Generał

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy wojska. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Generał
Wojska Lądowe
Oznaczenie stopnia generała
naramiennik
naramiennik
kurtka nieprzemakalna
kurtka nieprzemakalna
Oznaczenie stopnia generała broni
naramiennik
naramiennik
kurtka nieprzemakalna
kurtka nieprzemakalna
Oznaczenie stopnia generała dywizji
naramiennik
naramiennik
kurtka nieprzemakalna
kurtka nieprzemakalna
Oznaczenie stopnia generała brygady
naramiennik
naramiennik
kurtka nieprzemakalna
kurtka nieprzemakalna
Flaga generała (na okrętach MW RP)

Generał – wysoki stopień wojskowy, a także grupa stopni generalskich. Nazwa pochodzi z łacińskiego generalis (główny, nadrzędny) i oznaczała początkowo głównego dowódcę wojska lub konkretnego rodzaju broni. W tym znaczeniu stopień generała jako naczelnego dowódcy całych sił zbrojnych państwa zachował się jedynie w Szwajcarii.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Stopień ten, wprowadzony do obiegu w XVI wieku we Francji, występuje w podobnym brzmieniu w większości armii świata. Później generał stał się zwykłym stopniem wojskowym, podzielono go też na kilka – cztery do pięciu stopni. W części państw poszczególne stopnie generalskie są najwyższymi stopniami wojskowymi, w części wyższym stopniem jest jeszcze marszałek, zwany w niektórych państwach feldmarszałkiem czyli marszałkiem polowym lub polnym. Oprócz wojsk lądowych, stopień generała został w większości państw przejęty przez lotnictwo (wyjątek w tym zakresie stanowi Wielka Brytania), natomiast odpowiednikiem generała w marynarce wojennej jest admirał. Termin "generał" używany jest zarówno jako nazwa konkretnego stopnia generała, jak i jako ogólne określenie stopni generalskich.

W armiach niektórych krajów, zwłaszcza znajdujących się w stanie wojny albo rządzonych przez dyktatorów, funkcjonował jeszcze jeden stopień, wyższy od wszystkich generałów i marszałka: był to generalissimus. Stopień ten nosił m.in. Józef Stalin.

W Polsce termin pojawił się od XVII wieku, początkowo jako stopień dowódczy wojsk zaciężnych, później także na oznaczenie dowódców artylerii.

Generał w Rzeczypospolitej Obojga Narodów[edytuj | edytuj kod]

Generał – początkowo dowódca określonego rodzaju wojsk:

  • Generał artylerii (łac. generalis artileriae magister) ustanowiony przez Władysława IV dla Korony w 1637 r., dla Litwy w 1638 roku. Początkowo powoływany na czas określonej wojny istniał już w XVI wieku, po raz pierwszy w bitwie pod Obertynem w 1531 roku zw. starszym nad armatą. W 1539 roku dowództwo artylerii powierzono hetmanowi polnemu, również w tym czasie niestałemu, potem jednak powrócono do pierwotnej koncepcji generała artylerii. Podczas konfederacji gołąbskiej domagano się kadencji dwuletniej dla generała artylerii, jednak urząd pozostał dożywotni. Generał artylerii podlegał hetmanowi wielkiemu, a od 1775 roku Departamentowi Wojskowemu Rady Nieustającej. Zwierzchnik wszystkich zbrojowni i arsenałów, prochowni i odlewni dział (ludwisarni), odpowiedzialny za zaopatrzenie armii i arsenałów w armaty, proch, amunicję, rejestry zaopatrzenia, organizowanie zaprzęgów i taboru artylerii oraz szkolenie artylerzystów. W czasie wojny nierzadko zlecano mu dowództwo innej broni, samodzielnych grup wojska albo członków szyku marszowego lub bojowego. Dysponował funduszem, z którego rozliczał się przed hetmanem. Generał koronny z wydatków wyliczał się też na każdym sejmie, litewski od 1717 roku przedkładał rachunki Trybunałowi Radomskiemu. Nie obejmowały generałów incompatibilitates, nie mogli jedynie sprawować innego urzędu wojskowego. Podwładnymi generała artylerii byli cejgmistrze.
  • Generał piechoty pojawił się w latach 1651–1656.
  • Generałowie inspektorzy – dla ogólnego dozoru jazdy i piechoty: dwóch dla Korony i dwóch dla Litwy, mianowani przez hetmana wielkiego, który wyznaczał im pensję. Pojawili się w pierwszej połowie XVIII wieku za panowania Augusta III. Zadaniem generałów inspektorów były objazdowe wizytacje wszystkich pułków i składanie raportów hetmanowi. Od 1775 r. podlegali Departamentowi Wojskowemu Rady Nieustającej, który zniósł wprawdzie generała litewskiego, lecz pozostałych podniósł w hierarchii przed generałów artylerii i wprowadzając ich do swych sądów.
  • Generał prowiantmagister (lata 70. XVII wieku).
  • Generał chirurg wojskowy (początkowo urząd niestały, lata 70. XVII wieku)
  • Generał audytor (1673 r. – doradca hetmana w sprawach sądowych dla wojsk cudzoziemskiego autoramentu).

