Piotrków Trybunalski

Piotrków Trybunalski
Widok na stare miasto, ulica Słowackiego, dawna piotrkowska Manufaktura, uliczka przy rynku, Zamek Królewski, panorama rynku
Herb Piotrkowa Trybunalskiego Flaga Piotrkowa Trybunalskiego
Państwo	Polska
Województwo	łódzkie
Powiat	miasto na prawach powiatu
Prawa miejskie	XIII w.
Prezydent	Krzysztof Chojniak
Powierzchnia	67,24 km²
Populacja (2011) • liczba ludności • gęstość	76 717 1150,9 os./km²
Strefa numeracyjna	(+48) 44
Kod pocztowy	97-300 do 97-312
Tablice rejestracyjne	EP
Położenie na mapie województwa łódzkiego Piotrków Trybunalski
Położenie na mapie Polski Piotrków Trybunalski
51°24′N 19°41′E
Urząd miejski Pasaż Rudowskiego 10 97-300 Piotrków Trybunalski
Multimedia w Wikimedia Commons
Piotrków Trybunalski w Wikipodróżach
Wiadomości w Wikinews
Strona internetowa

Kościół i klasztor o.o. bernardynów przy pl. Kościuszki

Kościół farny pw. św. Jakuba

Kościół Ewangelicko-Augsburski widziany z rynku

Piotrków Trybunalski – miasto na prawach powiatu w centralnej Polsce, położone na zachodzie Równiny Piotrkowskiej. Drugie pod względem wielkości miasto w województwie łódzkim i 48. w Polsce.

Według danych z 31 marca 2011 r. miasto miało 76 717 mieszkańców.

Toponimia

Nazwa Piotrkowa w innych językach brzmi: język rosyjski – dziś Пётркув-Трибунальски, za czasów Królestwa Polskiego – Петроковъ; jidysz – פּעטריקעװ, Petrikew; język niemiecki – Petrikau.^{[potrzebne źródło]} Liczba ludności w grudniu 2010 – 77 383 osób.

Położenie

Według danych z 1 stycznia 2011 r. powierzchnia miasta wynosiła 67,24 km².

Według danych z 2002 powierzchnia miasta to 67,26 km², co stanowi 0,37% powierzchni całego województwa łódzkiego. Struktura powierzchni miasta:

