Sieradz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Sieradz
Panorama miasta z alei Pokoju
Panorama miasta z alei Pokoju
Herb Flaga
Herb Sieradza Flaga Sieradza
Państwo  Polska
Województwo  łódzkie
Powiat sieradzki
Gmina gmina miejska
Data założenia XI wiek
Prawa miejskie w roku 1247
Prezydent Jacek Walczak
Powierzchnia 51,22 km²
Populacja (2010)
• liczba ludności
• gęstość

44 018
856,6 os./km²
Strefa numeracyjna
+48 43
Kod pocztowy 98-200 do 98-210
Tablice rejestracyjne ESI
Położenie na mapie województwa łódzkiego
Mapa lokalizacyjna województwa łódzkiego
Sieradz
Sieradz
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Sieradz
Sieradz
Ziemia 51°35′43″N 18°43′50″E/51,595278 18,730556Na mapach: 51°35′43″N 18°43′50″E/51,595278 18,730556
TERC
(TERYT)
1101214011
Urząd miejski
Plac Wojewódzki 1
98-200 Sieradz
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa
Most wantowy nad Wartą
Rzeka Warta przepływająca przez Sieradz
Rynek w Sieradzu – fotografia sprzed rewitalizacji
Sieradzki rynek po rewitalizacji

Sieradzmiasto i gmina w województwie łódzkim, w powiecie sieradzkim. Miasto jest położone w strefie nad rzeką Wartą, która tworzy na jego terenie i okolicach Kotlinę Sieradzką. Przez Sieradz biegną drogi krajowe: nr 12, nr 14 i nr 83 oraz linia kolejowa nr 14. W latach 1975-1998 Sieradz był stolicą województwa sieradzkiego.

Był miastem królewskim Korony Królestwa Polskiego[1].

Według danych z 31 grudnia 2008 miasto liczyło 43 612 mieszkańców[2].

Prawa miejskie od 1247 (jedno z najstarszych miast w kraju), następnie stolica księstwa do końca XIV w. Upadek miasta powstrzymany dopiero pod koniec XIX w., rozwój ośrodka włókiennictwa w kalisko-mazowieckim okręgu przemysłowym; w latach 1945-1970 powstały zakłady dziewiarskie, przemysł maszynowy, metalowy i spożywczy (gorzelnia). Duży park etnograficzny, muzeum.

16 października 2006 patronką miasta została ogłoszona święta Urszula Ledóchowska. Dla upamiętnienia dnia w którym Stolica Apostolska wyraziła na to zgodę, dzień 8 czerwca został ustanowiony Świętem Miasta Sieradza.

Nazwa miasta[edytuj | edytuj kod]

Nazwa miasta pochodzi prawdopodobnie od imienia Sirad, którego najwcześniejszą formą jest Wszerad.[potrzebne źródło] Od XII w. nazwa miasta notowana była po łacinie jako Siradia. W 1136 Ziraz, w 1241 – Chirask, 1261 Seradz, 1280 Sqradz, a w 1284 Siraz[3]. Przez następne stulecia używana już była obecna nazwa – Siradz oraz Sieradz. W roku 1154 arabski geograf Al-Idrisi w swoim dziele pt. Księga Rogera zamieścił nazwę Sieradza jako S(i)rad(i)ja pośród innych polskich miast: Krakowa, Gniezna, Wrocławia, Łęczycy oraz Santoka[4][5]. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego wydany na przełomie wieków XIX i XX podaje nazwę Sieradz[6].

Historia Sieradza[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Kalendarium historii Sieradza.

Pierwsza wzmianka o Sieradzu pochodzi z Bulli gnieźnieńskiej z roku 1136, gdzie miasto wymieniane jest jako gród kasztelański, jednak badania archeologiczne wskazują, że osada mogła być założona już w XI wieku. W latach 1247-1255, nie wiadomo dokładnie kiedy, miasto zostało lokowane na prawie magdeburskim. W 1262-63 roku powstaje Księstwo Sieradzkie, zaś w II połowie XIV wieku województwo sieradzkie. Do 1793 roku był miastem wojewódzkim. W 1793 roku, miasto zostaje zajęte przez Prusy. W okresie międzywojennym i po II wojnie światowej Sieradz był miastem powiatowym w województwie łódzkim. Od 1 czerwca 1975 roku do 31 grudnia 1998 roku Sieradz ponownie był miastem wojewódzkim. Od 1999 roku powraca do funkcji stolicy powiatu.

