Wiktor Emanuel III

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wiktor Emanuel III
Victor Emmanuel III of Italy.jpg
Coat of arms of the Kingdom of Italy (1848-1870).svg
Król Włoch
Okres panowania od 29 lipca 1900
do 9 maja 1946
Poprzednik Humbert I
Następca Humbert II
Cesarz Etiopii
Okres panowania od 9 maja 1936
do 5 maja 1941
Poprzednik Haile Selassie I
Następca Haile Selassie I
Król Albanii
Okres panowania od 16 kwietnia 1939
do 8 września 1943
Poprzednik Ahmed Zogu
Dane biograficzne
Dynastia sabaudzka
Urodziny 11 listopada 1869
w Neapolu
Śmierć 28 grudnia 1947
w Aleksandrii
Ojciec Humbert I
Matka Małgorzata Sabaudzka
Żona Helena Petrowić-Niegosz
Odznaczenia
Najwyższy Order Zwiastowania Najświętszej Marii Panny (Order Annuncjaty) Sabaudzki Order Wojskowy I Klasy Kawaler Krzyża Wielkiego Orderu Świętych Maurycego i Łazarza (Królestwo Włoch) Kawaler Krzyża Wielkiego Orderu Korony Włoch Wielki Mistrz Sabaudzkiego Orderu Cywilnego Wielki Mistrz Orderu Orła Rzymskiego (Królestwo Włoch) Medaglia Mauriziana (Włochy) Krzyż Zasługi Wojennej (Królestwo Włoch) Medal Pamiątkowy za Wojnę Włosko-Austriacką 1915-1918 (Włochy) Allied Victory Medal Wielki Mistrz Orderu Skanderbega (Albania) Wielki Mistrz Orderu Wierności (Albania) Order Świętych Cyryla i Metodego (Bułgaria) Order Domowy św. Piotra (Czarnogóra) Krzyż Wolności za służbę cywilną (Estonia) Order Złotego Runa (Hiszpania) Order Wojskowy Lāčplēsisa (Order Zabójcy Niedźwiedzia) (Łotwa) Order Orła Białego Krzyż Wielki Orderu Virtuti Militari Krzyż Wielki Wojskowego Orderu Wieży i Miecza (Portugalia) Order Czarnego Orła (Prusy) Order Podwiązki (Wielka Brytania) Baliw Wielkiego Krzyża Honoru i Dewocji Krzyż Wielki Wojskowego Orderu Aviz (Portugalia) Krzyż Wielki Królewskiego Orderu Rycerzy Pana Naszego Jezusa Chrystusa Wielki Krzyż Wojskowego Orderu Świętego Jakuba od Miecza (Portugalia) Wstęga Trzech Orderów (Portugalia)
Galeria w Wikimedia Commons Galeria w Wikimedia Commons
Helena Petrowić-Niegosz, żona Wiktora Emanuela III

Wiktor Emanuel III, właśc. Vittorio Emanuele Ferdinando Maria Gennaro (ur. 11 listopada 1869 w Neapolu, zm. 28 grudnia 1947 w Aleksandrii)[1]król Włoch z dynastii sabaudzkiej od 29 lipca 1900 do 9 maja 1946, cesarz Etiopii w latach 1936–1941 (tytuł nieuznany przez większość państw na świecie), król Albanii w latach 1939–1943.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Wiktor Emanuel urodził się jako syn Humberta I i Małgorzaty Sabaudzkiej. Jego chrzciny miały imponującą oprawę, godną największych rodów królewskich. Mały książę Neapolu – choć był słabego zdrowia – otrzymał bardzo staranne wykształcenie. Codziennie od siódmej rano do dziewiątej wieczorem, niemal bez chwili odpoczynku, uczył się pod kierunkiem nauczycieli. Obdarzonemu żywą inteligencją, oczytanemu, odważnemu, dobrze przygotowanemu do wypełniania przyszłych obowiązków księciu wybaczało się niezbyt atrakcyjny wygląd i niski wzrost.