• użytki rolne 52%
• użytki leśne 21%

Historia

• VIII w. – pierwsze osady ludności słowiańskiej^{[potrzebne źródło]}
• 1217 – pierwsza pisemna wzmianka o Piotrkowie (dokument Leszka Białego dla opactwa cystersów w Sulejowie)
• 1262 – włączenie Piotrkowa do Księstwa Sieradzkiego
• 1290 – 1300 – Piotrków otrzymuje prawa miejskie (wskazanie dokładnej daty jest niemożliwe, ponieważ dokumenty spłonęły)
• 1313 – Władysław Łokietek określa Piotrków jako miasto
• 1346 – 1347 – spisano statuty piotrkowskie
• 1404 – odnowienie praw miejskich przez Władysława Jagiełłę
• 1442 – 1628 – miejsce odbywania synodów prowincji gnieźnieńskiej
• 1467 – ratyfikacja pokoju toruńskiego
• 1469 1 grudnia – na sejmie wielki mistrz Henryk VI Reuss von Plauen złożył hołd lenny Kazimierzowi IV Jagiellończykowi
• 1470 20 listopada – na sejmie wielki mistrz Henryk VII Reffle von Richtenberg złożył hołd lenny Kazimierzowi IV Jagiellończykowi
• Elekcja Jana Olbrachta w Piotrkowie
• 1493 – pierwszy sejm w Piotrkowie – data przyjmowana jako początek parlamentaryzmu polskiego
• XV/XVI w. – miejsce zjazdów generalnych i prowincjonalnych oraz sejmów walnych
• 1578 – utworzenie Trybunału Koronnego dla Wielkopolski
• 1655 i 1657 – zajęcie miasta przez wojska szwedzkie (potop szwedzki)
• 1702 – ponowne zajęcie miasta przez wojska szwedzkie (III wojna północna)
• 1793 – II rozbiór Polski, włączenie Piotrkowa do zaboru pruskiego tzw. Prusy Południowe)
• 1807 – włączenie Piotrkowa do Księstwa Warszawskiego (departament kaliski)
• 1815 – włączenie Piotrkowa do Królestwa Polskiego (województwo kaliskie)
• 1846 2 września – odjazd pierwszego pociągu Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej z dworca piotrkowskiego
• 1867 13 stycznia – utworzenie guberni piotrkowskiej, obejmującej m.in. Łódź, Częstochowę i Zagłębie Dąbrowskie
• 1873 5 stycznia – rozpoczęcie wydawania „Tygodnia”
• 1905 1 lutego – początek strajku szkolnego
• 1914 – w pierwszych miesiącach I wojny światowej Piotrków kilkakrotnie opanowywały wojska niemieckie i ponownie rosyjskie, ostatecznie zajęty w grudniu przez wojska austriackie
• 1915 – umiejscowienie w Piotrkowie siedziby Departamentu Wojskowego Naczelnego Komitetu Narodowego, największy w historii rozwój piotrkowskiego ośrodka wydawniczo-prasowego
• 1918 2-5 listopada – rozbrojenie okupantów austriackich
• 1919 2 sierpnia – włączenie Piotrkowa do województwa łódzkiego
• 1939
  • W dniach 2-4 września nieustanne bombardowania miasta. Zniszczono około 200 budynków mieszkalnych i użyteczności publicznej
  • 5 września Bitwa pod Piotrkowem Trybunalskim i zajęcie miasta przez Wehrmacht, początek okupacji hitlerowskiej
  • (według różnych źródeł: 30 września, 5 lub 8 października) – utworzenie pierwszego getta żydowskiego w okupowanej Europie
  • 26 października włączenie Piotrkowa do Generalnego Gubernatorstwa
• 1942 14-29 października – likwidacja getta piotrkowskiego (ok. 20 tys. Żydów wywieziono do obozu zagłady w Treblince, 3500 pozostało w tzw. „małym getcie”, zlikwidowanym w 1944)
• 1945 18 stycznia – wkroczenie do Piotrkowa Armii Czerwonej i Wojska Polskiego
• Piotrków siedzibą istniejącej do 1953 roku wiejskiej gminy Uszczyn
• 1973 – 1977 – Piotrków siedzibą gminy wiejskiej Piotrków Trybunalski
• 1975 1 czerwca – utworzenie województwa piotrkowskiego
• 1981
  • IV Śmigłowcowe Mistrzostwa Świata
  • utworzenie Wydziału Zamiejscowego Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Kielcach
• 1985 – pierwsze w Polsce mistrzostwa breakdance
• 1997 – przekształcenie Wydziału Zamiejscowego WSP w Filię WSP (od 2000 filia Akademii Świętokrzyskiej, od 2008 filia Uniwersytetu Humanistyczno-Przyrodniczego Jana Kochanowskiego w Kielcach)
• 1999 1 stycznia – likwidacja województwa piotrkowskiego, ponowne wejście Piotrkowa w skład województwa łódzkiego
• 2004 – utworzenie Zamiejscowego Ośrodka Dydaktycznego Uniwersytetu Medycznego w Łodzi
• 2005 6 marca – referendum w sprawie odwołania prezydenta i Rady Miasta (nieważne: frekwencja 24,2%)
• 2006 1 września – przekształcenie radia Piotrków w radio Strefa FM
• 2009 5 listopada – kończy działalność kino Havana. Helios operator kina przenosi się do galerii Focus Mall

Panorama rynku na starym mieście

Historia Żydów w Piotrkowie

Miasto posiadało zakaz osiedlania się Żydów – przywilej de non tolerandis Judaeis. Dopiero w XVI wieku ludność żydowska zamieszkała w okolicach Piotrkowa zaczęła przybywać na targi i jarmarki. W 1657 wojska Stefana Czarnieckiego dokonały krwawego pogromu Żydów w Piotrkowie. W 1679 król Jan III Sobieski zezwolił na założenie kahału, synagogi, kirkutu, mykwy, rzeźni i sklepów. W 1765 roku mieszkało tu 1107 Żydów. Piotrków Trybunalski był jednym z najważniejszych w Polsce żydowskich ośrodków wydawniczo-drukarskich. W 1939 mieszkało tu ok. 11 tys. osób pochodzenia żydowskiego. W październiku 1939 roku Niemcy utworzyli tu pierwsze getto na ziemiach polskich. Uwięzili w nim ok. 25 tys. osób z Piotrkowa i okolic. W dniach 15-21 października 1942 ok. 22 tys. osób wywieźli do obozu zagłady w Treblince.

• Wielka Synagoga,
• Mała Synagoga,
• Stara Synagoga.