Generał – dowódca wyższych jednostek wojskowych, początkowo w cudzoziemskim autoramencie, najpierw w piechocie i dragonii:

  • generał majorowie
  • generałowie lejtnanci (od końca XVII w.) starsi od generał majorów.

W czasach stanisławowskich generałowie lejtnanci byli dowódcami dywizji, a generał majorowie ich zastępcami, zaś dowódcy brygad kawalerii narodowejbrygadierzy – zostali zrównani z generał majorami. Istnieli też generałowie majorowie ziemiańscy, którzy dowodzili pospolitym ruszeniem swojej ziemi (powiatu).

W 1790 roku wraz z ożywieniem urzędu pisarzy polnych otrzymali oni stopień generała lejtnanta, najwyższy z wówczas istniejących.

Członkami sztabu generalnego w dobie I Rzeczypospolitej byli ludzie sprawujący następujące urzędy wojskowe (odpowiadające częściowo funkcji generała): hetman wielki koronny, hetman wielki litewski, hetman polny koronny, hetman polny litewski, strażnik wielki koronny i strażnik wielki litewski, strażnik polny koronny i strażnik polny litewski, pisarz polny koronny i pisarz polny litewski, oboźny wielki koronny i oboźny wielki litewski, oboźny polny koronny i oboźny polny litewski oraz regimentarze.

Poza wojskowością pojęcia "generał" w dobie Rzeczypospolitej szlacheckiej używano także na określenie instytucji i urzędów cywilnych.

Generał w okresie zaborów[edytuj | edytuj kod]

W okresie Księstwa Warszawskiego istnieli generałowie dywizji i generałowie brygady dowodzący jednostkami (dywizje, brygady) złożonymi z jednego rodzaju wojska.

W Królestwie Polskim funkcjonował ponadto stopień generała "broni" dowodzącego danym korpusem, przy czym generał jazdy był starszy (ważniejszy) od generała piechoty (nie było generała artylerii). Dowódca Korpusu Jazdy był ważniejszy prestiżowo od dowódcy Korpusu Piechoty z powodów historycznych[potrzebne źródło].

Generał w Wojsku Polskim II RP[edytuj | edytuj kod]

27 marca 1919 Minister Spraw Wojskowych, generał porucznik Józef Leśniewski „w celu ustalenia nomenklatury tytułów oficerskich ustalił następujące nazwy w Wojsku Polskim dla generałów:

  • generał broni (generał piechoty, kawalerii, artylerii),
  • generał porucznik,
  • generał podporucznik”.

Jednocześnie zastrzegł, że stopień generała porucznika zastępuje stopień generała dywizji, a stopień generała podporucznika winien być stosowany zamiast stopnia generała brygady lub generała majora[1]. Oficerom posiadającym stopień generała porucznika lub generała podporucznika pełniącym służbę w wojskach technicznych lub służbach bądź w Korpusie Morskim Marynarki Wojennej przysługiwał tytuł:

  • generała porucznika Korpusu Sądowego lub generała podporucznika Korpusu Sądowego,
  • generała porucznika lekarza lub generała podporucznika lekarza,
  • generała porucznika intendenta lub generała podporucznika intendenta
  • generała porucznika marynarki lub generała podporucznika marynarki.