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

Podczas II wojny światowej Sieradz został włączony w granice III Rzeszy w granice tzw. Kraju Warty. Niemcy przeprowadzali masowe egzekucje i wysiedlenia oraz likwidację inteligencji polskiej i Żydów. W sieradzkim w latach 1940-1942 na obszarze ok. 320 km. władze okupacyjne utworzyły poligon niemieckich wojsk pancernych[7] , na którym testowano m.in. rakiety V-1[8] zlikwidowano 150 wsi zamieszkanych przez ok. 26 tys. Polaków. Na tym terenie znajdowało się 4876 gospodarstw chłopskich i 9 folwarków ziemskich[9]. Wysiedlono 20 712 osób, resztę zatrudniono na miejscu: w zachowanych majątkach rolnych, przy budowie dróg, lotniska, koszar, baraków dla jeńców wojennych. Część ludności przesiedlono do Łodzi (Litzmannstadt), pozostałych do sąsiednich powiatów.

Struktura powierzchni[edytuj | edytuj kod]

Według danych z roku 2002[10] Sieradz ma obszar 51,22 km², w tym:

  • użytki rolne: 64%
  • użytki leśne: 5%

Miasto stanowi 3,82% powierzchni powiatu.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Ludność Sieradza.

Dane z 30 czerwca 2004[11]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób % osób % osób %
populacja 44 326 100 23 248 52,4 21 078 47,6
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
865,4 453,9 411,5

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • tzw. Dom Kata przy ul. Ogrodowej – budynek kryjący w sobie relikt XIV-wiecznej baszty i niewielki odcinek miejskiego muru obronnego. Jak się wydaje, w końcu XVI wieku lub – co bardziej prawdopodobne – już w XVII wieku, w oparciu o basztę wzniesiono zapewne częściowo drewniany lub szachulcowy budynek mieszkalny, z którego do dziś zachowały się murowane sklepione piwnice. Obecnie istniejący obiekt powstał w końcu XVIII, bądź na przełomie XVIII i XIX wieku, z wykorzystaniem w murach reliktu umocnień miejskich i starszych piwnic. Przed rokiem 1823 dobudowano doń nieistniejącą już dziś przybudówkę. Zastąpił ją ostatnio nowszy obiekt, wzniesiony równocześnie z remontem i adaptacją całego gmachu, który odzyskał dawny blask i świetność dzięki inwestorowi prywatnemu;
  • budynek u zbiegu ul. Dominikańskiej i Zamkowej, zwany "kamienicą pojagiellońską"; jest to najstarsza kamienica w Sieradzu, powstała w końcu XVI lub na początku XVII wieku, obecnie siedziba Muzeum Okręgowego;
  • dawny zajazd pocztowy z XIX w., obecnie siedziba m.in. Biura Wystaw Artystycznych;
  • kościół i klasztor podominikański;
  • Kolegiata pw. Wszystkich Świętych;
  • Wzgórze Zamkowe, będące pozostałością grodu kasztelańskiego, a następnie książęcego, w którego obrębie w XIII wieku wzniesiono ceglaną rotundę; w XIV wieku gród zastąpił murowany zamek królewski (starościński), wielokrotnie rozbudowywany i przebudowywany, rozebrany w końcu XVIII wieku;
  • staromiejski Rynek;
  • Sieradzki Park Etnograficzny;
  • budynek Teatru Miejskiego, w przeszłości stajnie pocztowe;
  • oficyna dworska, tzw. "Dworek Modrzewiowy";
  • drewniany kościół pw. św. Ducha;
  • kościół pw. św. Wojciecha;
  • synagoga z l. 1819-1824, zdewastowana podczas II wojny światowej i przebudowana przez Niemców na biura;
  • zabytkowe kamienice przy ul. Dominikańskiej, Warszawskiej i Kolegiackiej;
  • garnizonowy Kościół Chrystusa Odkupiciela i Najświętszego Imienia Maryi z l. 1889-1897
  • groby powstańców z 1863 roku, żołnierzy września 1939 roku oraz grób A. Cierplikowskiego – sławnego fryzjera "Antoina", na miejscowym cmentarzu katolickim;
  • cmentarz żydowski;
  • neoklasyczny gmach I Liceum Ogólnokształcącego im. Kazimierza Jagiellończyka z lat 20. XX w.

