Karlova Ves

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Herb Bratysławy Karlova Ves
dzielnica Bratysławy
Herb
Herb
Slovakia Bratislava 62002.jpg
Plac św. Franciszka
Miasto Bratysława
Status dzielnica
starosta Iveta Hanulíková
Powierzchnia 11 km²
Wysokość 150 m n.p.m.
Ludność (2005)
 • liczba ludności
 • gęstość

33559
3000 os./km²
Położenie na planie Bratysławy
Położenie na planie Bratysławy
Położenie na mapie Bratysławy
Mapa lokalizacyjna Bratysławy
Karlova Ves
Karlova Ves
Położenie na mapie Słowacji
Mapa lokalizacyjna Słowacji
Karlova Ves
Karlova Ves
Ziemia 48°09′N 17°03′E/48,150000 17,050000Na mapach: 48°09′N 17°03′E/48,150000 17,050000
Strona internetowa
Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons

Karlova Ves (niem. Karlsdorf, węg. Károlyfalu) – dawniej samodzielna wieś, obecnie dzielnica Bratysławy, położona na zachód od centrum, w powiecie Bratysława IV. W północnej części granicą są Małe Karpaty, zaś na południu – Dunaj.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Badania archeologiczne wykazały, że człowiek mieszkał w tym miejscu już w okresie kamienia. We wczesnym średniowieczu istniała tutaj niewielka rybacka osada, której ślady (m.in. groby) także odkryli archeolodzy.

W XIII wieku wieś nosiła prawdopodobnie nazwę Suchá Vydrica i została zniszczona podczas najazdów tatarskich. Na początku XIV wieku wieś ponownie została zaludniona i pojawiły się w niej winnice oraz młyn. Osada powoli się rozrastała i zbliżała się do ówczesnych granic Bratysławy. Wójtem był wówczas niejaki Jakub, a prawo do dziedzicznego piastowania tej funkcji przez jego rodzinę potwierdził król Karol Robert między 1318 a 1323 (również we wsi Lamač). W połowie XIV wieku mieszkańcy wsi otrzymali różne prawa i przywileje, które mieli obywatele Bratysławy.

W XVI wieku teren ten był ciągle zagrożony tureckimi najazdami – w 1532 zapuścił się tutaj niewielki oddział, ale został pokonany. W II połowie wieku grasowali tutaj zbójnicy. W 1605 pojawili się hajducy Stefana Bocskaya, w 1619 wojska Gabora Bethlena, które zdobyły Bratysławę, aby w 1621 ją stracić na rzecz wojsk habsburskich. Każdy z przemarszów żołnierzy powodował zniszczenia winnic, spalenie domów i mordy na mieszkańcach.

Widok z lotu ptaka
KARLOVA VES.JPG

W 1635 Karlova Ves została włączona do dóbr devíńskich[1], będącego w rękach rodu Pálffy. W 1677 mieszkańców zdziesiątkowała epidemia, która wybuchła w bratysławskim podgrodziu, ale oba tereny były tak blisko siebie, że zaraza szybko się rozprzestrzeniła. W tym czasie rozwój wsi hamowało tzw. „prawo milowe”, które nie pozwalało w obrębie godziny drogi od granicy miasta królewskiego (jakim była Bratysława) zakładać cechów rzemieślniczych. W takiej sytuacji najbardziej aktywny byli w miejscowości młynarze – przy miejscowym potoku Vydrica w Dolinie Młyńskiej (Mlynská dolina, Mühltal) oraz na Dunaju. Według zapisków 5 młynów znajdowało się na potoku, a na rzece działało 6 pływających młynów (największy należał do bratysławskiej, mieszczańskiej rodziny Segnerów)[1]. Z racji bliskości wody dobrze powodziło się także rybakom.

W 1720 w Devínie i Karlovej Vsi było około 100 hektarów winnic, które w większości należały do właścicieli zamku devíńskiego i mieszczan z Bratysławy. Miejscowe wino cieszyło się wówczas dużym uznaniem.