15 lutego 1921 Minister Spraw Wojskowych, generał porucznik Kazimierz Sosnkowski zatwierdził nazwy stopni dla oficerów i szeregowych Marynarki Wojennej. Dla oficerów korpusu morskiego wprowadzono między innymi stopnie: admirała, wice-admirała i kontr-admirała[2]. Oficerom korpusu rzeczno-brzegowego i technicznego, przysługiwały w zamian stopni admiralskich, stopnie generalskie:

  • generała marynarki (gen. mar.),
  • generała porucznika (gen. por.),
  • generała podporucznika (gen. ppor.)[3]

5 maja 1922 weszła w życie Ustawa z dnia 23 marca 1922 r. o podstawowych obowiązkach i prawach oficerów Wojsk Polskich[4]. Na mocy tego aktu prawnego utworzony został Korpus Generałów, jako odrębny korpus osobowy oraz ustanowione w tym korpusie stopnie wojskowe:

W 1919 np. Józef Leśniewski, Józef Porzecki posiadali stopień generała majora.

We współczesnym Wojsku Polskim[edytuj | edytuj kod]

W dzisiejszych SZ RP istnieją cztery stopnie generalskie: w Wojskach Lądowych, Wojskach Specjalnych i Siłach Powietrznych, przeznaczone dla najwyższych dowódców z tych korpusów osobowych:

General m.png Naramiennik General.svg generał (dawniej generał armii)
Gbroni m.png Naramiennik Generał broni land.png generał broni
Generał dywizji m.PNG Naramiennik Generał dywizji land.png generał dywizji
Gbrygady m.png Naramiennik Generał brygady land.png generał brygady

W marynarce wojennej odpowiadają im stopnie admiralskie.

Na pierwszy i następne stopnie generalskie mianuje Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej, w przypadku żołnierza SZ RP wnioskuje o to Minister Obrony Narodowej. W przypadkach innych np. Straży Granicznej Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, a Agencji Wywiadu Szef AW.

Odpowiednikiem stopnia gen. bryg. jest np. w straży pożarnejnadbrygadier, a w policjinadinspektor.

Generał broni jest stopniem "zbiorczym", łączącym w sobie stopnie generałów różnych rodzajów "korpusów" broni: np. generała piechoty, generała artylerii, generała lotnictwa (występujących w przeszłości w wojsku polskim lub współcześnie w wojskach obcych). Za czasów Królestwa Polskiego tj. 1815–1831 r. mianem Korpusu Broni określano cały rodzaj broni, gdyż Korpus Piechoty i Korpus Jazdy (Kawalerii) stanowiły najwyższe szczeble dowódcze tych broni.

Insygniami generała są gwiazdki na naramiennikach (odpowiednio od jednej do czterech, w zależności od stopnia) i wężyk generalski (zarówno na naramiennikach, jak i na otoku), lampasy na spodniach, a także proporzec generalski.

Obecnie w Wojsku Polskim służy około 110 generałów.

Generałowie (czterogwiazdkowi) w SZ PRL i SZ RP[edytuj | edytuj kod]

Stopnie generalskie w innych armiach[edytuj | edytuj kod]

Odpowiedniki polskich stopni generalskich w innych armiach[edytuj | edytuj kod]