Klimat

Miesiąc	I	II	III	IV	V	VI	VII	VIII	IX	X	XI	XII
Najwyższa temperatura dzienna (°C)	+11,2	+5,1	+12,7	+21,1	+25,3	+28,9	+32,1	+30,8	+23,9	+23,0	+10,6	+7,9
Najniższa temperatura dzienna (°C)	–31,2	–13,2	–6,4	–3,9	+1,8	+1,8	+8,0	+5,6	+2,1	–3,2	–2,9	–10,0
Źródło: Typowe lata meteorologiczne i statystyczne dane klimatyczne dla obszaru Polski do obliczeń energetycznych budynków

Demografia

Dane z 2006:

Opis	Ogółem		Kobiety		Mężczyźni
Jednostka	osób	%	osób	%	osób	%
Populacja	79 961	100	42 553	53	37 428	47
Gęstość zaludnienia [mieszk./km²]	1188,7		630		558,7

Wskaźniki ekonomiczne

Średni dochód na jednego mieszkańca dla Piotrkowa Trybunalskiego wynosi 2435,34 zł. Według danych z grudnia 2010 w mieście było 4 tys. osób bez pracy a stopa bezrobocia wynosiła 5,17%.

Podział na osiedla

W Piotrkowie Trybunalskim nazwa „osiedle” ma dwa znaczenia: 1/ Tradycyjne – istniejące osiedla 2/ Administracyjne – Jednostki Pomocnicze Gminy (odpowiednik dzielnic w większych miastach lub sołectw w gminach) W niektórych przypadkach nazwy pokrywają się: np. Wierzeje.

Panorama północnej części Piotrkowa Trybunalskiego

Krakowskie Przedmieście Piastowskie Południe Wiślana Sulejowska Wierzeje Jeziorna Leśna Wyzwolenia Stare Miasto (Śródmieście)

Mickiewicza Dąbrowskiego Wysoka – Łódzka Paplińskiego Pawłowska Sadowa: Sadowa I Sadowa II Źródlana Górna Belzacka

Armii Krajowej Szczekanica Bugaj Jagiellońskie Przyszłość Słowackiego Północ Targowa Przyszłość Wronia Żwirki

Gospodarka

Od XIX w. ośrodek przemysłu, m.in. szklarskiego (huty „Kara”, „Hortensja”, „Feniks”), włókienniczego (Zakłady Przemysłu Dziewiarskiego „Sigmatex” – dawna Piotrkowska Manufaktura), maszynowego (Fabryka Maszyn Górniczych „Pioma”, Warszawskie Zakłady Mechaniczne – Polskie Zakłady Lotnicze WZM-PZL). Jedno z dwóch głównych miast PBOP.

Znajduje się tutaj także galeria rozrywkowo-handlowa Focus Mall, otwarta 13 listopada 2009 oraz Galeria „Stary Areszt”, znajdująca się w budynkach dawnego aresztu – usytuowana w okolicach starego miasta.

Logistyka

Ze względu na dogodne położenie miasta, wokół miasta powstało kilka rozbudowanych centrów logistycznych.

Przemysł

Piotrków to także przemysł meblowy (Piotrkowska Fabryka Mebli), papierniczy, szklarski oraz włókienniczy. Swoją siedzibę ma tutaj Emerson, potentat w produkcji papieru komputerowego. W południowej części miasta działa nowoczesny regionalny browar „Kiper” produkujący doceniane Piwa różnego rodzaju. Działa tutaj także duża ilość lokalnych i regionalnych firm budowlanych czy deweloperskich takich jak „PPHU Zbigniew Wilk” czy „Rudecki”.

Przemysł maszynowy

• FMG PIOMA S.A. należąca do Grupy Famur wraz z Pioma Odlewnia sp. z o.o.
• Metzeler Automotive Profile Systems Piotrkow Sp.z.o.o.
• HÄRING – wytwarzająca części toczone dla takich koncernów jak Daimler AG, Bosch, Volkswagen-Audi.
• MBL – łożyska do kółek.
• Polanik – firma produkująca sprzęt lekkoatletyczny

Przemysł włókienniczy

• Sigmatex Sp. z o.o. produkująca dzianiny.