Pod koniec XVIII wieku Karlova Ves została przyłączona do miasteczka Devín. W 1828 miała 120 mieszkańców. Podobnie jak inne okoliczne miejscowości została złupiona przez francuskie wojska w czasie wojen napoleońskich, a w latach 30. miały miejsce dwie epidemie cholery. Jednocześnie powodzie niszczyły młyny, a mrozy winnice oraz zwierzęta gospodarskie. W 1866 osada ponownie została wymieniona jako samodzielna wieś (choć odłączenie nie było takie pewne, dlatego i po tej dacie pisano przez pewien czas, jako o części Devína) i dopiero wtedy pojawiła się obecna nazwa – Karlova Ves (Károlyfalu, Karldorf, Karlowe/s/). Do tej pory używano nazwy Suchá Vydrica (później Vydrica, od nazwy potoku). Większość ludności trudniła się winiarstwem, była także niewielka społeczność robotników (powiększająca się po zniesieniu pańszczyzny), dwaj młynarze z pomocnikami i szewc. Pod koniec XIX wieku liczba mieszkańców osiągnęła liczbę 207. Na czele wsi stał wójt.

W 1886 na wyspie Sihoť nad Dunajem wybudowano studnię i elementy systemu wodociągowego, zaopatrującego Bratysławę w wodę pitną. W 1897 otwarto w Karlovej Vsi synagogę. W 1912 założono cmentarz, początkowo dla ubogich. W okresie I wojny światowej chowano tam żołnierzy, a z czasem cmentarz ten stał się najważniejszą bratysławską nekropolią (Cintorín Slávičie údolie), na której spoczywają artyści, politycy i inne ważne osoby.

Siedziby słowackiej telewizji

Na początku XX wieku Karlova Ves zaczęła gwałtownie się rozwijać – wybudowano m.in. szkołę ludową, pojawiło się także połączenie autobusowe z Bratysławą, a w latach 20. elektryczny tramwaj zaczął docierać na obrzeża wsi. W 1939, w związku z aneksją Devína przez III Rzeszę, Karlova Ves stała się miejscowością graniczną (z 10% mniejszością niemiecką).

W 1942 założono we wsi Ogród Botaniczny Uniwersytetu Komeńskiego[2](Botanická záhrada Univerzity Komenského). W 1943 miejscowość włączono w granice administracyjne Bratysławy[3]).

W okresie rządów komunistycznych najważniejszym wydarzeniem było otwarcie w 1960 ogrodu zoologicznego[4](Zoologická záhrada). Od lat 60. nastąpił gwałtowny przyrost ludności mieszkańców dzielnicy, co było związane z zakrojoną na szeroką skalę akcję budowy nowych mieszkań – głównie jednakowych, betonowych bloków. Część dawnej zabudowy wyburzono, zachowano jednak barokowy kościół św. Michała oraz fragmenty starszej architektury. W latach 70. wybudowano w Dolinie Młyńskiej akademiki uniwersyteckie (w następnych dekadach centrum uniwersyteckie rozbudowano) oraz budynki telewizyjne (dzisiaj siedziba Telewizji Słowackiej).

W 2002 ukończono nowy kościół św. Franciszka z Asyżu, a rok później klasztor minorytów.

Obecnie dzielnica zdominowana jest przez blokowiska i częściowo pełni rolę „sypialni”. Uznawana jest jednak za jedną z najbezpieczniejszych i najspokojniejszych dzielnic miasta, z dobrze zaplanowanym systemem komunikacyjnym i dostępem do szkół. W ostatnich latach powstały w niej supermarkety i domy towarowe.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Kościół św. Michała
  • kościół św. Michała Archanioła (dawniej barokowa kapliczka św. Jana Nepomucena), przebudowany w latach 30. XX wieku, otoczony współczesną zabudową.
  • cmentarz Slávičie údolie, na którym pochowano wybitnych obywateli Bratysławy.

Podział dzielnicy[edytuj | edytuj kod]

Karlova Ves dzieli się na następujące osiedla i zespoły urbanistyczne[5][1]:

  • Dlhé diely (największe osiedle, w większości złożone z bloków „Wielkiej Płyty”)
  • Kútiky
  • Mlynská dolina
  • Patrónka
  • Rovnice
  • Ostrov Sihoť (wyspa rzeczna na Dunaju)
  • Krčace
  • Sitina-zoologická záhrada
  • Karloveská zátoka

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Historia dzielnicy na www.karlovaves.sk (sk)
  2. Ogród Botaniczny Uniwersytetu Komeńskiego na www.uniba.sk (sk)
  3. Pavol Korec, Katarína Husárová, Vývoj administratívnych hraníc a počtu obyvateľov Bratislavy, Geographia Slovaca, Bratislava 1995, nr 10, s. 107-118.
  4. Ogród Zoologiczny Bratysława na www.zoobratislava.sk (sk)
  5. Bratislava. Mapa mesta, Vydavateľstvo ANTON KNIEBÜGL, Bratislava 2000, ISBN 80-88808-10-3, s. 12-21.