państwo Naramiennik Generał brygady land.png generał brygady Naramiennik Generał dywizji land.png generał dywizji Naramiennik Generał broni land.png generał broni Naramiennik General.svg generał (generał armii) Marszałek Polski.svg marszałek
 Bośnia i Hercegowina Brigadni general General-major General-pukovnik brak brak
 Bułgaria Rank insignia of Бригаден генерал of the Bulgarian Army.png бригаден генерал Rank insignia of Генерал-майор of the Bulgarian Army.png генерал-майор Rank insignia of Генерал-лейтенант of the Bulgarian Army.png генерал-лейтенант Rank insignia of Генерал of the Bulgarian Army.png генерал brak
 Chińska Republika Ludowa Shao Jiang (少将) Zhong Jiang (中将) Shang Jiang (上将) brak brak
 Chorwacja Army-HRV-OF-06.svg brigadni general[b] Army-HRV-OF-07.svg general bojnik Army-HRV-OF-08.svg general pukovnik Army-HRV-OF-09.svg general zbora Army-HRV-OF-10.svg stožerni general
 Czechy brigádní generál generálmajor generálporučík armádní generál brak
 Francja Army France OF6.png Général de Brigade[c]
W lotnictwie: Général de Brigade Aérien
Army France OF7.png Général de Division
W lotnictwie:Général de Division Aérien
Army France OF8.png Général de Corps d´Armée
W lotnictwie:Général de Corps Aérien
Army France OF9.png Général d´Armée
W lotnictwie:Général d´Armée Aérien
Army France OF10.png Marszałek Francji Maréchal de France[d]
 Grecja Army-GRE-OF-06.svg Taxiarchos Army-GRE-OF-07.svg Ypostratigos Army-GRE-OF-08.svg Antistratigos Army-GRE-OF-09.svg Stratigos brak
 Hiszpania Oficial6.png General de brigada Oficial7.png General de división Oficial8.png Teniente general Oficial9.png General de Ejército Oficial10.png Capitán general[e]
 Izrael IDF tat aluf.svg Tat-Aluf IDF aluf.svg Aluf IDF rav aluf.svg Rav-Aluf brak brak
 Japonia JGSDF Major General insignia (b).svg rikushōho[f] JGSDF Lieutenant General insignia (b).svg rikushō JGSDF General insignia (b).svg rikujō bakuryōchō brak brak
 Kanada Cdn-Army-BGen(OF-6)-2014.svg Brigadier-General Cdn-Army-MGen(OF-7)-2014.svg Major-General Cdn-Army-LGen(OF-8)-2014.svg Lieutenant-General Cdn-Army-Gen(OF-9)-2014.svg General
 Kuba General de Brigada General de División General de Cuerpo de Ejército Cargo General de Ejercito.svg General de Ejército[g][h] Cargo Comandante en Jefe Cuba.svg Comandante en Jefe[i]
 Litwa OF-6 brigados generolas SP.jpg brigados generolas OF-7 generolas majoras SP.jpg generolas majoras OF-8 generolas leitenantas SP.jpg generolas leitenantas brak brak
 Meksyk General Brigadier General de brigada General de división brak brak
 Mongolia Бригадын генерал – Generał Brygady Хошууч генерал – Generał Dywizji Дэслэгч генерал – Generał Broni Хурандаа генерал – Generał czterogwiazdkowy Маршал
 Niemcy Dienstgrad Bundeswehr Heer 311 Brigadegeneral.svg Brigadegeneral Dienstgrad Bundeswehr Heer 321 Generalmajor.svg Generalmajor Dienstgrad Bundeswehr Heer 331 Generalleutnant.svg Generalleutnant Dienstgrad Bundeswehr Heer 341 General.svg General Feldmarschall
 Norwegia NOR OF6.png Brigadier[j] NOR OF7.png Generalmajor NOR OF8.png Genralløytnant NOR OF9.png General brak
 Portugalia 19 - Brigadeiro-general.svg Brigadeiro-general 20 - Major-general.svg Major-general 21 - Tenente-general.svg Tenente-general 22 - General.svg General 23 - Marechal.svg Marechal[k]
 Rosja RAF A F6MajGen 2010.png генерал-майор RAF A F7LtGen 2010.png генерал-лейтенант RAF A F8ColGen 2010.png генерал-полковник RAF A F9GenArmy 2010.png генерал армии 19marshal.png Маршал Российской Федерации[l]
 Rumunia RO-Army-OF6.png General de brigada RO-Army-OF7.png General maior RO-Army-OF8.png General locotenent RO-Army-OF9.png General brak
 Słowacja Brigádny generál Generálmajor Generálporučík Generál brak
 Szwajcaria CHE OF6 Br.svg Brigadier[m] CHE OF7 Div.svg Divisionar CHE OF8 KKdt.svg Korpskommandant CHE OF9 General.svg General[n] brak
 Szwecja SWE-Brigadgeneral-svart.png Brigadgeneral SWE-Generalmajor-sv.png Generalmajor SWE-Generallöjtnant-sv.png Generallöjtnant SWE-General-sv.png General brak
 Turcja Tuğgeneral Tümgeneral Korgeneral Orgeneral[o] brak
 Ukraina Генерал-майор Генерал-лейтенант Генерал-полковник brak Генерал армії України[p]
 Wielka Brytania UK Army OF6.png Brigadier[q] UK Army OF7.png Major General[r] UK Army OF8.png Lieutenant General[s] UK Army OF9.png General UK Army OF10.png Field Marshal [t]
 Węgry Rank Army Hungary OF-06.svg Dandártábornok Rank Army Hungary OF-07.svg Vezérőrnagy Rank Army Hungary OF-08.svg Altábornagy Rank Army Hungary OF-09.svg Vezérezredes brak
 Włochy Rank insignia of generale di brigata of the Army of Italy (1973).svg Generale di brigata[u] Rank insignia of generale di divisione of the Army of Italy (1973).svg Generale di divisione Rank insignia of generale di corpo d'armata of the Army of Italy (1973).svg Generale di corpo d'armata Rank insignia of generale di corpo d'armata con incarichi speciali of the Army of Italy (1973).svg Generale di corpo d'armata con incarichi speciali Rank insignia of generale of the Army of Italy (1973).svg Generale[v]

