Zaremba (herb szlachecki)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Zaremba
Zaremba
Alternatywne nazwy Zaręba, Zarębczyc
Pierwsza wzmianka 1301 (pieczęć), 1395 (źródła pisemne)
Herbowni
Miasta
Gminy

Opis herbu[edytuj | edytuj kod]

Herb pochodzi z okresu dynastii Piastów. Najstarsze wyobrażenie godła Zarembów spotykamy na pieczęci Andrzeja, biskupa poznańskiego z roku 1301. Zródłem wiadomości o barwach herbu są : Klejnoty Długosza, herbarze Złotego Runa. Identycznie herb przedstawiono na rysunkach w Bershammar Codex i Toison d'Or: w czerwonym polu pod głowicą złotą z półlwem czarnym, takiejże barwy kamienie (romby) stykające się wzajemnie. Zarembe blazonuje Długosz w Klejnotach. Herb zamieszcza wiele herbarzy piętnastowiecznych. Z zestawienia źródeł wynika, że w średniowieczu stosowano dwie odmiany tego herbu. Nie pozwalają one dokładniej określić, jakie rodziny posługiwały się każdą z odmian.

Występują trzy odmiany herbu:

  1. tarcza cięta w blanki w pas, gdzie w pierwszym złotym polu, półlew wspięty czarny, uzbrojony czerwono, w drugim takimż trzy kamienie barwy pierwszej, 2 i 1. W klejnocie taki sam półlew, sponad korony hełmowej w prawo. Labry zdobiące herb - czarne podbite złotem.
  2. Tarcza dwupolowa w pas, gdzie w pierwszym brunatnym polu, lwa czarnego połowa, o czerwonym uzbrojeniu, w prawo sponad srebrnego blankowanego muru wyskakuje. Mur stanowiący drugie pole, zdobny czterema złotymi kamieniami, gdzie trzy w pas ustawione ponad jednym leżą. Klejnot taki jak w pierwszej odmianie, Labry zaś czarne podbite srebrem.
  3. Odmiana trzecia tym różni się od pierwszej, że górne pole herbu błękitne, labry zaś zdobiące herb - błękitne podbite czernią

Najwcześniejsze wzmianki[edytuj | edytuj kod]

  • 1301 i 1309 - pieczęć Andrzeja, biskupa poznańskiego[1]
  • 1395 - najstarsza wzmianka o herbie w zapiskach sądowych[1]

Legenda herbowa[edytuj | edytuj kod]

O początkach tego herbu Paprocki powiada, że z Niemiec do Polski przybysz za czasów Bolesława Krzywoustego, Okolski zaś rozumie i lepiej, że z Czech, kędy jeszcze znajdują się familie, które takim się lwem zaszczycają i Zarembami zowią.

Herbowni[edytuj | edytuj kod]

Belakowicz[2], Belakowski[2], Bielakowski[2], Bielawski, Byczkowski, Borowy, Boxycki[2], Brudziewski[2], Celiński, Cerekwiski[2], Cielecki, Ciesielski, Czapracki, Czempkowski, Czerejski, Czerekwicki, Czurlej, Drzewo(u)szewski, Gimel, Ginet(t), Gineyt, Gineyt Kuncewicz, Giniat, Głodzieński, Głoskowski, Godurowski, Godziacki, Golgin, Gorszewski, Gorzewski, Grabowski, Groszek, Gurzewski, Hadziacki, Himelreich, Illewicz, Illukiewicz, Jabłonowski, Jakowiecki, Jaracze(o)wski, Jarocki, Jaskólecki, Jaskulecki, Jastrzębski, Jasuda (Jasudowicz, Jasudajtis), Jermoła, Kalinowski, Kamiński, Kącki, Kens, Kłobuszewski, Korzkiewski, Kowalewski, Krzeczkowski, Kuńczewicz, Kuszelewski, Lubiatowski, Magnuszewski, Mańkowski, Mijomski, Milowicz, Mysław, Noskowski, Noszkowski, Perłowski, Poborski, Poburski, Pogrzybowski, Rosochacki, Rudzi(dzie)ński, Rudziański, Rudzieński, Rychwalski, Skrzyński, Skrzypiński, Skwarski, Sławski, Słotowicz, Strzyński, Strzyżowski, Sucharzewski, Suchorzewski, Szczeniżewski, Tuliszkowski, Tyminiecki, Tymieniecki, Tynkiewicz, Warcz, Warczak, Warcza(y)kowski, Wielewicki[2], Wolicki, Wyskowski, Zajączkowski[2], Zaremba, Zarembski, Zarembiński, Zaręba, Zarębowski, Zarębski, Zarębiński, Zieleśkiewicz.

Lista sporządzona została na postawie wiarygodnych źródeł, zwłaszcza klasycznych i współczesnych herbarzy. Należy jednak zwrócić uwagę na częste zjawisko przypisywania rodom szlacheckim niewłaściwych herbów, szczególnie nasilone w czasie legitymacji szlachectwa przed zaborczymi heroldiami, co zostało następnie utrwalone w wydawanych kolejno herbarzach. Identyczność nazwiska nie musi oznaczać przynależności do danego rodu herbowego. Przynależność taką mogą bezspornie ustalić wyłącznie badania genealogiczne.

Znani herbowni[edytuj | edytuj kod]

Genealogia[edytuj | edytuj kod]

Herb szlachecki, którym posługiwał się ród Zarembów osiadły w Wielkopolsce już w XIII stuleciu, należący do najwybitniejszych i najbardziej wpływowych politycznie rodzin rycerskich. Jego przedstawiciele przez wiele lat zasiedlali na najważniejszych urzędach w tej prowincji Królestwa Polskiego.

