Józef Zaremba (zm. 1774)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Józef Zaremba
Józef Zaremba
Józef Zaremba, wg pastelu Ludwika Marteau, XVIII w.
Zaremba
Zaremba
Data urodzenia ok. 1731
Miejsce urodzenia Libidza
Data śmierci 1774
Miejsce śmierci Rozprza
Rodzice Tomasz Zaremba (zm. 1748)
Magdalena z Łąckich (zm. 1767)
Małżeństwo Józefa z Grodzickich[1]
Dzieci Alojzy (ur. 1762)
Florian (1763 - 1806), pułkownik w 1794
Ignacy (ur. 1764)
Johann Martin Will, Józef Zaremba, komendant wielkopolski wojsk Konfederacji Barskiej, ok. 1768

Józef Zaremba herbu Zaremba (ur. ok. 1731 w Libidzy, zm. 1774 w Rozprzy) – generał-major wojsk koronnych, generał-adiutant króla, konfederat barski, poseł sieradzki na Sejm Rozbiorowy 1773-1775 [2].

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Józef Zaremba był synem Tomasza (łowczy piotrkowski) i Magdaleny z Łąckich. Uczył się w Piotrkowie Trybunalskim u pijarów[3]. Służył w armii saskiej w latach 1751–1756, a później przeszedł do wojska koronnego i służył w pułku J. Potockiego. W latach 1759–1762 walczył z hajdamakami na Ukrainie, gdzie został awansowany do rangi majora kawalerii narodowej[3].

15 stycznia 1769 roku jeden z czołowych dowódców oddziałów Konfederacji Barskiej. Regimentarz sieradzki, a w grudniu 1769 odznaczył się w bitwie pod Piotrkowem. Z I. Malczewskim w lutym 1770 ruszył na Warszawę, a po niepowodzeniu tej wyprawy i wycofaniu się Malczewskiego z ruchu działał dalej w Wielkopolsce, przyjmując tytuł komendanta generalnego wojsk prowincji wlkp. i Prus Królewskich (maj 1770)[4]. Marszałek Wielkopolski od 1770 roku. W grudniu 1769 odznaczył się w bitwie pod Piotrkowem. Jego prokrólewskie sympatie wywołały z czasem konflikt z Kazimierzem Pułaskim, który zakończył się w kwietniu 1772 spustoszeniem jego dóbr. Zdobył sławę w czasie obrony Częstochowy. Pobił 16 sierpnia 1770 wojska rosyjskie pod Kościanem, a 1 stycznia 1771 wydał w Kościanie manifest, w którym uzasadniał swe prawa do dowództwa. Napadł ok. 10 stycznia pod Bukiem na Malczewskiego i Jana Nepomucena Morawskiego. Wziął obu do niewoli i rozbroił ich oddziały, a następnie w dniach 23–30 stycznia szturmował Poznań. Odstąpił od oblężenia, gdy generał Rönne zwolnił aresztowanych konfederatów, a miasto uregulowało zaległe podatki. Wycofał się na Śląsk doznawszy 17 lutego klęsk pod Krotoszynem i Kobylinem, gdzie przy pomocy Żydów berlińskich organizował dostawy broni i zaopatrzenia dla swych oddziałów. Powrócił po 3 miesiącach i końcem czerwca 1771 rozbił wojska F. K. Branickiego w bitwie pod Widawą[4]. Jego sekretarzem był Jędrzej Kitowicz. 3 listopada na wieść o zamachu konfederatów na króla podał się do dymisji, ale nie została przyjęta. 7 grudnia 1771 we Wschowie na zjeździe szlachty został wybrany marszałkiem konfederacji wielkopolskiej. Na pograniczu polsko–śląskim spędził zimę, a żeby ochronić własne dobra porozumiewał się z wojskami pruskimi wkraczającymi do Wielkopolski[4].

22 marca 1772 roku pokonany pod Piotrkowem, a 12 maja rozpuścił swe wojsko. Zdał dowództwo i udał się do Warszawy, gdzie uzyskał przebaczenie króla, awans na generała majora wojsk koronnych oraz starostwo nowosielskie. Do czynnej służby jednak już nie wrócił. Członek konfederacji Adama Ponińskiego w 1773 roku[5]. Posiadał m.in. w ziemi piotrkowskiej wsie Rozprza, Kisiele, Libidza oraz w Wielkopolsce Sokolniki[4].

Zmarł w końcu lutego 1774[4], wskutek odniesionych rozległych poparzeń w czasie kąpieli termicznej w nowej drewnianej, zamkniętej hermetycznie wannie.

Był żonaty z Józefą z Grodzickich, z którą miał córkę Teklę oraz synów Ignacego, Tomasza i Floriana[4].

Postać Józefa Zaremby w kulturze[edytuj | edytuj kod]

Bohater pieśni Jacka Kowalskiego „Duet Iwana Drewicza z JW Józefem Zarembą, komendantem konfederacji wielkopolskiej.”


Usiadł Zaremba przy starym dębie,
Bo Drewicz listy przysłał Zarembie;
Zaremba czyta - widać po minie,
Że wnet odpisze mu po łacinie.
Nie mogą spotkać się osobiście,
Zatem jedyny ratunek w liście:
Listy w rozłące są panaceum,
Czas by je wydać w Ossolineum.
(...)
W ten sposób Drewicz całe dwa lata
Poza Zarembą nie widział świata;
Lecz od zgrzytania stępiwszy zęby,
Zaprzestał listy słać do Zaremby.
Szwabom przekazał korespondencję;
Ci mieli niższą inteligencję,
Zaremba stracił więc motywację,
No i szlag trafił konfederację.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Janina Kozłowska-Studnicka: Archiwum Zarembów w zbiorze rękopisów kórnickich. Kórnik: Biblioteka Kórnicka PAN, 1955, s. 11 (215).
  2. Ryszard Chojecki, Patriotyczna opozycja na sejmie 1773 r., w: Kwartalnik Historyczny, LXXIX, nr 3, 1972, s. 561.
  3. 3,0 3,1 Gąsiorowski i Topolski 1981 ↓, s. 863.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 Gąsiorowski i Topolski 1981 ↓, s. 864.
  5. Actum in Curia Regia Varsaviensi Feria Tertia post Dominicam Conductus Paschae videlicet, die vigesima Mensis Aprilis Anno Domini Millesimo Septingentesimo Septuagesimo Tertio. [Inc. tekst pol.:] My Posłowie na Seym blisko następuiący [...], b.n.s.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]