Wiktor Emanuel III

Wiktor Emanuel III
Król Włoch
Okres panowania	od 29 lipca 1900 do 9 maja 1946
Poprzednik	Humbert I
Następca	Humbert II
Cesarz Etiopii
Okres panowania	od 9 maja 1936 do 5 maja 1941
Poprzednik	Haile Selassie I
Następca	Haile Selassie I
Król Albanii
Okres panowania	od 16 kwietnia 1939 do 8 września 1943
Poprzednik	Ahmed Zogu
Dane biograficzne
Dynastia	sabaudzka
Urodzony	11 listopada 1869 w Neapolu
Zmarł	28 grudnia 1947 w Aleksandrii
Ojciec	Humbert I
Matka	Małgorzata Sabaudzka
Żona	Helena Petrowić-Niegosz
Odznaczenia
Galeria w Wikimedia Commons

Wiktor Emanuel III, właśc. Vittorio Emanuele Ferdinando Maria Gennaro (ur. 11 listopada 1869 w Neapolu, zm. 28 grudnia 1947 w Aleksandrii) – król Włoch z dynastii sabaudzkiej od 29 lipca 1900 do 9 maja 1946, cesarz Etiopii w latach 1936–1941 (tytuł nieuznany przez większość państw na świecie), król Albanii w latach 1939–1943.

Biografia

Wiktor Emanuel urodził się jako syn Humberta I i Małgorzaty Sabaudzkiej. Jego chrzciny miały imponującą oprawę, godną największych rodów królewskich. Mały książę Neapolu – choć był słabego zdrowia – otrzymał bardzo staranne wykształcenie. Codziennie od siódmej rano do dziewiątej wieczorem, niemal bez chwili odpoczynku, uczył się pod kierunkiem nauczycieli. Obdarzonemu żywą inteligencją, oczytanemu, odważnemu, dobrze przygotowanemu do wypełniania przyszłych obowiązków księciu wybaczało się niezbyt atrakcyjny wygląd i niski wzrost.

Jako następca tronu przebywał na manewrach cesarskich w Szczecinie w dniach 9–12 września 1895. Wstąpił na tron po śmierci ojca z rąk zamachowca. Jego nieśmiałość, młody wiek i tragiczny splot okoliczności, który doprowadził go do wstąpienia na tron, sprawiały, że był powszechnie lubiany, mimo licznych nietaktów i liberalnych poglądów – a może właśnie dzięki nim. Najważniejszą osobistością areny politycznej był za jego rządów Giovanni Giolitti, czterokrotnie piastujący urząd premiera przed pierwszą wojną światową w okresie nasilających się zamieszek wśród robotników.

Poza obowiązkami monarchy król pozwalał sobie z rzadka na drobne przyjemności – lekturę, łowienie ryb, kolekcjonowanie numizmatów. Styl życia i panowania Wiktora Emanuela III odbiegał znacznie od tego, jaki preferowali jego poprzednicy. Dwór był zdecydowanie mniejszy, a sam monarcha pozostawał nieco w cieniu, ograniczając się do pełnienia funkcji reprezentacyjnych i rozjemczej. Rządził krajem, gdyż od najmłodszych lat wpajano mu poczucie obowiązku, ale w każdej chwili mógłby bez żalu z niego zrezygnować.

Podczas jego rządów w latach 1911-1916 wprowadzone zostało powszechne prawo wyborcze dla mężczyzn, a Włochy pokonały Turcję i zajęły Trypolitanię. W 1915 Włochy, kierowane przez Antonio Salandrę, przystąpiły do pierwszej wojny światowej po stronie ententy przeciwko Austro-Węgrom, a 1916 – wypowiedziały wojnę Niemcom. Niezadowolenie z podziału łupów i trwające nadal tarcia społeczne przyczyniły się do sukcesu faszyzmu. W wyniku Marszu na Rzym, Wiktor Emanuel powierzył 29 października 1922 Benito Mussoliniemu misję sformowania rządu. Życie dworskie zostało ograniczone do niezbędnego minimum, co nie przeszkadzało wcale królowi, który lubił pozostawać na uboczu.

Włochy przystąpiły do wojny 10 czerwca 1940 roku jako sojusznik III Rzeszy. Wiktor Emanuel czynił wysiłki, by zapobiec wystąpieniu Włoch po stronie Niemiec. Bardzo często występował jako zwolennik neutralności, przy czym jawnie demonstrował swą niechęć do Niemców. Hrabia Ciano mówił wprost o germanofobii króla, który nie wierzył w powodzenie militarne. Na tle udziału Włoch w wojnie dochodziło bardzo często do sporów pomiędzy Wiktorem Emanuelem a Mussolinim. Tam gdzie mógł, król sprzeciwiał się Duce. Opierał się wysłaniu nowych dywizji do Rosji. Był sceptyczny wobec zapewnień dyktatora, że Włochy mają dość wystarczająco dużo sprzętu wojennego.

