Inwazja na Albanię 1939
| Inwazja na Albanię | |||||||||||||||||
 Żołnierze włoscy na albańskim wybrzeżu, 7 kwietnia 1939
|
|||||||||||||||||
| Czas | 7-10 kwietnia 1939 | ||||||||||||||||
| Terytorium | Królestwo Albanii | ||||||||||||||||
| Przyczyna | mocarstwowa polityka Benito Mussoliniego, terytorium Królestwa Albanii stanowiło bazę wypadową dla ekspansji na Bałkany | ||||||||||||||||
| Wynik | zwycięstwo Włochów | ||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||
 Galeria zdjęć w Wikimedia Commons |
|||||||||||||||||
.svg)
Inwazja na Albanię – krótkotrwała operacja militarna wojsk włoskich w dniach 7-10 kwietnia 1939, której skutkiem było zajęcie Królestwa Albanii. Królestwo Albanii stało się częścią Wielkich Włoch, w unii personalnej z dynastią sabaudzką.
Spis treści |
Geneza [edytuj]
Po wybuchu I wojny światowej południowo-zachodnia i zachodnia część Księstwa Albanii znalazła się pod kontrolą Włochów, którzy próbowali przejąć kontrolę nad odtwarzającymi się strukturami państwa albańskiego. Główną bazą wojsk włoskich stanowiło nadbrzeżne miasto Wlora. 4 czerwca 1920 albańscy powstańcy rozpoczęli walkę z oddziałami włoskimi i po stoczeniu bitwy o Wlorę podpisany został tzw. protokół tirański, po którym Włosi ewakuowali swoje oddziały z Albanii do 2 września 1920 (za wyjątkiem wyspy Sazan).
Inwazja na Albanię była wyrazem mocarstwowej polityki prowadzonej przez faszystowskiego przywódcę Włoch, Benito Mussoliniego. Królestwo Albanii miało strategiczne znaczenie dla interesów włoskich. Port w mieście Wlora i wyspa Sazan dawały panowanie nad Zatoką Vlorë, a tym samym nad wejściem na Morze Adriatyckie, co było szczególnie ważne dla włoskiej floty wojennej. Z kolei terytorium Albanii stanowiło bazę wypadową dla ekspansji na Bałkany. Od połowy lat 20. Włosi inwestowali ekonomicznie w Albanii. Rząd albański zgodził się na eksploatację złóż mineralnych. Pojawili się też osadnicy włoscy. W latach 1926-1927 oba państwa zawarły sojusz obronny. Armia albańska była odtąd szkolona i zaopatrywana przez Włochów. Pogłębiała się także zależność gospodarcza Albanii od sąsiednich państw. Panowanie w Albanii (od 1925) Ahmeda Zogu zagwarantowało Albanii stabilność polityczną, a nawet powolny rozwój.
Jednakże pomimo narastającej presji włoskiej, władca Królestwa Albanii Zogu I przeciwstawiał się całkowitemu podporządkowaniu Włochom. W 1931 otwarcie wystąpił przeciw odnowieniu sojuszu z 1926. W następnych latach władze albańskie podpisały umowy handlowe z Królestwem Jugosławii i Grecją. W tej sytuacji Mussolini zaczął coraz poważniej zastanawiać się nad zajęciem Albanii.[potrzebne źródło]
Po Anschlussie Austrii i zajęciu części Czechosłowacji (w 1938) przez III Rzeszę, Włosi poczuli się jak członek Osi drugiej kategorii. Całkowite opanowanie Czechosłowacji w marcu 1939, bez uprzedniego powiadamiania o tym włoskich sojuszników, doprowadziło ostatecznie do decyzji Mussoliniego o podbiciu Albanii. Dodatkowym czynnikiem były też narodziny syna Zoga I (Leka I Zogu), tj. następcy tronu albańskiego, co przekreślało plany zainstalowania na nim króla Włoch Wiktora Emanuela III. W tej sytuacji 25 marca rząd włoski przekazał Albanii ultimatum, w którym żądał zgody m.in. na osadnictwo włoskie, zajęcie przez wojska włoskie strategicznych punktów na terytorium państwa i zawarcie unii celnej. Ultimatum było trzymane w tajemnicy przed opinią publiczną. Rząd albański 5 kwietnia przedstawił kontrpropozycję, ale machina wojenna już ruszyła.
