,0 7,1 7,2 Program Ochrony Środowiska dla miasta Giżycko na lata 2004-2011, s. 52. [dostęp 12-02-2013].
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 Wojciech Marek Darski: Nasze Miasto – Historia (pol.). giżycko.pl. [dostęp 2010-02-13].
  9. Zbigniew Przygórski "Prusy Wschodnie przestały istnieć", "Odrodzenie", 1974, nr 14-15, str. 5-6
  10. Baza Demograficzna – Tablice predefiniowane – Wyniki badań bieżących; Stan i struktura ludności; Ludność według płci i miast (pol.). GUS. [dostęp 2010-09-14].
  11. Polamp – firma
  12. Internetowy System Aktów Prawnych
  13. M.P. z 1989 r. Nr 17, poz. 119
  14. Dane według wyszukiwarki zborów na oficjalnej stronie Świadków Jehowy (www.jw.org), dostęp z 4 czerwca 2014.
  15. Program Ochrony Środowiska dla miasta Giżycko na lata 2004-2011, s. 102. [dostęp 12-02-2013].
  16. Wykaz pomników przyrody w województwie warmińsko-mazurskim, RDOŚ Olsztyn, styczeń 2010. [dostęp 12-02-2013].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]