Transport

Wschodnia obwodnica Piotrkowa

Fragment trasy W-Z

Dworzec kolejowy w Piotrkowie Trybunalskim

Dworzec autobusowy w Piotrkowie Trybunalskim

Transport drogowy

Piotrków Trybunalski stanowi ważny węzeł komunikacyjny. Przez miasto przebiegają drogi krajowe i międzynarodowe:

• Autostrada A1 (DK1, E75) Gdańsk – Toruń – Łódź – Piotrków Trybunalski – Częstochowa – Cieszyn – granica państwa
• droga krajowa nr 8 (E67) granica państwa – Kudowa-Zdrój – Wrocław – Piotrków Trybunalski – Warszawa – Białystok – Budzisko – granica państwa
• droga krajowa nr 12 granica państwa – Łęknica – Leszno – Kalisz – Piotrków Trybunalski – Radom – Lublin – Chełm – Dorohusk – granica państwa
• droga krajowa nr 91 Częstochowa – Radomsko – Piotrków Trybunalski – Głuchów

Drogi wojewódzkie:

• 716 – Piotrków Trybunalski – Koluszki

Miasto posiada bardzo rozbudowany system obwodnic w którego skład wchodzą obwodnice:

• północno-zachodnia
• wschodnia

W planach jest także budowa obwodnicy śródmiejskiej, mającej być w przyszłości drogą alternatywną dla płatnej autostrady A1 oraz obwodnicy południowej. W mieście znajduje się także lotnisko z utwardzonym pasem startowym.

Transport autobusowy

Głównym przewoźnikiem międzymiastowym jest Przedsiębiorstwo PKS Piotrków Trybunalski. Obsługuje linie dalekobieżne do Warszawy, Lublina i Wrocławia oraz linie lokalne do Łodzi, Sulejowa, Tomaszowa Mazowieckiego, Przedborza, Bełchatowa, Żarnowa i innych miejscowości. Ważną rolę odgrywają też zrzeszeni przewoźnicy prywatni, obsługujący linie miejskie oraz podmiejskie, w tym do Sulejowa i Tomaszowa.

Komunikacja miejska

W Piotrkowie Trybunalskim istnieje komunikacja autobusowa, obsługiwana przez MZK Piotrków Trybunalski, oraz linie obsługiwane przez przewoźników prywatnych.

W kwietniu 2009 roku MZK Piotrków Trybunalski obsługiwało 11 linii autobusowych (numery „0” – „10”) i dysponowało następującym taborem:

• Jelcz M081MB – 4 szt.
• MAN NL 202 – 25 szt.
• MAN NL 263 – 4 szt.
• Gräf & Stift NL202 – 4 szt.
• IVECO Otoyol – 1 szt.

Linie obsługiwane przez przewoźników prywatnych to „B”, „J”, „Z” oraz liczne linie minibusów.

Transport kolejowy

Przez Piotrków przechodzi: Linia kolejowa nr 1

• Warszawa – Koluszki – Piotrków Trybunalski – Lubliniec/Częstochowa – Katowice

W Piotrkowie ponadto ma swój początek Linia kolejowa nr 24 przez Bełchatów do stacji Biały Ług.

Po istniejącej dawniej Piotrkowskiej Kolei Wąskotorowej do Sulejowa pozostały jedynie budynki stacji, tory w obrębie miasta bądź już zostały rozebrane, bądź zostaną rozebrane w najbliższym czasie.

Transport lotniczy

W Piotrkowie Trybunalskim działa lotnisko sportowe zdolne do przyjmowania samolotów kategorii dyspozycyjnej czy taksówek powietrznych.

Najbliższym portem lotniczym jest oddalony od centrum Piotrkowa Trybunalskiego o 42 km Międzynarodowy Port Lotniczy im. Władysława Reymonta w Łodzi. Ponadto miasto jest oddalone o około 133 km od Portu lotniczego Warszawa Okęcie i około 137 km od Portu Lotniczego Katowice-Pyrzowice.

W 2008 przy ul. Rakowskiej otworzono sanitarne lądowisko.

Turystyka

Kościół jezuitów, fasada

Ulica Grodzka na starym mieście

Ulica Szewska

Budynek sądu w Piotrkowie

Aleja 3 Maja w Piotrkowie

Budynek dawnej Piotrkowskiej Manufaktury przy ulicy Sulejowskiej

Stare Miasto z zachowanym średniowiecznym układem urbanistycznym.