 Stany Zjednoczone[edytuj | edytuj kod]

W Siłach Zbrojnych Stanów Zjednoczonych stopnie generalskie są używane przez Wojska Lądowe, Korpus Piechoty Morskiej i Siły Powietrzne.

Oryginalna nazwa stopnia Tłumaczenie nazwy Liczba gwiazdek Polski odpowiednik
General of the Armies 6 Star.svg[w] generał armii (l.mn.) 6 (nieoficjalnie) brak odpowiednika
General of the Army Army-USA-OF-10.svg[x] generał armii (l.poj.) 5 Marszałek Polski Marszałek Polski.svg[5]
General Army-USA-OF-09.svg generał 4 generał Naramiennik General.svg
Lieutenant General Army-USA-OF-08.svg generał porucznik 3 generał broni Naramiennik Generał broni land.png
Major General Army-USA-OF-07.svg generał major 2 generał dywizji Naramiennik Generał dywizji land.png
Brigadier General Army-USA-OF-06.svg generał brygadier 1 generał brygady Naramiennik Generał brygady land.png

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Zobacz hasło generał w Wikisłowniku

Uwagi

  1. 1,0 1,1 1,2 generał armii
  2. Chorwacki brygadier (brigadir) ma trzy "plecionki", będące odpowiednikami gwiazdek – o jedną więcej niż pułkownik (pukovnik); natomiast brigadni general ma jedną i trzy generalskie sznury.
  3. Général de Brigade ma dwie gwiazdki, brak jednogwiazdkowego generała.
  4. We współczesnej Francji marszałek nie jest stopniem wojskowym.
  5. W posiadaniu Jego Królewskiej Mości w ramach swoich konstytucyjnych funkcji/Posiadanych przez Szefów Obrony/Tytuł; Honorowy lub pośmiertnie ranga
  6. Dwa kwiaty chryzantemy (?), brak odpowiednika jednogwiazdkowego generała.
  7. Stopniem wyższym od kubańskiego czterogwiazdkowego generała (General de Ejército) jest odmiennie oznaczony Comandante en Jefewódz naczelny – odpowiednik marszałka.
  8. Raúl Castro jako naczelny dowódca Kubańskich Sił Zbrojnych nosi stopień General de Ejército
  9. Insygnia noszone przez Fidela Castro
  10. Norweski brygadier jest jednogwiazdkowym generałem.
  11. Tytuł; Honorowy lub pośmiertny, czasu wojny;.Na przykład w Hiszpanii, ten stopień jest utrzymywany wyłącznie przez HM Król Hiszpanii.
  12. W ZSSR istniały cztery stopnie generalskie i trzy marszałkowskie: marszałek [rodzaju wojsk], główny marszałek [rodzaju sił zbrojnych], Marszałek Związku Radzieckiego.
  13. Szwajcarski brygadier jest jednogwiazdkowym generałem.
  14. Stopień nadawany tylko i wyłącznie w wypadku zagrożenia wojennego. Ostatnim oficerem w tym stopniu był generał Henri Guisan (1874–1960), mianowany podczas II wojny światowej
  15. Stopniem wyższym od tureckiego czterogwiazdkowego generała (Orgeneral) jest odmiennie oznaczony (brak gwiazdek, złote epolety) Maresal – marszałek.
  16. Generał armii Ukrainy, mimo nazwy, ma oznaczenia typowe dla marszałka: jedna gwiazdka – większa od generalskich, na wzór marszałkowskiej z czasów ZSRR, i złoty tryzub w złotym wieńcu.
  17. Stopień brygadiera ("Brigadier": korona i trzy romby) ma oznaczenie analogiczne do pułkownika ("Colonel": korona i dwa romby) mimo to według klasyfikacji NATO brytyjski brygadier odpowiada generałowi brygady, OF-6.