Znane osoby związane z Sieradzem[edytuj | edytuj kod]

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

  • Przedszkola:
    • Przedszkole nr 1 im. Kubusia Puchatka
    • Przedszkole nr 2 im. Krasnala Hałabały
    • Przedszkole nr 3 im. Jana Brzechwy
    • Przedszkole nr 4
    • Przedszkole nr 5 im. Misia Uszatka
    • Przedszkole nr 6 im. Jasia i Małgosi
    • Przedszkole nr 15
    • Niepubliczne Przedszkole Zgromadzenia Sióstr Urszulanek im. Św. Urszuli Ledóchowskiej
  • Szkoły artystyczne
    • Państwowa Szkoła Muzyczna I stopnia w Sieradzu /www.psmsieradz.pl
  • Szkoły podstawowe:
    • Szkoła Podstawowa nr 1 im. Władysława Reymonta
    • Szkoła Podstawowa nr 4 im. Marii Konopnickiej
    • Szkoła Podstawowa nr 6 im. Janiny Majkowskiej
    • Szkoła Podstawowa Integracyjna nr 8
    • Szkoła Podstawowa nr 9 im. Władysława Łokietka
    • Szkoła Podstawowa nr 10 im. Bolesława Zwolińskiego
    • "Edukacja Niezależna" Sp. z o.o.
    • Katolicka Szkoła Podstawowa przy Parafii Rzymskokatolickiej Św. Urszuli Ledóchowskiej
  • Gimnazja:
    • Publiczne Gimnazjum Gminy Sieradz im. Jana Pawła II
    • Gimnazjum nr 1 im. 31 Pułku Strzelców Kaniowskich
    • Gimnazjum nr 2 im. Królowej Jadwigi
    • Gimnazjum nr 3 im. Unii Europejskiej
    • "Edukacja Niezależna" Sp. z o.o.
    • Gimnazjum Katolickie przy Parafii Rzymskokatolickiej Św. Urszuli Ledóchowskiej
    • Gimnazjum Językowe Społecznego Towarzystwa Oświatowego
  • Szkoły ponadgimnazjalne:
    • Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych nr 1
    • Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych nr 2 im. Marii Dąbrowskiej
    • I Liceum Ogólnokształcące im. Kazimierza Jagiellończyka
    • II Liceum Ogólnokształcące im. Stefana Żeromskiego
    • Liceum Ogólnokształcące w Zespole Szkół Katolickich
    • Liceum Ogólnokształcące Umiejętności Twórczych
    • Liceum Ogólnokształcące Społecznego Towarzystwa Oświatowego
    • Centrum Kształcenia Ustawicznego
  • Szkoły policealne:
    • Centrum Kształcenia Ustawicznego

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Teatr Miejski w Sieradzu
Amfiteatr Miejski w Sieradzu

Biblioteki:

  • Miejska Biblioteka Publiczna
  • Powiatowa Biblioteka Publiczna
  • Biblioteka Pedagogiczna w Sieradzu

Domy kultury:

  • Miejski Dom Kultury www.mdksieradz.pl – od 2009 r. również zamiejscowa scena Teatru im. Stefana Jaracza w Łodzi (w ramach projektu "Utworzenie Europejskich Scen Teatru im. Stefana Jaracza w województwie łódzkim)
  • Spółdzielczy Dom Kultury
  • Młodzieżowy Dom Kultury im. Tadeusza Sygietyńskiego

Kina i teatry – Obecnie nie działa żadne kino. W lecie odbywają się projekcje kinowe pod gołym niebem, w amfiteatrze w Parku Staromiejskim. W budynku dawnego teatru miejskiego działa Miejski Dom Kultury – organizuje seanse filmowe, koncerty, w tym muzyki poważnej i jazzu, a także spektakle teatralne (patrz wyżej).

Galerie:

  • Biuro Wystaw Artystycznych www.bwasieradz.pl

Muzea:

  • Muzeum Okręgowe w Sieradzu

Stowarzyszenia, towarzystwa i fundacje[edytuj | edytuj kod]

  • Towarzystwo Muzyczne "Fermata"
  • Stowarzyszenie Miłośników Sztuk Pięknych
  • Towarzystwo Miłośników Folkloru
  • Towarzystwo Kultury Teatralnej Oddział w Sieradzu
  • Stowarzyszenie Twórców Ludowych Oddział w Sieradzu
  • Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich Zarząd Oddziału w Sieradzu
  • Chór "Cantate Deo" przy Parafii NSJ w Sieradzu
  • Fundacja Wspierania Rozwoju Kultury Miasta Sieradza
  • Fundacja Podaj Rękę
  • Towarzystwo Przyjaciół Sieradza[12]
  • Sieradzkie Stowarzyszenie Kulturalno-Oświatowe[13]
  • Bractwo Rycerskie Ziemi Sieradzkiej http://www.siradientis.pl//