Zabytki

• Stare miasto – staromiejski układ urbanistyczny sięga początkami średniowiecznej lokacji, zabudowa jest znacznie późniejsza. W obrębie rynku można obejrzeć ok. 142 kamienic o ciekawej architekturze. Po pożarze w 1835 r. przebudowano domy w stylu klasycystycznym. Wewnątrz niektórych zachowały się sklepienia kolebkowe, ślady podcieni, sklepione piwnice, sienie i belkowane stropy.
• Mury miejskie – zachowane fragmenty wybudowane w XIV i XV w. za panowania Kazimierza Wielkiego. Wysokość murów 4,5 m, szerokość 2 m.
• Zamek królewski – zbudowany w latach 1512-1519 przez mistrza Benedykta z Sandomierza na polecenie Zygmunta I Starego.
• Wielka Synagoga (1791-1793), obecnie Miejska Biblioteka Publiczna. Zbudowana na miejscu poprzednie drewnianej z 1689 r. zniszczonej podczas pożaru w 1740.
• Mała Synagoga
• Cerkiew prawosławna pw. Wszystkich Świętych (XIX w.)
• Pałac Jaxa Bykowskich (XV w.) – w 1604 przebudowany na pałac renesansowy.
• Kościół farny pw. św. Jakuba (XIII w.)
• Kościół Nawiedzenia Najświętszej Panny Marii (XIV w.) – zniszczony podczas najazdu szwedzkiego, w XVIII w. odrestaurowany. Wewnątrz zabytkowe obrazy z XVII i XVIII w.
• Kościół pw. św. Jacka i św. Doroty, podominikański (XIV-XVII w.)
• Kościół i klasztor o.o. bernardynów (XVII w.) z cudownym obrazem Matki Boskiej Piotrkowskiej.
• Kościół oo. pijarów (XVII-XVIII w.) – obecnie ewangelicki. Budynki kolegium pijarów zaadaptowane na budynek więzienny użytkowany do 2004 r.
• Kościół pw. NP Marii Śnieżnej (XVII w.) – dawniej dominikanek, oparty o mur miejski.
• Kościół św. Franciszka Ksawerego oo. jezuitów (XVIII w.), z cudownym obrazem Matki Bożej Trybunalskiej.
• Kolegium jezuickie (XVIII w.) – obecnie mieści się tu I LO im. Bolesława Chrobrego.
• Sąd Okręgowy (1905-1909), dawny gubernialny Sąd Okręgowy.

Inne miejsca

Architektura dawna:

• Aleje 3 Maja – budynki w stylu secesyjnym
• Dworzec kolejowy PKP – obecnie przywracany do stanu dawnej świetności
• Hala targowa – obecnie budynek handlowy (Biedronka)
• Budynek Państwowej Szkoły Muzycznej (Pałac Rudowskich)
• Piotrkowska Manufaktura – budynek dawnej przędzalni przy ulicy Sulejowskiej
• Wieża wodna (1925-1927) – ok. 50 m wysokości. Zabytek sztuki inżynierskiej.

Architektura współczesna:

• Bank Pekao S.A. przy al. Armii Krajowej
• Kryta Pływalnia OSiR przy ul. Belzackiej
• Kościół pw. Miłosierdzia Bożego przy ul. Łódzkiej
• Kościół pw. NMP Królowej Pokoju przy ul. Belzackiej
• Hala sportowa „Relax”
• Centrum handlowe Focus Mall przy ul. Słowackiego

Inne miejsca:

• Park im. Księcia Józefa Poniatowskiego z ogrodem botanicznym
• Rezerwat Dęby w Meszczach im. Jeremiego Kozłowskiego
• Cmentarz żydowski przy ul. Spacerowej
• Stary cmentarz rzymskokatolicki
• Areszt śledczy przy Wroniej
• Dawny cyklodrom przy ulicy Budki róg Partyzantów
• Ośrodek Działań Artystycznych (ODA)

Informacja turystyczna

• Centrum Informacji Turystycznej w Piotrkowie Trybunalskim
• PTTK Oddział im. Michała Rawity Witanowskiego Piotrków Trybunalski, Plac Czarnieckiego 10
• Muzeum w Piotrkowie Trybunalskim, plac Zamkowy 4

Szlaki turystyczne

• Szlak Rekreacyjny Rzeki Pilicy

Kultura

Budynek dawnej synagogi obecnie siedziba Miejskiej Biblioteki Publicznej

Zamek Królewski, obecnie siedziba muzeum

W Piotrkowie jest wiele miejsc w których człowiek może zetknąć się z wszelako pojętą kulturą. Życie miasta w ostatnich latach wzbogaciło się o szereg imprez kulturalnych, które dołączyły do już od dawna istniejących.

