Sieradz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, szukaj
Sieradz
Panorama miasta z Alei Pokoju
Panorama miasta z Alei Pokoju
Herb Flaga
Herb Sieradza Flaga Sieradza
Państwo  Polska
Województwo łódzkie
Powiat sieradzki
Gmina gmina miejska
Założono XI wiek
Prawa miejskie w roku 1247
Prezydent miasta Jacek Walczak
Powierzchnia 51,22 km²
Ludność (2010)
• liczba
• gęstość

44 018
856,6 os./km²
Strefa numeracyjna
+48 43
Kod pocztowy 98-200 do 98-210
Tablice rejestracyjne ESI
Położenie na mapie Polski
Poland location map.svg
"Sieradz"
Sieradz
51°36′N 18°45′E / 51.6, 18.75Na mapach: 51°36′N 18°45′E / 51.6, 18.75
TERC
(TERYT)
1101214011
Urząd miejski
Plac Wojewódzki 1
98-200 Sieradz
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa
Kościół pw. Wszystkich Świętych
Rynek w Sieradzu-fotografia sprzed rewitalizacji
Sieradzki rynek po rewitalizacji
Klasztor w Sieradzu
Most nad Wartą
Rzeka Warta przepływająca przez Sieradz
Tablica miejscowości od strony Zduńskiej Woli
Witacz od strony Zduńskiej Woli
Pozostałości rotundy sieradzkiej
Odrzwia Zamku Sieradzkiego wmurowane w Kościół Farny
ul.Kościuszki
Widok na miasto z wieży ciśnień
Budynek ZUS-u w Sieradzu
Rondo Prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego
Teatr Miejski w Sieradzu
Amfiteatr Miejski w Sieradzu
Galeria Sieradzka
Pomnik na grobie Antoniego "Antoine" Cierplikowskiego

Sieradzmiasto i gmina w województwie łódzkim, w powiecie sieradzkim. Miasto jest położone w strefie nad rzeką Wartą, która tworzy na jego terenie i okolicach Kotlinę Sieradzką. Przez Sieradz biegną drogi krajowe: nr 12, nr 14 i nr 83 oraz linia kolejowa nr 14. W latach 1975-1998 Sieradz był stolicą województwa sieradzkiego.

Według danych z 31 grudnia 2008 miasto liczyło 43 612 mieszkańców[1].

Prawa miejskie od 1247 r. (jedno z najstarszych miast w kraju), następnie stolica księstwa do końca XV wieku. Upadek miasta powstrzymany dopiero pod koniec XIX wieku – rozwój włókiennictwa; w latach 1975-1988 powstały zakłady dziewiarskie, przemysł maszynowy, metalowy i spożywczy (gorzelnia). Duży park etnograficzny, muzeum.

16 października 2006 patronką miasta została ogłoszona święta Urszula Ledóchowska. Dla upamiętnienia dnia w którym Stolica Apostolska wyraziła na to zgodę, dzień 8 czerwca został ustanowiony Świętem Miasta Sieradza.

Spis treści

[edytuj] Nazwa miasta

Nazwa miasta pochodzi prawdopodobnie od imienia Sirad, którego najwcześniejszą formą jest Wszerad. Od XII w. funkcjonowała nazwa Siradia. Przez następne stulecia używana już była obecna nazwa – Siradz oraz Sieradz.[potrzebne źródło]

[edytuj] Historia Sieradza

Information icon.svg Osobny artykuł: Kalendarium historii Sieradza.

Pierwsza wzmianka o Sieradzu pochodzi z Bulli gnieźnieńskiej z roku 1136, gdzie miasto wymieniane jest jako gród kasztelański, jednak badania archeologiczne wskazują, że osada mogła być założona już w XI wieku. W latach 1247 - 1255, nie wiadomo dokładnie kiedy, miasto zostało lokowane na prawie magdeburskim. W 1262-63 roku powstaje Księstwo Sieradzkie, zaś w II połowie XIV wieku województwo sieradzkie. W 1793 roku, miasto zostaje zajęte przez Prusy. W okresie międzywojennym Sieradz był miastem powiatowym w województwie łódzkim; po II wojnie światowej dopiero w 1999 roku powraca do tej funkcji.