Sieradz Open Hair Festiwal[edytuj | edytuj kod]

Kościół Najświętszego Serca Jezusowego

Jest to pierwsza w Polsce impreza, polegająca na tworzeniu i prezentowaniu fryzur w otwartej przestrzeni miejskiej. Festiwal jest inspirowany osobą Antoniego "Antoine" Cierplikowskiego – światowej sławy fryzjera, pochodzącego z Sieradza. Pierwsza edycja festiwalu odbyła się w 2009 roku w dniach 17-19 lipca. W programie między innymi:

  • pokazy kosmetyczne i fryzjerskie;
  • XXV Ogólnopolski Konkurs Uczniów Fryzjerstwa im. Antoine`a Cierplikowskiego;
  • półfinał konkursu Miss Polski;
  • bicie rekordu świata w ilości osób poddawanych jednoczesnej stylizacji fryzur w przestrzeni miasta;
  • projekcje kinowe;
  • koncerty muzyczne z udziałem zagranicznych artystów (Jay Delano, In-Grid oraz David Tavaré)[14].

W 2010 roku odbyła się druga edycja festiwalu. W przeciwieństwie do poprzedniej ustanowiono rekord świata w ilości osób poddawanych jednoczesnej stylizacji włosów[15].

Wśród gwiazd, jakie wystąpiły na festiwalu była brytyjska piosenkarka i DJ – Sonique oraz czeski zespół Verona.

W 2013 roku odbyła się 5 edycja festiwalu. Wśród gwiazd, jakie wystąpiły na festiwalu była flamandzka piosenkarka muzyki pop i dance - Kate Ryan oraz zespół rockowy - Perfect

Wspólnoty religijne[edytuj | edytuj kod]

Na terenie miasta działalność religijną prowadzą następujące wspólnoty:

Handel[edytuj | edytuj kod]

Galeria Sieradzka

W Sieradzu znajduje się spora liczba supermarketów, sklepów wielobranżowych oraz budynków wielkopowierzchniowych.

Sport, turystyka, rekreacja[edytuj | edytuj kod]

Corocznie po ulicach miasta organizowane są zawody lekkoatletyczne - Biegi Ulicami Sieradza.

Sieradzkie kluby sportowe[edytuj | edytuj kod]

Witacz od strony Zduńskiej Woli
Tablica miejscowości od strony Zduńskiej Woli
Rondo Prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego

Ścieżki rowerowe[edytuj | edytuj kod]

  • Trasa 1 - Osiedle Broniewskiego – ulica Jana Pawła II – plac Wojewódzki – ulica Ogrodowa (gdzie następuje włączenie się do ruchu ulicznego)
  • Trasa 2 - Osiedle Broniewskiego – ulica Piłsudskiego
  • Trasa 3 - Osiedle Broniewskiego – aleja Pokoju – ulica Polna – ulica Leszka Czarnego
  • Trasa 4 - Osiedle Broniewskiego – ulica Zajęcza – ulica Targowa – ulica Krakowskie Przedmieście – ulica Wierzbowa
  • Trasa 5 - Rynek Starego Miasta – ulica Dominikańska – ulica Warszawska – ulica Sienkiewicza – Park im. Adama Mickiewicza

(Wraz z resztą uliczek dochodzących do Rynku- Ogrodową, Krótką, Kolegiacką, Wodną, Zamkową, Szewską)

  • Trasa 6 - Rynek Starego Miasta – ulica Kościuszki – ulica Żwirki i Wigury – ulica Toruńska – Park Staromiejski
  • Trasa 7 - Ulica Kościuszki – ulica Sienkiewicza – park Staromiejski

Szlaki turystyczne[edytuj | edytuj kod]

  • Szlak "Walk nad Wartą 1939 r." - o długości 54 km
  • Szlak "Zabytkowych Dworków Ziemi Sieradzkiej" - o długości 45 km
  • Szlak "Władysława Reymonta" - o długości 35 km
  • Szlak "Sieradzka Eska" - rowerowy o długości 109 km

Transport[edytuj | edytuj kod]

Drogi[edytuj | edytuj kod]

Ważny węzeł drogowy – krzyżują się tu drogi krajowe:

i wojewódzkie:

Rozpoczęto już budowę drogi ekspresowej S8 przez południowe obrzeża Sieradza oraz ekspresowej obwodnicy miasta.