Biblioteki

• Miejska Biblioteka Publiczna im. Adama Próchnika w Piotrkowie Trybunalskim – (budynek wielkiej synagogi),
  • Oddział dla Dzieci – (budynek małej synagogi)
  • Filia 1
  • Filia 2
• Biblioteka Pedagogiczna w Piotrkowie Trybunalskim,
• Biblioteka Filii Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Piotrkowie Trybunalskim,

Muzea i galerie

• Muzeum w Piotrkowie Trybunalskim
• Ośrodek Działań Artystycznych

Kina

• Kino „Pegaz”, działające w ramach Miejskiego Ośrodka Kultury
• Multipleks Helios (5 sal – Focus Mall)

Inne ośrodki kulturalne

• Miejski Ośrodek Kultury – „Europejska scena Teatru im. Jaracza” oraz działający w ramach struktur MOK – Ośrodek Edukacji Artystycznej „Wyciągamy dzieci z bramy”.
• Osiedlowy Klub Kultury „Jaskółczyn” – prowadzący między innymi dziecięce i młodzieżowe zespoły tańca.

Wydarzenia cykliczne

• Dni miasta (pierwszy pełny weekend czerwca)
• Międzynarodowy Festiwal Sztuki Akcji – Interakcje – zapoczątkowany w 1999 roku
• Festiwal Kabaretowy – Trybunały Kabaretowe
• Dni muzyki kameralnej – organizowane w zabytkowej siedzibie Muzeum w Piotrkowie Trybunalskim
• Ogólnopolski konkurs literacki o „Rubinową Hortensję”
• Ogólnopolski konkurs pianistyczny im. I. J. Paderewskiego – odbywający się od 1991 roku, w Państwowej Szkole Muzycznej I i II stopnia w Piotrkowie Trybunalskim
• Międzynarodowe Spotkania Rzeźbiarzy – Skrzyżowania
• Ogólnopolski Festiwal Kultury i Sztuki Chrześcijańskiej NADZIEJA
• Ogólnopolski Festiwal kapel Podwórkowych
• Masa Krytyczna – każdy ostatni piątek miesiąca o godz. 18.00 spod budynku Uniwersytetu Jana Kochanowskiego

Budynek gimnazjum numer 5

Dawne Kolegium jezuickie obecnie I LO im. Bolesława Chrobrego

Media

Wykaz tradycyjnych mediów piotrkowskich:

• Telewizja:
  • Informacje Piotrkowskie
• Radio:
  • Radio Strefa FM (dawniej Radio Piotrków)
• Prasa:
  • Tydzień Trybunalski
  • Przegląd Lokalny "FAMKA"
  • Ziemia Piotrkowska
  • 7 Dni Piotrków – lokalny dodatek do Dziennika Łódzkiego
  • KurieR - Kultura i Rzeczywistość

Wykaz internetowych mediów piotrkowskich:

• Radio:
  • Radio Gol
• Prasa:
  • portal ePiotrkow.pl
  • portal Piotrkowianie.com
  • portal trybunalscy.pl

Oświata

• Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach, filia w Piotrkowie Tryb.
• Wyższa Szkoła Społeczno-Ekonomiczna w Warszawie ośrodek kształcenia w Piotrkowie Tryb.
• Akademia Humanistyczno-Ekonomiczna w Łodzi Zamiejscowy Ośrodek Dydaktyczny w Piotrkowie Trybunalskim
• Uniwersytet Medyczny w Łodzi, wydział zamiejscowy w Piotrkowie Tryb. – zlikwidowany w 2010 roku.
• Wyższa Szkoła Handlowa w Piotrkowie Trybunalskim
• Wyższa Szkoła Kupiecka w Łodzi, wydział zamiejscowy w Piotrkowie Tryb.

