Inwazja na Albanię 1939

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Inwazja na Albanię
Italian army.PNG
Żołnierze włoscy na albańskim wybrzeżu, 7 kwietnia 1939
Czas 7-10 kwietnia 1939
Terytorium Królestwo Albanii
Przyczyna mocarstwowa polityka Benito Mussoliniego, terytorium Królestwa Albanii stanowiło bazę wypadową dla ekspansji na Bałkany
Wynik zwycięstwo Włochów
Strony konfliktu
 Włochy  Królestwo Albanii
Dowódcy
Alfredo Guzzoni Zogu I
Siły
22 000 żołnierzy 15 000 żołnierzy
Straty
12 zabitych i 53 rannych
Multimedia w Wikimedia Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Albania i kraje sąsiednie w latach 1922-38
Włoscy żołnierze na ciężarówkach wjeżdżają do albańskiego miasta
Mapa Albanii w latach 1939-1944

Inwazja na Albanię – krótkotrwała operacja militarna wojsk włoskich w dniach 7-10 kwietnia 1939, której skutkiem było zajęcie Królestwa Albanii. Królestwo Albanii stało się częścią Wielkich Włoch, w unii personalnej z dynastią sabaudzką.

Geneza[edytuj | edytuj kod]

Po wybuchu I wojny światowej południowo-zachodnia i zachodnia część Księstwa Albanii znalazła się pod kontrolą Włochów, którzy próbowali przejąć kontrolę nad odtwarzającymi się strukturami państwa albańskiego. Główną bazą wojsk włoskich stanowiło nadbrzeżne miasto Wlora. 4 czerwca 1920 albańscy powstańcy rozpoczęli walkę z oddziałami włoskimi i po stoczeniu bitwy o Wlorę podpisany został tzw. protokół tirański, po którym Włosi ewakuowali swoje oddziały z Albanii do 2 września 1920 (z wyjątkiem wyspy Sazan).

Inwazja na Albanię była wyrazem mocarstwowej polityki prowadzonej przez faszystowskiego przywódcę Włoch, Benito Mussoliniego. Królestwo Albanii miało strategiczne znaczenie dla interesów włoskich. Port w mieście Wlora i wyspa Sazan dawały panowanie nad Zatoką Vlorë, a tym samym nad wejściem na Morze Adriatyckie, co było szczególnie ważne dla włoskiej floty wojennej. Z kolei terytorium Albanii stanowiło bazę wypadową dla ekspansji na Bałkany. Od połowy lat 20. Włosi inwestowali ekonomicznie w Albanii. Rząd albański zgodził się na eksploatację złóż mineralnych. Pojawili się też osadnicy włoscy. W latach 1926-1927 oba państwa zawarły sojusz obronny. Armia albańska była odtąd szkolona i zaopatrywana przez Włochów. Pogłębiała się także zależność gospodarcza Albanii od sąsiednich państw. Panowanie w Albanii (od 1925) Ahmeda Zogu zagwarantowało Albanii stabilność polityczną, a nawet powolny rozwój.

Jednakże pomimo narastającej presji włoskiej, władca Królestwa Albanii Zogu I przeciwstawiał się całkowitemu podporządkowaniu Włochom. W 1931 otwarcie wystąpił przeciw odnowieniu sojuszu z 1926. W następnych latach władze albańskie podpisały umowy handlowe z Królestwem Jugosławii i Grecją. W tej sytuacji Mussolini zaczął coraz poważniej zastanawiać się nad zajęciem Albanii.[potrzebne źródło]

Po Anschlussie Austrii i zajęciu części Czechosłowacji (w 1938) przez III Rzeszę, Włosi poczuli się jak członek Osi drugiej kategorii. Całkowite opanowanie Czechosłowacji w marcu 1939, bez uprzedniego powiadamiania o tym włoskich sojuszników, doprowadziło ostatecznie do decyzji Mussoliniego o podbiciu Albanii. Dodatkowym czynnikiem były też narodziny syna Zoga I (Leka I Zogu), tj. następcy tronu albańskiego, co przekreślało plany zainstalowania na nim króla Włoch Wiktora Emanuela III. W tej sytuacji 25 marca rząd włoski przekazał Albanii ultimatum, w którym żądał zgody m.in. na osadnictwo włoskie, zajęcie przez wojska włoskie strategicznych punktów na terytorium państwa i zawarcie unii celnej. Ultimatum było trzymane w tajemnicy przed opinią publiczną. Rząd albański 5 kwietnia przedstawił kontrpropozycję, ale machina wojenna już ruszyła.

Siły stron[edytuj | edytuj kod]

Wojska włoskie[edytuj | edytuj kod]

Włoskie wojska inwazyjne (22 000 żołnierzy) składały się z oddziałów, które były ad hoc łączone ze sobą. Występowały pod nazwą Korpus Ekspedycyjny O.M.T. Na jego czele stał gen. Alfredo Guzzoni. Korpus był podzielony na 3 "grupy", które sukcesywnie lądowały w wyznaczonych miastach lub punktach Albanii. Najważniejsze znaczenie miała pierwsza "grupa", która była podzielona na 4 "kolumny":