Kolej i komunikacja PKS[edytuj | edytuj kod]

Budynek stacji kolejowej Sieradz
Dworzec autobusowy w Sieradzu

Przez miasto przebiega wybudowana w 1902 roku linia kolejowa Łódź Kaliska-Kalisz, stanowiąca obecnie część linii nr 14 relacji Łódź KaliskaOstrów Wielkopolski - Forst. Obecnie miasto posiada trzy działające stacje kolejowe:

Komunikację z okolicą oraz z całym krajem zapewnia PKS Sieradz, oraz nowy (wybudowany w 2007 roku) dworzec autobusowy.

Komunikacja miejska[edytuj | edytuj kod]

Autobusy miejskie kursują w Sieradzu od 2 maja 1976. Miasto obsługuje MPK Sieradz[17]. Obecnie działa 13 linii autobusowych, z czego 2 międzymiastowe (Z,E - kursy pomiędzy Sieradzem, a Zduńską Wolą)

  • Linia nr 1: Mickiewicza - Kłocko
  • Linia nr 2: Szlachecka - Sosnowa
  • Linia nr 2BS: Broniewskiego MPK - Uniejowska (kursuje tylko w dni nauki szkolnej)
  • Linia nr 3: Chojne - Charłupia Mała
  • Linia nr 4: Mickiewicza - Bogumiłów (nie kursuje w soboty, niedziele i święta)
  • Linia nr 5: Bohaterów Września - Mickiewicza (nie kursuje w soboty, niedziele i święta)
  • Linia nr 6: Sadowa - Sadowa (linia okrężna, w jednym kierunku, nie kursuje w wakacje, soboty, niedziele i święta)
  • Linia nr 7: Armii Krajowej - Uniejowska
  • Linia nr 8 (linia zawieszona)
  • Linia nr 9: Sadowa - Krakowskie Przedmieście/kościół (kursuje tylko w dni świąteczne)
  • Linia nr 10: Armii Krajowej - Rzechta (kursuje tylko w dni nauki szkolnej)
  • Linia Z: Armii Krajowej - Zduńska Wola Karsznice (Leśmiana)
  • Linia Ex: Armii Krajowej - Zduńska Wola Szkolna TE (nie kursuje w soboty, niedziele i święta)
  • Linia R: Dworzec PKP - Dworzec PKP (linia okrężna zsynchronizowana z rozkładem jazdy pociągów ŁKA)

Lądowisko[edytuj | edytuj kod]

W 2011 oficjalnie otworzono sanitarne lądowisko Sieradz-Szpital.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Medana na ul. Łokietka

Medana i Ytong to dwie najważniejsze firmy ulokowane na terenie Sieradza[18].

Medana, jest spółką należącą do grupy Polpharma. Firma ma w Sieradzu fabrykę leków, która się rozbudowuje. Aktualnie w fazie budowy jest kolejna hala produkcyjna. W 2009 roku zaś ukończono budowę biurowca grupy Polpharma i hali produkcyjnej przy ul. Łokietka.

Ytong to międzynarodowy koncern, który 7 września 2000 r. uroczyście otworzył w Sieradzu swoją drugą fabrykę w Polsce. Nowa fabryka Ytong w Sieradzu jest najnowocześniejszą na świecie fabryką betonu komórkowego.

W Sieradzu znajduje się również Okręgowa Spółdzielnia Mleczarska "Wart-Milk", której początki działalności sięgają 1926. Zaopatruje ona region w produkty mleczarskie, ale również eksportuje je za granicę.

Partner Tech Sieradz Sp. z o.o. Jedna z największych w Sieradzu firm z branży podzespołów elektronicznych. To firma ze 100-procentowym kapitałem szwedzkim. Jej polski oddział w Sieradzu powstał w 1999 r.

Przemysł spirytusowy ma w Sieradzu zakład Polmos Sieradz, który rozpoczął tu swoją działalność w 1907.

Feber Sp. z o.o. Grupa Inter Cars S.A. Zakład Produkcji Pojazdów – producent naczep i pojazdów samowyładowczych.

Chemitex Podstawowym przedmiotem działalności spółki jest produkcja i sprzedaż specjalistycznej armatury przemysłowej, głównie w postaci zaworów kulowych przeznaczonych dla potrzeb przemysłu chemicznego, spożywczego, petrochemicznego, gazowego, ciepłowniczego, maszynowego i innych.