Jako następca tronu przebywał na manewrach cesarskich w Szczecinie w dniach 9–12 września 1895. Wstąpił na tron po śmierci ojca z rąk zamachowca. Jego nieśmiałość, młody wiek i tragiczny splot okoliczności, który doprowadził go do wstąpienia na tron, sprawiały, że był powszechnie lubiany, mimo licznych nietaktów i liberalnych poglądów – a może właśnie dzięki nim. Najważniejszą osobistością areny politycznej był za jego rządów Giovanni Giolitti, czterokrotnie piastujący urząd premiera przed pierwszą wojną światową w okresie nasilających się zamieszek wśród robotników.

Poza obowiązkami monarchy król pozwalał sobie z rzadka na drobne przyjemności – lekturę, łowienie ryb, kolekcjonowanie numizmatów. Styl życia i panowania Wiktora Emanuela III odbiegał znacznie od tego, jaki preferowali jego poprzednicy. Dwór był zdecydowanie mniejszy, a sam monarcha pozostawał nieco w cieniu, ograniczając się do pełnienia funkcji reprezentacyjnych i rozjemczej. Rządził krajem, gdyż od najmłodszych lat wpajano mu poczucie obowiązku, ale w każdej chwili mógłby bez żalu z niego zrezygnować.

Podczas jego rządów w latach 1911-1916 wprowadzone zostało powszechne prawo wyborcze dla mężczyzn, a Włochy pokonały Turcję i zajęły Trypolitanię. W 1915 Włochy, kierowane przez Antonio Salandrę, przystąpiły do pierwszej wojny światowej po stronie ententy przeciwko Austro-Węgrom, a 1916 – wypowiedziały wojnę Niemcom. Niezadowolenie z podziału łupów i trwające nadal tarcia społeczne przyczyniły się do sukcesu faszyzmu. W wyniku Marszu na Rzym, Wiktor Emanuel powierzył 29 października 1922 Benito Mussoliniemu misję sformowania rządu. Życie dworskie zostało ograniczone do niezbędnego minimum, co nie przeszkadzało wcale królowi, który lubił pozostawać na uboczu.

Włochy przystąpiły do wojny 10 czerwca 1940 roku jako sojusznik III Rzeszy. Wiktor Emanuel czynił wysiłki, by zapobiec wystąpieniu Włoch po stronie Niemiec[2]. Bardzo często występował jako zwolennik neutralności, przy czym jawnie demonstrował swą niechęć do Niemców[3]. Hrabia Ciano mówił wprost o germanofobii króla, który nie wierzył w powodzenie militarne. Na tle udziału Włoch w wojnie dochodziło bardzo często do sporów pomiędzy Wiktorem Emanuelem a Mussolinim. Tam gdzie mógł, król sprzeciwiał się Duce. Opierał się wysłaniu nowych dywizji do Rosji. Był sceptyczny wobec zapewnień dyktatora, że Włochy mają wystarczająco dużo sprzętu wojennego[4].

Po utracie Sycylii 25 lipca 1943 roku Wiktor Emanuel III przyjął Duce na ostatniej audiencji. Po jej zakończeniu z rozkazu króla Mussolini został aresztowany. Nowym szefem rządu został marszałek Badoglio. Król doprowadził także do rokowań z aliantami. Chcąc ratować monarchię włoską, skompromitowaną współpracą z faszyzmem, 9 maja 1946 abdykował na rzecz syna, Humberta II. W tym samym roku na mocy referendum utworzono we Włoszech republikę (większością tylko 51% głosów) i obaj monarchowie wyemigrowali do Egiptu.

Wiktor Emanuel był namiętnym zbieraczem monet i ich znawcą o sławie światowej. Całą kolekcję ukradziono mu w Kairze. Był kawalerem Orderu Orła Białego i Orderu Virtuti Militari I klasy.