[edytuj] II wojna światowa

Podczas II wojny światowej Sieradz został włączony w granice III Rzeszy w granice tzw. Kraju Warty. Niemcy przeprowadzali masowe egzekucje i wysiedlenia oraz likwidację inteligencji polskiej i Żydów. W sieradzkim w latach 1940-1942 na obszarze ok. 320 km. władze okupacyjne utworzyły poligon niemieckich wojsk pancernych[2] , na którym testowano m.in. rakiety V-1[3] zlikwidowano 150 wsi zamieszkanych przez ok. 26 tys. Polaków. Na tym terenie znajdowało się 4876 gospodarstw chłopskich i 9 folwarków ziemskich[4]. Wysiedlono 20 712 osób, resztę zatrudniono na miejscu: w zachowanych majątkach rolnych, przy budowie dróg, lotniska, koszar, baraków dla jeńców wojennych. Część ludności przesiedlono do Łodzi (Litzmannstadt), pozostałych do sąsiednich powiatów.

[edytuj] Struktura powierzchni

Według danych z roku 2002[5] Sieradz ma obszar 51,22 km², w tym:

  • użytki rolne: 64%
  • użytki leśne: 5%

Miasto stanowi 3,82% powierzchni powiatu.

[edytuj] Demografia

Dane z 30 czerwca 2004[6]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób % osób % osób %
populacja 44 326 100 23 248 52,4 21 078 47,6
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
865,4 453,9 411,5

Według danych z roku 2002[5] średni dochód na mieszkańca wynosił 1234,16 zł.

[edytuj] Znani sieradzanie

  • Leszek Czarny (ur. ok. 1241, zm. 30 września 1288) – książę sieradzki
  • Cyprian Bazylik (1535–1600), kompozytor, pracował w kancelarii króla Zygmunta Augusta, był również drukarzem i tłumaczem wydawnictw kalwińskich
  • Tytus Maleszewski urodził się w dniu 4 stycznia 1827 r. w Sieradzu. Artysta malarz
  • ks. Walery Pogorzelski (ur. 12 listopada 1870 r. w Wiktorowie na ziemi gostyńskiej, zm. 12 lutego 1941 r.), wybitny i zasłużony mieszkaniec Sieradza, dziekan i proboszcz sieradzki, działacz narodowy i społeczny, pamiętnikarz, historyk
  • Ary Sternfeld (1905-1980) - jeden z pionierów kosmonautyki, obliczał orbity sztucznych satelitów.
  • Antoni Cierplikowski (1884-1976) - urodzony w Sieradzu fryzjer o międzynarodowej sławie.
  • Zbigniew Lew-Starowicz (ur. 25 października 1943 w Sieradzu)- polski lekarz psychiatra i psychoterapeuta, ekspert z zakresu seksuologii i konsultant krajowy w tej dziedzinie.
  • Marek Niedźwiecki (24 marca 1954 w Sieradzu). Polski dziennikarz muzyczny, wieloletni prezenter Programu III Polskiego Radia, w którym w latach 1982-2007 i ponownie od 2010 roku prowadzi m.in. Listę Przebojów Programu III.
  • Beata Andrzejczuk (20 stycznia 1966 w Sieradzu) - polska pisarka dla dzieci i młodzieży. Laureatka wielu literackich nagród.
  • Andrzej Iwicki (26 sierpnia 1947 w Sieradzu) - dziennikarz, korespondent boński Radia Wolna Europa, dziennikarz, bloger (Jan Bogatko).