Po utracie Sycylii 25 lipca 1943 roku Wiktor Emanuel III przyjął Duce na ostatniej audiencji. Po jej zakończeniu z rozkazu króla Mussolini został aresztowany. Nowym szefem rządu został marszałek Badoglio. Król doprowadził także do rokowań z aliantami. Chcąc ratować monarchię włoską, skompromitowaną współpracą z faszyzmem, 9 maja 1946 abdykował na rzecz syna, Humberta II. W tym samym roku na mocy referendum utworzono we Włoszech republikę (większością tylko 51% głosów) i obaj monarchowie wyemigrowali do Egiptu.

Wiktor Emanuel był namiętnym zbieraczem monet i ich znawcą o sławie światowej. Całą kolekcję ukradziono mu w Kairze. Był kawalerem Krzyża Wielkiego Orderu Virtuti Militari I klasy.

Helena Petrowić-Niegosz żona Wiktora Emanuela III

Rodzina

24 października 1896 w rzymskiej Bazylice Matki Bożej Anielskiej Wiktor Emanuel III ożenił się z księżniczką Heleną Czarnogórską. Ich potomstwo to:

• Yolanda Margherita Milena Elisabetta Romana Maria (1901-1986)

∞ Giorgio Carlo Calvi, hrabia Bergolo

• Mafalda Maria Elisabetta Anna Romana (1902-1944)

∞ książę Filip Hessen-Kassel (syn Fryderyka Karola Heskiego)

• Humbert II (1904-1983), ostatni król Włoch

∞ Maria Józefa Belgijska

• Giovanna Elisabetta Antonia Romana Maria (1907-2000)

∞ Borys III, car Bułgarii

• Maria Francesca Anna Romana (1914-2001)

∞ książę Ludwik Burbon-Parmeński (syn Roberta Parmeńskiego)

Pełna tytulatura

Składały się na nią tytuły książąt sabaudzkich i królów sardyńskich i włoskich narastające od średniowiecza i odzwierciedlające różną sytuację polityczną Sabaudii oraz pretensje jej władców.

Jego Królewska Mość Wiktor Emanuel III, z łaski Bożej król Włoch i Albanii, cesarz Etiopii, król Sardynii, Cypru, Jerozolimy i Armenii, książę Sabaudii, książę Carignano, Piemontu, Oneglii, Poirino, Turynu, książę i stały wikariusz Świętego Cesarstwa Rzymskiego we Włoszech, książę Karmanioli, Montmellianu z Arbin i Francin, książę Bali i księstwa Aosty, Chieri, Dronero, Crescentino, Riva di Chieri i Banna, Busca, Bene, Brà, książę Genewy, Monferratu, Chiablese, Genevese, Piacenzy, Carignano Ivoy, margrabia Iwrei, Saluzzo, Suzy, Ceva, Maro, Oristano, Cesana, Savona, Tarantazji, Borgomanero i Cureggio, Caselle, Rivoli, Pianezzy, Govone, Salussoli, Racconigi z Tegerone, Migliabruną i Motturone, Cavallermaggiore, Marene, Modane oraz Lansleburga, Livorno (Ferrary), Santhii, Agliè, Barge, Centallo i Demonte, Dessany, Ghemme, Vigone, Villafranca, hrabia Moriany, Ginevry, Nizzy, Tendy, Romontu, Asti, Alessandrii, Goceano, Novary, Tortony, Bobbio, Soissons, hrabia Cesarstwa Francuskiego, hrabia S. Antioco, Pollenzo, Roccabruny, Tricerro, Bairo, Ozegny, Apertole, baron Vaud i Faucigny, pan Monako i Mentone, pan Vercelli, Pinerolo, Lomelliny i Valle Sesia, nobil i patrycjusz Wenecji, patrycjusz Ferrary etc.

Bibliografia

• firstworldwar.com – King Vittorio Emanuele III (ang.) [dostęp 2012-06-27]
• Józef A. Gierowski, Historia Włoch, Wrocław 1999.
• Roman Dąbrowski, Sto dni Mussoliniego, Warszawa 2002.
• Hr. Galeazzo Ciano, Pamiętniki 1939-1943, Warszawa 2001.

Poprzednik nowa kreacja

Książę Neapolu 1878-1947

Następca Wiktor Emanuel IV

Poprzednik Humbert I

Król Włoch 1900-1946

Następca Humbert II

Poprzednik Ahmed Zogu

Król Albanii 1939-1943

Następca Leka I Zogu

Poprzednik Haile Selassie I

Cesarz Etiopii 1936-1941

Następca Haile Selassie I