Rodzina[edytuj | edytuj kod]

24 października 1896 w rzymskiej Bazylice Matki Bożej Anielskiej Wiktor Emanuel III ożenił się z księżniczką Heleną Czarnogórską. Ich potomstwo to:

  • Yolanda Margherita Milena Elisabetta Romana Maria (1901-1986)
∞ Giorgio Carlo Calvi, hrabia Bergolo
  • Mafalda Maria Elisabetta Anna Romana (1902-1944)
∞ książę Filip Hessen-Kassel (syn Fryderyka Karola Heskiego)
Maria Józefa Belgijska
Borys III, car Bułgarii
  • Maria Francesca Anna Romana (1914-2001)
∞ książę Ludwik Burbon-Parmeński (syn Roberta Parmeńskiego)

Pełna tytulatura[edytuj | edytuj kod]

Składały się na nią tytuły książąt sabaudzkich i królów sardyńskich i włoskich narastające od średniowiecza i odzwierciedlające różną sytuację polityczną Sabaudii oraz pretensje jej władców.

Jego Królewska Mość Wiktor Emanuel III, z łaski Bożej król Włoch i Albanii, cesarz Etiopii, król Sardynii, Cypru, Jerozolimy i Armenii, książę Sabaudii, książę Carignano, Piemontu, Oneglii, Poirino, Turynu, książę i stały wikariusz Świętego Cesarstwa Rzymskiego we Włoszech, książę Karmanioli, Montmellianu z Arbin i Francin, książę baliw księstwa Aosty, Chieri, Dronero, Crescentino, Riva di Chieri i Banna, Busca, Bene, Brà, książę Genui, Monferratu, Chiablese, Genevese, Piacenzy, Carignano Ivoy, margrabia Iwrei, Saluzzo, Suzy, Ceva, Maro, Oristano, Cesana, Savona, Tarantazji, Borgomanero i Cureggio, Caselle, Rivoli, Pianezzy, Govone, Salussoli, Racconigi z Tegerone, Migliabruną i Motturone, Cavallermaggiore, Marene, Modane oraz Lansleburga, Livorno (Ferrary), Santhii, Agliè, Barge, Centallo i Demonte, Dessany, Ghemme, Vigone, Villafranca, hrabia Moriany, Ginevry, Nizzy, Tendy, Romontu, Asti, Alessandrii, Goceano, Novary, Tortony, Bobbio, Soissons, hrabia Cesarstwa Francuskiego, hrabia S. Antioco, Pollenzo, Roccabruny, Tricerro, Bairo, Ozegny, Apertole, baron Vaud i Faucigny, suweren Monako Roccabruny i 11/12 części Mentony, pan Vercelli, Pinerolo, Lomelliny i Valle Sesia, nobil i patrycjusz Wenecji, patrycjusz Ferrary etc.

Przypisy

  1. firstworldwar.com – King Vittorio Emanuele III (ang.) [dostęp 2012-06-27]
  2. Roman Dąbrowski, Sto dni Mussoliniego, Warszawa 2002, s. 41
  3. Hr. Galeazzo Ciano, Pamiętniki 1939-1943, Warszawa 2001, s. 152
  4. Hr. Galeazzo Ciano, op. cit., s. 316

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Poprzednik
nowa kreacja
Książę Neapolu
1878-1947
Następca
Wiktor Emanuel IV
Poprzednik
Humbert I
Coat of arms of the Kingdom of Italy (1870).svg Król Włoch
1900-1946
Coat of arms of the Kingdom of Italy (1870).svg Następca
Humbert II
Poprzednik
Ahmed Zogu
Presidential flag of Albania.png Król Albanii
1939-1943
Presidential flag of Albania.png Następca
Leka I Zogu
Poprzednik
Haile Selassie I
Cesarz Etiopii
1936-1941
Następca
Haile Selassie I