[edytuj] Zabytki

  • tzw. Dom Kata – budynek kryjący w sobie relikt XIV-wiecznej baszty i niewielki odcinek miejskiego muru obronnego. Jak się wydaje w końcu XVI wieku lub co bardziej prawdopodobne już w XVII wieku w oparciu o basztę wzniesiono zapewne częściowo drewniany lub szachulcowy budynek mieszkalny, z którego do dziś zachowały się murowane sklepione piwnice. Obecnie istniejący obiekt powstał w końcu XVIII, bądź na przełomie XVIII i XIX wieku wykorzystując w swych murach relikt umocnień miejskich i starsze piwnice. Przed 1823 rokiem dobudowano doń nieistniejącą już dziś przybudówkę. Zastąpił ją ostatnio nowszy obiekt wzniesiony wraz z remontem i adaptacją całego gmachu, który odzyskała dawny blask i świetność dzięki prywatnemu inwestorowi.
  • budynek u zbiegu ul. Dominikańskiej i Zamkowej, zwany "kamienicą pojagiellońską". Jest to najstarsza kamienica w Sieradzu - powstała w końcu XVI lub na początku XVII wieku. Obecnie siedziba Muzeum Okręgowego.
  • dawny zajazd pocztowy z XIX w., obecnie siedziba m.in. Biura Wystaw Artystycznych
  • kościół i klasztor podominikański
  • kościół farny pw. Wszystkich Świętych
  • Wzgórze Zamkowe będące pozostałością grodu kasztelańskiego, a następnie książęcego, w którego obrębie w XIII wieku wzniesiono ceglaną rotundę. W XIV wieku gród zastąpił murowany zamek królewski (starościński), wielokrotnie rozbudowywany i przebudowywany, rozebrany w końcu XVIII wieku
  • staromiejski Rynek
  • Sieradzki Park Etnograficzny
  • budynek Teatru Miejskiego, w przeszłości stajnie pocztowe
  • oficyna dworska tzw. "Dworek Modrzewiowy"
  • drewniany kościół pw. św. Ducha
  • kościół pw. św. Wojciecha
  • synagoga w Sieradzu z l. 1819-1824, zdewastowana podczas II wojny światowej, po 1945 r. przebudowana na biura
  • zabytkowe kamienice przy ul. Dominikańskiej, Warszawskiej i Kolegiackiej
  • na miejscowym cmentarzu katolickim groby powstańców z 1863 roku, żołnierzy września 1939 roku, oraz grób A. Cierplikowskiego – sławnego fryzjera "Antoina"
  • cmentarz żydowski
  • neoklasyczny gmach I Liceum Ogólnokształcącego im. Kazimierza Jagiellończyka z lat 20. XX w.

[edytuj] Edukacja

  • Przedszkola:
    • Przedszkole nr 1 im. Kubusia Puchatka
    • Przedszkole nr 2 im. Krasnala Hałabały
    • Przedszkole nr 3 im. Jana Brzechwy
    • Przedszkole nr 4
    • Przedszkole nr 5 im. Misia Uszatka
    • Przedszkole nr 6 im. Jasia i Małgosi
    • Przedszkole nr 15
    • Niepubliczne Przedszkole Zgromadzenia Sióstr Urszulanek im. Św. Urszuli Ledóchowskiej
  • Szkoły artystyczne
    • Państwowa Szkoła Muzyczna I stopnia w Sieradzu /www.psmsieradz.pl
  • Szkoły podstawowe:
    • Szkoła Podstawowa nr 1 im. Władysława Reymonta
    • Szkoła Podstawowa nr 4 im. Marii Konopnickiej
    • Szkoła Podstawowa nr 6 im. Janiny Majkowskiej
    • Szkoła Podstawowa nr 7
    • Szkoła Podstawowa Integracyjna nr 8
    • Szkoła Podstawowa nr 9 im. Władysława Łokietka
    • Szkoła Podstawowa nr 10 im. Bolesława Zwolińskiego
    • "Edukacja Niezależna" Sp. z o.o.
    • Katolicka Szkoła Podstawowa przy Parafii Rzymskokatolickiej Św. Urszuli Ledóchowskiej
  • Gimnazja:
    • Publiczne Gimnazjum Gminy Sieradz im. Jana Pawła II
    • Gimnazjum nr 1 im. 31 Pułku Strzelców Kaniowskich
    • Gimnazjum nr 2 im. Królowej Jadwigi
    • Gimnazjum nr 3 im. Unii Europejskiej
    • "Edukacja Niezależna" Sp. z o.o.
    • Gimnazjum Katolickie przy Parafii Rzymskokatolickiej Św. Urszuli Ledóchowskiej
    • Gimnazjum Językowe Społecznego Towarzystwa Oświatowego
  • Szkoły ponadgimnazjalne:
    • Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych nr 1
    • Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych nr 2 im. Marii Dąbrowskiej
    • I Liceum Ogólnokształcące im. Kazimierza Jagiellończyka
    • II Liceum Ogólnokształcące im. Stefana Żeromskiego
    • III Liceum Ogólnokształcące im. gen. Karola Świerczewskiego (nadane w 1987 r., nie funkcjonuje do dziś)
    • Liceum Ogólnokształcące w Zespole Szkół Katolickich
    • Liceum Ogólnokształcące Umiejętności Twórczych
    • Liceum Ogólnokształcące Społecznego Towarzystwa Oświatowego
    • Centrum Kształcenia Ustawicznego
  • Szkoły policealne:
    • Centrum Kształcenia Ustawicznego