  • Pierwsza Grupa
    • Pierwsza kolumna – dowódca płk Arturo Scattini (punkt lądowania: San Giovanni di Medua, cel: Szkodra)
      • III Batalion Bersaglieri
      • VI Batalion Bersaglieri
      • XXVIII Batalion Bersaglieri
      • dwie kompanie ze składu Batalionu Piechoty Morskiej "San Marco"
    • Druga kolumna – dowódca gen. Giovanni Messe (punkt lądowania: Durrës, cel: Tirana)
      • II Batalion Bersaglieri
      • X Batalion Bersaglieri
      • XIV Batalion Bersaglieri
      • XVII Batalion Bersaglieri
      • XXVII Batalion Bersaglieri
      • I Batalion 47 Pułku Piechoty
      • VIII Batalion Lekkich Czołgów
      • I Batalion Grenadierów
      • II Batalion Grenadierów
      • bateria artylerii 65 mm
      • bateria artylerii przeciwlotniczej
    • Trzecia kolumna – dowódca płk Giovanni Bernardi (punkt lądowania: Wlora, cel: Fier)
      • I Batalion Bersaglieri
      • XVI Batalion Bersaglieri
      • XL Batalion Czarnych Koszul
      • LXXVI Batalion Czarnych Koszul
    • Kolumna czwarta – dowódca płk Carasi (punkt lądowania: Saranda, cel: Gjirokastra)
      • XX Batalion Bersaglieri
      • XXXIII Batalion Bersaglieri
      • III Grupa Szybkich Czołgów "San Giorgio"
      • dwie kompanie ze składu Batalionu Piechoty Morskiej "San Marco"
  • Druga Grupa
    • dowództwo 47 Pułku Piechoty
    • II batalion 47 Pułku Piechoty
    • IX Batalion Karabinów Maszynowych
    • I Batalion Kawalerii 6 Pułku Kawalerii "Aosta"
    • II Batalion Kawalerii 4 Pułku Kawalerii "Genova"
    • XVIII Batalion Ciężkiej Artylerii Polowej
    • CXV Batalion Ciężkiej Artylerii Polowej
  • Trzecia Grupa
    • dowództwo 23 Dywizji Piechoty "Murge"
    • 48 Pułk Piechoty
    • III Batalion 47 Pułku Artylerii
    • XCII Batalion Czarnych Koszul
    • 14 Pułk Artylerii Polowej

Wojska albańskie[edytuj | edytuj kod]

Wojska albańskie (15 000 żołnierzy), których głównodowodzącym był król Zogu I, składały się z:

  • wojska lądowe
    • 12 batalionów piechoty, w tym 6 kadrowych
    • 6 batalionów królewskiej straży granicznej (około 1100 żołnierzy)
    • gwardia królewska
    • 2 szwadrony zmotoryzowane (kilka włoskich samochodów pancernych Lancia I.Z. i Bianchi oraz lekkich czołgów Fiat 3000B, 6 tankietek CV 3/33)
    • 22 baterie artylerii polowej, dysponujące 54 działami różnych typów, w tym 12 – 65mm, 6 – 75 mm, 2 – 105 mm, 2 – 149 mm
    • 3 baterie artylerii przeciwlotniczej
    • bateria artylerii nadbrzeżnej w Durrës
    • 9 kompanii saperów
    • 4-5 batalionów żandarmerii (ok. 3 tys. żandarmów)
    • policja (ok. 200 policjantów)
  • siły lotnicze (w fazie tworzenia, bez samolotów)
  • flota wojenna (ok. 140 żołnierzy)
    • 4 lekkie okręty patrolowe produkcji włoskiej klasy MAAS "Tirana", "Saranda", "Durres", "Shengjin"
    • uzbrojony jacht królewski "Ilirja"

Działania wojenne[edytuj | edytuj kod]

7 kwietnia 1939 o godzinie 5.30 wojska włoskie rozpoczęły lądowanie w Albanii. Największy opór stawiły oddział albańskiej żandarmerii (dowodzony przez Abaza Kupiego) w porcie w Durrës, ale został on przełamany jeszcze tego samego dnia. Poza Durrës Włosi napotkali jedynie niewielkie próby oporu, głównie w Shëngjin i w Sarandzie. W rejonie Wlory ostrzelano patrol włoskich cyklistów. Postacią szczególnie uhonorowaną przez Albańczyków był sierżant Mujo Ulqinaku, który samotnie stawiał opór jednemu z włoskich oddziałów, zanim zginął.

Nie chcąc zostać włoską marionetką, król Zog I wraz z rodziną uciekli tego samego dnia do Grecji, a następnie udali się do Londynu. Zabrali ze sobą część rezerw złota Albańskiego Banku Centralnego.

Postępy wojsk inwazyjnych były błyskawiczne. 8 kwietnia zajęły one Tiranę, 9 kwietnia – Szkodrę i Gjirokastrę, zaś do końca 10 kwietnia opanowały cały kraj.

Strona włoska przyznawała się do utraty w czasie operacji 12 zabitych i 53 rannych[1]. Większość oddziałów włoskich, biorących udział w inwazji, opuściła Albanię, a na ich miejsce przybyły jednostki przeznaczone do okupacji kraju. 12 kwietnia parlament albański przegłosował zdetronizowanie Zoga I i zjednoczenie kraju z Włochami, oferując koronę królowi włoskiemu Wiktorowi Emanuelowi III. Albania stała się włoskim protektoratem. Premierem został właściciel ziemski Shefqet Verlaçi.

Kultura masowa[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Ufficio Storico Stato Maggiore dell'Esercito, Le truppe italiane in Albania (1914-1920 e 1939), relazioni del generale Guzzoni al Capo del Governo, al generale Pariani e al Ministero della Guerra, Foglio n.79 dell'8 aprile 1939, Foglio n. 265 del 12 aprile 1939, Foglio n. 1000 del 15 maggio 1939

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Czekalski Tadeusz, Albania 1920-1939. Państwo, gospodarka, kultura, Kraków 1996.
  • Hasani Proleter, Leksioni per ushtrine kombetare, pjesa I (1912-1944), Tirana 1995.
  • Shqipenia me 1937, Tirana 1938.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]