Poza tym w Piotrkowie Trybunalskim funkcjonuje obecnie:

• 14 przedszkoli samorządowych,
• 13 szkół podstawowych (w tym Szkoła Podstawowa nr 3 w ramach Zespołu Szkolno-Gimnazjalnego nr 1),
• 5 szkół gimnazjalnych (w tym Gimnazjum nr 3 w ramach Zespołu Szkolno-Gimnazjalnego nr 1),
• 1 zespół szkolno-gimnazjalny,
• 11 szkół ponadgimnazjalnych w tym Liceum Plastyczne
• Katolickie Liceum Ogólnokształcące SPSK (Stowarzyszenie Przyjaciół Szkół Katolickich)
• Katolickie Gimnazjum SPSK
• Państwowa Szkoła Muzyczna I i II stopnia

Wspólnoty wyznaniowe

Cerkiew prawosławna przy ul. Słowackiego

• Kościół rzymskokatolicki
  • Kaplica Braci Szkolnych
  • Kościół Ojców Jezuitów
  • Kościół Ojców Bernardynów
  • Kościół Akademicki Panien Dominikanek pw. Matki Bożej Śnieżnej
  • Parafia Miłosierdzia Bożego
  • Parafia Najświętszej Maryi Panny Królowej Pokoju
  • Parafia Najświętszego Serca Jezusowego
  • Parafia Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny
  • Parafia Świętego Brata Alberta Chmielowskiego
  • Parafia Świętego Jacka i Świętej Doroty
  • Parafia Świętego Jakuba Apostoła – kościół farny
• Kościół prawosławny
  • Cerkiew pw. Wszystkich Świętych – parafialna
• Kościoły protestanckie
  • Kościół Ewangelicko-Augsburski
  • Kościół Ewangelicznych Chrześcijan – zbór w Piotrkowie Trybunalskim
  • Kościół Zielonoświątkowy – zbór w Piotrkowie Trybunalskim
  • Kościół Boży w Chrystusie – wspólnota „Jezus Żyje”
  • Kościół Adwentystów Dnia Siódmego
• Inne
  • Świadkowie Jehowy, 4 zbory z Salą Królestwa
  • Świecki Ruch Misyjny „Epifania” – zbór w Piotrkowie Trybunalskim^{[potrzebne źródło]}.

Sport

Kąpielisko miejskie „Słoneczko”

• badminton Ruch Piotrków Trybunalski
• boks Ring Piotrków Trybunalski
• Brazylijskie Jiu Jitsu Fido Gold team pod przewodnictwem Linke Gold Team
• kickboxing PSSW TOM CENTER
• piłka nożna Piotrcovia Piotrków Trybunalski
• piłka nożna Concordia Piotrków Trybunalski – jeden z najstarszych klubów w Polsce w 2009 roku obchodził 100. rocznicę założenia.
• piłka nożna Polonia Piotrków Trybunalski
• piłka nożna UKS Akademia Piłki Nożnej
• piłka ręczna kobiet MKS Piotrcovia Piotrków Trybunalski
• piłka ręczna mężczyzn MKS Piotrkowianin Piotrków Trybunalski
• pływanie UKS „Delfin” Piotrków Trybunalski
• koszykówka UMKS Piotrcovia Piotrków Trybunalski
• szachy UKS Roszada
• tenis TUKS Kozica Piotrków Trybunalski
• tenis TUKS Nortenis Piotrków Trybunalski
• zapasy AKS Piotrków Trybunalski
• capoeira Lagoa Da Saudade, Companhia Pernas Pro Ar
• szermierka historyczna Ave Gajda
• klub oyama karate Washi
• Akademia Goju-ryu Karate Sanchin
• futbol amerykański Piotrków Hammers

Ludzie Piotrkowa Trybunalskiego

Posłowie z Piotrkowa Trybunalskiego

• Marek Domaracki (Ruch Palikota)
• Antoni Macierewicz (Prawo i Sprawiedliwość)
• Artur Ostrowski (Sojusz Lewicy Demokratycznej)
• Krystyna Ozga (Polskie Stronnictwo Ludowe)
• Elżbieta Radziszewska (Platforma Obywatelska)
• Dorota Rutkowska (Platforma Obywatelska)
• Dariusz Seliga (Prawo i Sprawiedliwość)
• Robert Telus (Prawo i Sprawiedliwość)
• Marcin Witko (Prawo i Sprawiedliwość)

Prezydenci Piotrkowa Trybunalskiego

• Jan Bieńkowski – 13 sierpnia – 28 września 1914
• Eugeniusz Bieganowski – 28 września – 15 października 1914
• Felicjan Kępiński – 15 października 1914 przed 4 stycznia 1915
• Ludwik Krzemieniewski – przed 4 stycznia – 25 stycznia 1915
• Jan Bieńkowski – od 25 stycznia 1915
• Kazimierz Szmidt – od 1924 do 10 czerwca 1931
• Wacław Wroński – 1973–1975 jako naczelnik miasta
• Antoni Sokalski – 1976–1981
• Waldemar Kelm – 1981–1982
• Henryk Artowicz – 1982–1985
• Stanisław Kwapiński – 1985–1990
• Zbigniew Podlewski – 1990
• Michał Rżanek – 1990 –1996
• Andrzej Pol – 1996–2002
• Waldemar Matusewicz – 2002–2006
• Krzysztof Chojniak – od 2006