[edytuj] Kultura

Biblioteki:

  • Miejska Biblioteka Publiczna
  • Powiatowa Biblioteka Publiczna
  • Biblioteka Pedagogiczna w Sieradzu

Domy Kultury:

  • Miejski Dom Kultury www.mdksieradz.pl - od 2009 r. również zamiejscowa scena Teatru im. Stefana Jaracza w Łodzi (w ramach projektu "Utworzenie Europejskich Scen Teatru im. Stefana Jaracza w województwie łódzkim)
  • Spółdzielczy Dom Kultury
  • Młodzieżowy Dom Kultury im. Tadeusza Sygietyńskiego

Kina i Teatry - Obecnie nie działa żadne kino. W lecie odbywają się projekcje kinowe "pod chmurką", w amfiteatrze w Parku Staromiejskim. W budynku dawnego teatru miejskiego działa Miejski Dom Kultury - organizuje seanse filmowe, koncerty, w tym muzyki poważnej i jazzu, a także spektakle teatralne (patrz wyżej).

Galerie:

  • Biuro Wystaw Artystycznych www.bwasieradz.pl

Muzea:

  • Muzeum Okręgowe w Sieradzu

[edytuj] Stowarzyszenia, towarzystwa i fundacje

  • Towarzystwo Muzyczne "Fermata"
  • Stowarzyszenie Miłośników Sztuk Pięknych
  • Towarzystwo Miłośników Folkloru
  • Towarzystwo Kultury Teatralnej Oddział w Sieradzu
  • Stowarzyszenie Twórców Ludowych Oddział w Sieradzu
  • Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich Zarząd Oddziału w Sieradzu
  • Chór "Cantate Deo" przy Parafii NSJ w Sieradzu
  • Fundacja Wspierania Rozwoju Kultury Miasta Sieradza
  • Towarzystwo Przyjaciół Sieradza[7]
  • Sieradzkie Stowarzyszenie Kulturalno - Oświatowe[8]
  • Bractwo Rycerskie Ziemi Sieradzkiej http://www.siradientis.pl//

[edytuj] Sieradz Open Hair Festiwal

Jest to pierwsza w Polsce impreza polegająca na tworzeniu i prezentowaniu fryzur w otwartej przestrzeni miejskiej. Festiwal jest inspirowany osobą Antoniego "Antoine" Cierplikowskiego - światowej sławy fryzjera, pochodzącego z Sieradza. Pierwsza edycja festiwalu odbyła się w 2009 roku w dniach 17-19 lipca. W programie między innymi:

  • pokazy kosmetyczne i fryzjerskie,
  • XXV Ogólnopolski Konkurs Uczniów Fryzjerstwa im. Antoine`a Cierplikowskiego,
  • półfinał konkursu Miss Polski,
  • bicie rekordu świata w ilości osób poddawanych jednoczesnej stylizacji fryzur w przestrzeni miasta,
  • projekcje kinowe
  • koncerty muzyczne z udziałem zagranicznych artystów (Jay Delano, In-Grid oraz David Tavaré)[9]

W 2010 roku odbyła się druga edycja festiwalu. W przeciwieństwie do poprzedniej, ustanowiono rekord świata w ilości osób poddawanych jednoczesnej stylizacji włosów[10] Wśród gwiazd, jakie wystąpiły na festiwalu była brytyjska piosenkarka i DJ - Sonique oraz czeski zespół Verona.

