Języki mongolskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Linguistic map of the Mongolic languages.png

Języki mongolskie – rodzina języków ałtajskich, której współcześni przedstawiciele wydzielili się z języka ogólnomongolskiego w XIV-XVI wieku (po rozpadzie imperium Czyngis-chana)[1]. Obejmuje obecnie ponad 8,5 mln mówiących, zamieszkujących głównie obszar wschodniej części Azji Środkowej (Buriacja, Mongolia, Mongolia Wewnętrzna, Mandżuria), a także Europy Wschodniej (Kałmucja). Najwięcej mówiących, bo aż 7 mln, posługuje się językiem mongolskim właściwym, podczas gdy każdym z pozostałych języków tej grupy posługuje się do kilkuset tysięcy osób.

Piśmiennictwo[edytuj | edytuj kod]

Języki mongolskie można podzielić na dwie grupy:

Plemiona i narody posługujące się językami tej drugiej grupy posiadają obecnie bogate piśmiennictwo, literaturę i prasę we własnym języku. Część języków zapisywana jest tradycyjnym pismem mongolskim (zwłaszcza na obszarze Chińskiej Republiki Ludowej), a część zmodyfikowaną cyrylicą rosyjską.

Przez wieki ogromną rolę w piśmiennictwie odgrywał klasyczny język mongolski – język bogatej literatury, stosowany w piśmie (zapisywany pismem mongolskim) począwszy od XIII wieku. Niektóre plemiona (m.in. Buriaci) używały tego języka aż do wczesnych dekad XX wieku. Jego cechą charakterystyczną jest fakt, że nigdy nie był to język mówiony, a służył tylko za język piśmiennictwa różnych plemion mongolskich – odczytywany był zgodnie z zasadami wymowy danego języka lokalnego.

Po II wojnie światowej ogromnie wzrosło znaczenie "języka chałchaskiego", określanego dziś najczęściej po prostu jako język mongolski. Jest to dziś język urzędowy Mongolii i standard literacki języka mongolskiego w szerszym znaczeniu, obejmującego też dialekty Mongolii Wewnętrznej.

Klasyfikacja współczesnych języków mongolskich[edytuj | edytuj kod]

języki ałtajskie
języki mongolskie
buriacki (ok. 350 tys.)
dagurski (ok. 100 tys.)
mogolski (na skraju wymarcia lub wymarły)
mongolski (chałchaski i dialekty Mongolii Wewnętrznej) (ok. 7 mln)
mongorski (ok. 204 tys.)
santyjski (ok. 374 tys.)
szera-jögurski (ok. 12 tys.)
ojracki (ok. 285 tys.) z kałmuckim (ok. 150 tys.)

Dane o liczbie użytkowników pochodzą ze spisu ludności w 1990 roku.

Przypisy

  1. Źródła historyczne sugerują też istnienie kilku starszych, współcześnie wymarłych języków mongolskich, używanych równolegle do języka Mongołów sprzed podbojów Czyngis-chana (zob np. język kitański).

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Stanisław Godziński, Współczesny język mongolski, Wydawnictwo Akademickie Dialog, Warszawa 1998, str. 5-7
  • Zbigniew Gołąb, Adam Heinz, Kazimierz Polański, Słownik terminologii językoznawczej, PWN, Warszawa 1970, str. 354
  • Stanisław Kałużyński, Klasyczny język mongolski, Wydawnictwo Akademickie Dialog, Warszawa 1998, str. 6-8