Filmy kręcone w Piotrkowie Trybunalskim

Kamienica narożna, tzw. Złoty Róg, na piotrkowskiej starówce – „zagrała” Dom Bankowy Kramera w komedii Vabank

• „Ewa chce spać” (1957, reż. Tadeusz Chmielewski)
• „Życie raz jeszcze” (1964, reż. Jerzy Morgenstern)
• „Święta wojna” (1965, reż. Julian Dziedzina, Dariusz Goczał)
• „Niedziela sprawiedliwości” (1965, reż. Jerzy Passendorfer)
• „Cyrograf dojrzałości” (1967, reż. Jan Łomnicki)
• „Jak daleko stąd, jak blisko” (1971, reż. Tadeusz Konwicki)
• „Nie zaznasz spokoju” (1977, reż. Mieczysław Waśkowski)
• „Vabank” (1981, reż. Juliusz Machulski)
• „Jan Serce” (1981, reż. Radosław Piwowarski)
• „Akademia pana Kleksa” (1983, reż. Krzysztof Gradowski)
• „Misja specjalna” (1987, reż. Janusz Rzeszewski)
• „Nowy Jork, czwarta rano” (1988, reż. Krzysztof Krauze)
• „Biesy” (1988, reż. Andrzej Wajda)
• „Opowieść Harleya”(1987, reż. Wiesław Helak)
• „Psy” (1992, reż. Władysław Pasikowski)
• „Uprowadzenie Agaty” (1993, reż. Marek Piwowski)
• „Syzyfowe prace” (1998, reż. Paweł Komorowski)
• „Pan Tadeusz” (1999, reż. Andrzej Wajda)
• „Jakub kłamca” (1999, reż. Peter Kassovitz)
• „Przeprowadzki” (2000, reż. Leszek Wosiewicz)
• „Przedwiośnie” (2001, reż. Filip Bajon)
• „Masz na imię Justine” (2005, reż. Franco de Pena)
• „W ciemności” (2011, reż. Agnieszka Holland)
• „1920 Bitwa Warszawska” (2010, reż. Jerzy Hoffman)

Współpraca międzynarodowa

ul. Miast Partnerskich będąca jednocześnie wschodnią obwodnicą miasta

Współpraca zagraniczna Piotrkowa Trybunalskiego obejmuje przede wszystkim płaszczyznę kulturalną, oświatową, naukową, gospodarczą czy sportową ze swoimi miastami partnerskimi, z którymi podpisało umowę o wzajemnej współpracy oraz z miastami zaprzyjaźnionymi.

Miasta i gminy partnerskie:
Miasto	Kraj	Data podpisania umowy
Esslingen	Niemcy	25.09.1992
Mołodeczno	Białoruś	13.03.1996
Równe	Ukraina	07.06.1997
Velenje	Słowenia	24.03.1998
Mosonmagyarovar	Węgry	06.08.2001
Mariampol	Litwa	14.09.2002
Vienne	Francja	02.07.2005
Neath Port Talbot	Wielka Brytania	22.09.2007
Kostroma	Federacja Rosyjska	06.06.2009
Miasta zaprzyjaźnione
Udine	Włochy	–
Schiedam	Holandia	–
Žagubica	Serbia	–

Zobacz też

• Gubernia piotrkowska
• Województwo piotrkowskie
• okręg wyborczy nr 10 do Sejmu RP
• Piotrkowska Kolej Wąskotorowa
• Powiat piotrkowski
• Trybunał Koronny
• Cmentarz Żołnierzy Radzieckich w Piotrkowie Trybunalskim
• Stary cmentarz żydowski w Piotrkowie Trybunalskim
• Nowy cmentarz żydowski w Piotrkowie Trybunalskim

Linki zewnętrzne

• Oficjalna Strona Piotrkowa Trybunalskiego
• Zbiór zdjęć panoramicznych Piotrkowa w 360cities.net
• Piotrków Trybunalski w Regionalnym Katalogu Zabytków Województwa Łódzkiego
• Współczesne zdjęcia Piotrkowa
• Linki do stron powiązanych z Piotrkowem Trybunalskim w katalogu Open Directory Project