  18. Romb, pałasz skrzyżowany z laską marszałkowską (głównodowodzącego).
  19. Korona, pałasz i laska marszałkowska (głównodowodzącego).
  20. Najwyższy stopień to Field Marshal (marszałek polny). W lotnictwie występują następujące stopnie odpowiadające stopniom generalskim (oznaczane dwoma szerokimi czarnymi paskami rozdzielonymi szerokim srebrnym): Air Commodore, Air Vice-Marshal, Air Marshal, Air Chief Marshal, Marshal of the Royal Air Force (marszałek lotnictwa).
  21. We włoskich wojskach lądowych między pułkownikiem a generałem brygady ("Generale di brigata") występują jeszcze dwa stopnie: colonello comandante di corpo i colonnello che grado superiore ("pułkownik tymczasowo w randze generała brygady")
  22. Szef Sztabu Obrony
  23. stopień wojsk lądowych, Siły Powietrzne i Korpus Piechoty Morskiej odpowiednika nie mają. Tytuł ten w historii otrzymali tylko George Washington (pośmiertnie) i John Pershing. Nie istnieją oficjalne oznaczenia stopnia. Usytuowanie tego stopnia w hierarchii jest zresztą niejasne. Mianowicie gen. Pershing otrzymał po I wojnie światowej ten stopień jako stopień honorowy odpowiadający stopniowi marszałka; jako oznaczenie stopnia nosił 4 złote gwiazdki (podczas gdy posiadacz stopnia generała nosił 4 srebrne gwiazdki); sama nazwa stopnia pierwotnie miała brzmieć General of the Army (analogicznie do stopnia Admiral of the Navy przyznanego admirałowi Deweyowi), ale zmieniono ją na General of the Armies, ponieważ w skład wojsk podległych we Francji Pershingowi wchodziły także jednostki Korpusu Piechoty Morskiej a nie tylko wojsk lądowych (ang. Army). Kiedy w 1944 r. utworzono stopień General of the Army (oznaczony 5 srebrnymi gwiazdkami), nie zadbano o jego jednoznaczne usytuowanie w hierarchii (nieoficjalnie uznawano oba stopnie za równorzędne, ale z racji tego, że gen. Pershing dłużej nosił swój stopień, przyznano mu starszeństwo). W 1945 r. pojawiła się propozycja utworzenia wyższych normalnych niehonorowych stopni General of the Armies i Admiral of the Navy, które miały być oznaczone 6 srebrnymi gwiazdkami i miały odpowiadać stopniowi generalissimusa; stopnie te mieli otrzymać gen. Douglas MacArthur i adm. Chester Nimitz – wynikało to z przygotowań do inwazji na Japonię. Po kapitulacji Japonii zrezygnowano z tego zamiaru. Gen. Pershing do śmierci w 1948 r. odmawiał noszenia 5 lub 6 srebrnych gwiazdek zamiast 4 złotych. W 1976 prezydent Gerald Ford zadecydował o przyznaniu Waszyngtonowi pośmiertnie stopnia General of the Armies, ale równocześnie nie określono, jakie oznaczenie będzie stosowane (4 złote czy 6 srebrnych gwiazdek).
  24. stopień wojsk lądowych, w lotniczych odpowiednik to General of the Air Force, piechota morska odpowiednika nie ma.

Przypisy

  1. Dziennik Rozkazów Wojskowych z 3 kwietnia 1919 r. Nr 37, poz. 1198.
  2. Zachowano oryginalną pisownię stopni wiceadmirała i kontradmirała.
  3. Dziennik Rozkazów Wojskowych z 15 lutego 1921 r. Nr 6, poz. 117.
  4. Dz. U. z 1922 r. Nr 32, poz. 256
  5. Szkic o najwyższych stopniach wojskowych str. 121

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]