W dawnej Polsce rozpowszechniony był ród szlachecki pieczętujący się herbem Zaremba. Wielu z jego przedstawicieli mieszkało w XIV wieku na Mazowszu i gdy w XV wieku pojawiła się możliwość kolonizacji na sąsiednim Podlasiu liczni Zarembowie osiedlili się właśnie tutaj. Duża ich grupa zamieszkała w okolicach Zambrowa, gdzie to tej pory występują wioski o takiej nazwie (Zaręby). Ówczesne rycerstwo często przenosiło nazwy gniazd rodowych do nowych siedzib. W ten sposób na Podlasiu i Mazowszu bardzo częste jest występowania tych samych nazw. Nie jest to przypadek, lecz pozostałość po dawnych migracjach rycerstwa. Tak samo było z Zarębami w gminie Dziadkowice. Zamieszkali tu w XV wieku przedstawiciele tego rodu nadając nowej wsi nazwę Zaręby (alias Zaremby).

Ród Zarembów należał do rodów genealogicznych (wszyscy przedstawiciele wywodzili się od wspólnego przodka). Istnieje teoria, że Magnus Zaremba (protoplasta rodu Zaremba) pochodzi od króla Anglii Harolda II. Zbigniew Leszczyc w "Herbach Szlachty Polskiej" z 1908 roku herb Zaremba uwieńczył mitrą książęcą. Genealog Szymon Konarski Zarembów umieszcza w kategorii "pseudo-hrabiów". Przedstawiciele Zarembów pozostawili po sobie wiele pieczęci, które są najpewniejszym źródłem określającym pochodzenie rodowe. Zarembą pieczętowali się Wawrzyniec Zaremba, kasztelan lędzki w 1352 r., Ubisław z Łowęcic w 1382 r., Mikołaj, kasztelan śremski

Niesiecki pisząc o Zarem(ę)bach w swym herbarzu tak mówi:

"Zaremba herbu Zaremba, w województwie Kaliskiem, tak od herbu swego nazwani, luboć od dóbr, które w ich dziedzictwie chodziły, z różnemi dystynkcyami pisali się, jedni z Komorowa, drudzy z Tuliszkowa, inni z Grabowa, najwięcej jednak z Kalinowy w ziemi Sieradzkiej (...). Okolski luboć autora nie wspomina, Gedeona Zarembę hrabię w r. 1008. Janka także wojewodę Kaliskiego i starostę Kruświckiego w r. 1040. Zarembów rachuje. Tymże się herbem zaszczycał hrabia Magnus Zaremba, starosta Wrocławski, tego sieciech wojewoda Krakowski i hetman z niechęci którą miał ku niemu, tak Bolesławowi książęciu ohydził, że mu to starostwo odjął, a dał go Wojsławowi Sieciechowemu pokrewnemu (...) Magnus zaś do Mazosza udawszy się, i tam Pomorzanów zbiwszy, gdzie ich sześćset na placu trupem położył, tysiąc dwieście w niewolą zabrał w pokoju osiadł, gdzie, jako i w Podlaszu wiele potomstwa jego rozplenionego widziemy (...)".

Śmierć Przemysła II[edytuj | edytuj kod]

Przemysł II w pierwszym okresie rządów zaangażował się w sprawy śląskie, do 1281 współpracując, a następnie rywalizując, z księciem wrocławskim Henrykiem IV Prawym. Polityka ta doprowadziła do buntu nastawionego prośląsko rodu Zarembów oraz do przejściowej utraty ziemi rudzkiej.

8 lutego 1296 Przemysł II został zamordowany podczas nieudanej próby porwania dokonanej z inspiracji margrabiów brandenburskich, z którymi współpracowały zapewne wielkopolskie rody Nałęczów i Zarembów. Miało to miejsce 6,5 km na południowy wschód od Rogoźna we wsi Sierniki. Ciało królewskie porzucono na drodze, gdzie zostało odnalezione przez wiernych rycerzy. Bezpośredni mordercy nigdy nie zostali złapani. O udziale Brandenburczyków w morderstwie istnieje wiele przekonywających dowodów. Należy zgodzić się z Kazimierzem Jasińskim, że przeprowadzenie tak sprawnej akcji nie było możliwe bez udziału w niej osób z otoczenia Przemysła II. Nie można jednoznacznie stwierdzić, czy zdrady dopuściły się, obwiniane przez część źródeł, rody Nałęczów i Zarembów. Bardziej podejrzani są Zarembowie, o których winie pisze Rocznik małopolski. Dodatkowo obciąża ich udział w buncie w 1284, który z pewnością spowodował pogorszenie ich stosunków z Przemysłem II.

Herby terytorialne wzorowane na herbie szlacheckim[edytuj | edytuj kod]

Herb Gminy Zaręby Kościelne, wspomina rycerza Szymona Zarębę

Herb gminy Zaręby Kościelne, nawiązuje do postaci rycerza Szymona Zaręby, oraz do ufundowanego przezeń klasztoru i kościoła na terenie wsi będącej w jego posiadaniu.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Andrzej Kulikowski: Wielki herbarz rodów polskich. Warszawa: Świat Książki, 2005, s. 319. ISBN 83-7391-523-0.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 Andrzej Kulikowski: Wielki herbarz rodów polskich. Warszawa: Świat Książki, 2005, s. 357. ISBN 83-7391-523-0.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Poprzedni

Zagłoba
POL COA blank.svg
Herby ułożone alfabetycznie

Zaremba
POL COA blank.svg
Następny

Zawadyniec