[edytuj] Wspólnoty religijne

Na terenie miasta działalność duszpasterską prowadzą następujące kościoły:

Inne wyznania

[edytuj] Handel

W Sieradzu znajduje się spora liczba supermarketów, sklepów wielobranżowych oraz budynków wielkopowierzchniowych:

  • "Galeria Sieradzka" - jedno z największych centrów handlowych w naszym regionie.
  • "Galeria Rondo"
  • "Galeria Dekada" (Tesco, EMPiK, MediaExpert, C&A, H&M, Rossmann i inne)
  • C.H. "Pod Wieżą"
  • dom handlowy "Bartek"
  • dom handlowy "Warta"
  • dom handlowy "Hermes"

Sieci supermarketów w Sieradzu: Kaufland, Carrefour, TESCO, Lidl, Piotr i Paweł, Polo Market, Biedronka, Sedal.

[edytuj] Sport, turystyka, rekreacja

[edytuj] Sieradzkie kluby sportowe

[edytuj] Ścieżki rowerowe

  • Trasa 1 - Osiedle Broniewskiego – ulica Jana Pawła II – Plac Wojewódzki – ulica Ogrodowa (gdzie następuje włączenie się do ruchu ulicznego)
  • Trasa 2 - Osiedle Broniewskiego – ulica Piłsudskiego
  • Trasa 3 - Osiedle Broniewskiego – Aleja Pokoju – ulica Polna – ulica Leszka Czarnego
  • Trasa 4 - Osiedle Broniewskiego – ulica Zajęcza – ulica Targowa – ulica Krakowskie Przedmieście – ulica Wierzbowa
  • Trasa 5 - Rynek Starego Miasta – ulica Dominikańska – ulica Warszawska – ulica Sienkiewicza – Park im. Adama Mickiewicza

(Wraz z resztą uliczek dochodzących do Rynku- Ogrodową, Krótką, Kolegiacką, Wodną, Zamkową, Szewską)

  • Trasa 6 - Rynek Starego Miasta – ulica Kościuszki – ulica Żwirki i Wigury – ulica Toruńska – Park Staromiejski
  • Trasa 7 - Ulica Kościuszki – ulica Sienkiewicza – park Staromiejski

[edytuj] Szlaki turystyczne

  • Szlak "Walk nad Wartą 1939 r." - o długości 54 km
  • Szlak "Zabytkowych Dworków Ziemi Sieradzkiej" - o długości 45 km
  • Szlak "Władysława Reymonta" - o długości 35 km
  • Szlak "Sieradzka Eska" - rowerowy o długości 109 km

[edytuj] Transport

[edytuj] Drogi

Ważny węzeł drogowy – krzyżują się tu drogi krajowe:

i wojewódzkie:

Planowa jest budowa drogi ekspresowej S8 przez południowe obrzeża Sieradza.

[edytuj] Kolej i komunikacja PKS

Budynek stacji kolejowej Sieradz
Dworzec autobusowy w Sieradzu

Przez miasto przebiega wybudowana w 1902 roku linia kolejowa Łódź Kaliska-Kalisz, stanowiąca obecnie część linii nr 14 relacji Łódź KaliskaOstrów Wielkopolski - Forst. Obecnie miasto posiada trzy działające stacje kolejowe:

Komunikację z okolicą oraz z całym krajem zapewnia PKS Sieradz, oraz nowy (wybudowany w 2007 roku) dworzec autobusowy.

[edytuj] Komunikacja miejska

W Sieradzu działa 12 linii autobusowych, z czego 2 międzymiastowe (Z,E - kursy pomiędzy Sieradzem, a Zduńską Wolą)

  • Linia nr 1: Mickiewicza - Kłocko
  • Linia nr 2: Szlachecka - Sosnowa
  • Linia nr 2BS: Broniewskiego MPK - Uniejowska (kursuje tylko w dni nauki szkolnej)
  • Linia nr 3: Chojne - Charłupia Mała
  • Linia nr 4: Mickiewicza - Bogumiłów (nie kursuje w soboty, niedziele i święta)
  • Linia nr 5: Bohaterów Września - Mickiewicza (nie kursuje w soboty, niedziele i święta)
  • Linia nr 6: Sadowa - Sadowa (linia okrężna, w jednym kierunku, nie kursuje w wakacje, soboty, niedziele i święta)
  • Linia nr 7: Armii Krajowej - Uniejowska
  • Linia nr 8 (linia zawieszona)
  • Linia nr 9: Sadowa - Krakowskie Przedmieście/kościół (kursuje tylko w dni świąteczne)
  • Linia nr 10: Armii Krajowej - Rzechta (kursuje tylko w dni nauki szkolnej)
  • Linia Z: Armii Krajowej - Zduńska Wola Karsznice (Leśmiana)
  • Linia Ex: Armii Krajowej - Zduńska Wola Szkolna TE (nie kursuje w soboty, niedziele i święta)

[edytuj] Gospodarka

Medana na ul. Łokietka

Medana i Ytong to dwie najważniejsze firmy ulokowane na terenie Sieradza[11].