Siły stron [edytuj]
Wojska włoskie [edytuj]
Włoskie wojska inwazyjne (22 000 żołnierzy) składały się z oddziałów, które były ad hoc łączone ze sobą. Występowały pod nazwą Korpus Ekspedycyjny O.M.T. Na jego czele stał gen. Alfredo Guzzoni. Korpus był podzielony na 3 "grupy", które sukcesywnie lądowały w wyznaczonych miastach lub punktach Albanii. Najważniejsze znaczenie miała pierwsza "grupa", która była podzielona na 4 "kolumny":
- Pierwsza Grupa
- Pierwsza kolumna – dowódca płk Arturo Scattini (punkt lądowania: San Giovanni di Medua, cel: Szkodra)
- III Batalion Bersaglieri
- VI Batalion Bersaglieri
- XXVIII Batalion Bersaglieri
- dwie kompanie ze składu Batalionu Piechoty Morskiej "San Marco"
- Druga kolumna – dowódca gen. Giovanni Messe (punkt lądowania: Durrës, cel: Tirana)
- II Batalion Bersaglieri
- X Batalion Bersaglieri
- XIV Batalion Bersaglieri
- XVII Batalion Bersaglieri
- XXVII Batalion Bersaglieri
- I Batalion 47 Pułku Piechoty
- VIII Batalion Lekkich Czołgów
- I Batalion Grenadierów
- II Batalion Grenadierów
- bateria artylerii 65 mm
- bateria artylerii przeciwlotniczej
- Trzecia kolumna – dowódca płk Giovanni Bernardi (punkt lądowania: Wlora, cel: Fier)
- I Batalion Bersaglieri
- XVI Batalion Bersaglieri
- XL Batalion Czarnych Koszul
- LXXVI Batalion Czarnych Koszul
- Kolumna czwarta – dowódca płk Carasi (punkt lądowania: Saranda, cel: Gjirokastra)
- XX Batalion Bersaglieri
- XXXIII Batalion Bersaglieri
- III Grupa Szybkich Czołgów "San Giorgio"
- dwie kompanie ze składu Batalionu Piechoty Morskiej "San Marco"
- Pierwsza kolumna – dowódca płk Arturo Scattini (punkt lądowania: San Giovanni di Medua, cel: Szkodra)
- Druga Grupa
- dowództwo 47 Pułku Piechoty
- II batalion 47 Pułku Piechoty
- IX Batalion Karabinów Maszynowych
- I Batalion Kawalerii 6 Pułku Kawalerii "Aosta"
- II Batalion Kawalerii 4 Pułku Kawalerii "Genova"
- XVIII Batalion Ciężkiej Artylerii Polowej
- CXV Batalion Ciężkiej Artylerii Polowej
- Trzecia Grupa
- dowództwo 23 Dywizji Piechoty "Murge"
- 48 Pułk Piechoty
- III Batalion 47 Pułku Artylerii
- XCII Batalion Czarnych Koszul
- 14 Pułk Artylerii Polowej
Wojska albańskie [edytuj]
Wojska albańskie (15 000 żołnierzy), których głównodowodzącym był król Zogu I, składały się z:
- wojska lądowe
- 12 batalionów piechoty, w tym 6 kadrowych
- 6 batalionów królewskiej straży granicznej (około 1100 żołnierzy)
- gwardia królewska
- 2 szwadrony zmotoryzowane (kilka włoskich samochodów pancernych Lancia I.Z. i Bianchi oraz lekkich czołgów Fiat 3000B, 6 tankietek CV 3/33)
- 22 baterie artylerii polowej, dysponujące 54 działami różnych typów, w tym 12 – 65mm, 6 – 75 mm, 2 – 105 mm, 2 – 149 mm
- 3 baterie artylerii przeciwlotniczej
- bateria artylerii nadbrzeżnej w Durrës
- 9 kompanii saperów
- 4-5 batalionów żandarmerii (ok. 3 tys. żandarmów)
- policja (ok. 200 policjantów)
- siły lotnicze (w fazie tworzenia, bez samolotów)
- flota wojenna (ok. 140 żołnierzy)
- 4 lekkie okręty patrolowe produkcji włoskiej klasy MAAS "Tirana", "Saranda", "Durres", "Shengjin"
- uzbrojony jacht królewski "Ilirja"
Działania wojenne [edytuj]
7 kwietnia 1939 o godzinie 5.30 wojska włoskie rozpoczęły lądowanie w Albanii. Największy opór stawiły oddział albańskiej żandarmerii (dowodzony przez Abaza Kupiego) w porcie w Durrës, ale został on przełamany jeszcze tego samego dnia. Poza Durrës Włosi napotkali jedynie niewielkie próby oporu, głównie w Shëngjin i w Sarandzie. W rejonie Wlory ostrzelano patrol włoskich cyklistów. Postacią szczególnie uhonorowaną przez Albańczyków był sierżant Mujo Ulqinaku, który samotnie stawiał opór jednemu z włoskich oddziałów, zanim zginął.
Nie chcąc zostać włoską marionetką, król Zog I wraz z rodziną uciekli tego samego dnia do Grecji, a następnie udali się do Londynu. Zabrali ze sobą część rezerw złota Albańskiego Banku Centralnego.
Postępy wojsk inwazyjnych były błyskawiczne. 8 kwietnia zajęły one Tiranę, 9 kwietnia – Szkodrę i Gjirokastrę, zaś do końca 10 kwietnia opanowały cały kraj.
Strona włoska przyznawała się do utraty w czasie operacji 12 zabitych i 53 rannych[1]. Większość oddziałów włoskich, biorących udział w inwazji, opuściła Albanię, a na ich miejsce przybyły jednostki przeznaczone do okupacji kraju. 12 kwietnia parlament albański przegłosował zdetronizowanie Zoga I i zjednoczenie kraju z Włochami, oferując koronę królowi włoskiemu Wiktorowi Emanuelowi III. Albania stała się włoskim protektoratem. Premierem został właściciel ziemski Shefqet Verlaçi.
Kultura masowa [edytuj]
- Kronike e atyre viteve - film fabularny prod. albańskiej z 1986
- Plaku dhe hasmi - film fabularny prod. albańskiej z 1981
- Pranvere e hidhur - film fabularny prod. albańskiej z 1985
Przypisy
- ↑ Ufficio Storico Stato Maggiore dell'Esercito, Le truppe italiane in Albania (1914-1920 e 1939), relazioni del generale Guzzoni al Capo del Governo, al generale Pariani e al Ministero della Guerra, Foglio n.79 dell'8 aprile 1939, Foglio n. 265 del 12 aprile 1939, Foglio n. 1000 del 15 maggio 1939
Bibliografia [edytuj]
- Czekalski Tadeusz, Albania 1920-1939. Państwo, gospodarka, kultura, Kraków 1996.
- Hasani Proleter, Leksioni per ushtrine kombetare, pjesa I (1912-1944), Tirana 1995.
- Shqipenia me 1937, Tirana 1938.