Terplast W 1984 roku w Sieradzu powstał Zakład Przetwórstwa Tworzyw Sztucznych Terplast. Pierwszego lipca 1994 roku firma przekształciła się w spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością ze stuprocentowym udziałem kapitału polskiego. Terplast jako potentat w dziedzinie przetwórstwa tworzyw sztucznych wytwarza ponad pięć milionów metrów sznurka dziennie, co daje około 7.500 ton rocznie i posiada w swojej ofercie produkcyjnej ponad 100 rodzajów wyrobów.

Crystal Firma Crystal Traktor z siedzibą w Sieradzu to producent ciągników o mocy od 136 do 270 KM pod nazwą handlową Crystal Orion oraz części zamiennych do ciągników rolniczych. Działa na rynku krajowym i zagranicznym, ciągniki pracują między innymi na Litwie, Łotwie, Finlandii, Rosji, Węgrzech, Słowacji, Czechach, Rumunii, Bułgarii, Serbii, Macedonii, Belgii, Holandii, Szwajcarii oraz Hiszpanii.

Spółka z o.o. Elewator Sieradz powstała w 1994 roku. Została utworzona poprzez wyodrębnienie części majątku Okręgowego Przedsiębiorstwa Przemysłu Zbożowo-Młynarskiego "PZZ" w Łodzi z/s w Pabianicach. Elewator Sieradz sp. z o.o. posiada największe magazyny zbożowe w województwie łódzkim o pojemności 34 tysiące ton.

W 2012 roku powstało Centrum Logistyczne Biedronki. Centrum znajduje się na "Górce Wożnickiej" w pobliżu nowo budowanego węzła trasy ekspresowej S8 Sieradz-Wschód łączącego drogę krajową E12,14. Sieradz[19].

Podział na osiedla[edytuj | edytuj kod]

Pomnik na grobie Antoniego "Antoine" Cierplikowskiego

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Media[edytuj | edytuj kod]

Sąsiednie gminy[edytuj | edytuj kod]

Sieradz, Wróblew, Brzeźnio, Warta, ZŁoczew

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons

Przypisy

  1. Magazin für die neue Historie und Geographie Angelegt, t. XVI, Halle, 1782, s. 13.
  2. Lucyna Nowak, Joanna Stańczyk, Agnieszka Znajewska. Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2008 r.). , 2009. GUS, Departament Badań Statystycznych. Główny Urząd Statystyczny. ISSN 1734-6118 (pol.). 
  3. Sieradz – Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, 1880–1902, Tom X str.571.
  4. „Dzieje Wielkopolski w wypisach”, PZWS, Warszawa 1963, s. 41-43.
  5. Tadeusz Lewicki, Polska i kraje sąsiednie w świetle „Księgi Rogera” geografa arabskiego z XII w. Al Indrisi’ego, cz. I, Polska Akademia Nauk. Komitet Orientalistyczny, PWN, Kraków 1945.
  6. Sieradz – Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, 1880–1902, Tom X str.571.
  7. Ruszkowski A., Poligon niemieckich czołgów, [w:] „Na sieradzkich szlakach”, nr 4/1996, s. 5-6 (plan, foto.)
  8. Klepandy W., Ziemia Sieradzka poligonem latających rakiet, [w:] „Na sieradzkich szlakach”, nr 2/1998, s. 21-22,
  9. Felchner A., Wysiedlenia i przesiedlania w Sieradzkiem podczas II wojny św., [w:] „Biuletyn Okręgowej Komisji Badania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Łodzi”, t. III, Łódź 1994, s. 52-60
  10. Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset (pol.). regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
  11. Baza Demograficzna – Tablice predefiniowane – Wyniki badań bieżących; Stan i struktura ludności; Ludność według płci i miast (pol.). GUS. [dostęp 2010-09-14].
  12. Towarzystwo Przyjaciół Sieradza – TPS Sieradz www.tpssieradz.republika.pl Sieradz Kościuszki 5/16
  13. Sieradzkie Stowarzyszenie Kulturalno Oświatowe w Sieradzu
  14. http://openhair.pl/pl, Oficjalna strona Sieradz Open Hair Festiwal
  15. Rekordowa niedziela na Sieradz Open Hair Festival 2010
  16. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 4 czerwca 2014.
  17. [http://www.mpksieradz.pl/ofirmie.php Oficjalna strona MPK Sieradz
  18. 10 lat w rozwoju miast, tygodnik "Siedem Dni",
  19. Jeronimo bierze się do pracy, nasze.fm,

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]