Medana, jest spółką należącą do grupy Polpharma. Firma ma w Sieradzu fabrykę leków, która się rozbudowuje. Aktualnie w fazie budowy jest kolejna hala produkcyjna. W 2009 roku zaś ukończono budowę biurowca grupy Polpharma i hali produkcyjnej przy ul. Łokietka.

Ytong to międzynarodowy koncern, który 7 września 2000 r. uroczyście otworzył w Sieradzu swoją drugą fabrykę w Polsce. Nowa fabryka YTONG w Sieradzu jest najnowocześniejszą na świecie fabryką betonu komórkowego.

W Sieradzu znajduje się również Okręgowa Spółdzielnia Mleczarska "WART-MILK", której początki działalności sięgają 1926. Zaopatruje ona region w produkty mleczarskie, ale również eksportuje je za granicę.

Partner Tech Sieradz Sp. z o.o. Jedna z największych w Sieradzu firm z branży podzespołów elektronicznych. To firma ze 100-procentowym kapitałem szwedzkim. Jej polski oddział w Sieradzu powstał w 1999 r.

Przemysł spirytusowy ma w Sieradzu zakład Polmos Sieradz, który rozpoczął tu swoją działalność w 1907.

FEBER Sp. z o.o. Grupa Inter Cars S.A. Zakład Produkcji Pojazdów - producent naczep i pojazdów samowyładowczych.

W 2012 roku ma być oddane Centrum Logistyczne Biedronki które jest w budowie[12].

[edytuj] Podział na osiedla

[edytuj] Miasta partnerskie

[edytuj] Media

[edytuj] Sąsiednie gminy

Sieradz, Wróblew, Brzeźnio, Warta

[edytuj] Zobacz też

Commons in image icon.svg

Przypisy

  1. Lucyna Nowak, Joanna Stańczyk, Agnieszka Znajewska. Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2008 r.). , 2009. GUS, Departament Badań Statystycznych. Główny Urząd Statystyczny. ISSN 1734-6118 (pol.). 
  2. Ruszkowski A., Poligon niemieckich czołgów, [w:] „Na sieradzkich szlakach”, nr4/1996, s. 5-6 (plan, foto.)
  3. Klepandy W., Ziemia Sieradzka poligonem latających rakiet, [w:] „Na sieradzkich szlakach”, nr 2/1998, s. 21-22,
  4. Felchner A., Wysiedlenia i przesiedlania w Sieradzkiem podczas II wojny św., [w:] „Biuletyn Okręgowej Komisji Badania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Łodzi”, t. III, Łódź 1994, s. 52-60
  5. 5,0 5,1 Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset (pol.). regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
  6. Baza Demograficzna – Tablice predefiniowane – Wyniki badań bieżących; Stan i struktura ludności; Ludność według płci i miast (pol.). GUS. [dostęp 2010-09-14].
  7. Towarzystwo Przyjaciół Sieradza - TPS Sieradz www.tpssieradz.republika.pl Sieradz Kościuszki 5/16
  8. Sieradzkie Stowarzyszenie Kulturalno Oświatowe w Sieradzu
  9. http://openhair.pl/pl, Oficjalna strona Sieradz Open Hair Festiwal
  10. Rekordowa niedziela na Sieradz Open Hair Festival 2010
  11. 10 lat w rozwoju miast, tygodnik "Siedem dni",
  12. Jeronimo bierze się do pracy, nasze.fm,

[edytuj] Bibliografia

[edytuj] Linki zewnętrzne

Osobiste
Przestrzenie nazw
Warianty
Działania
Nawigacja
Dla czytelników
Dla wikipedystów
Drukuj lub eksportuj
Narzędzia
W innych językach