Koślaczek stożkowaty
| Koślaczek stożkowaty | |||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 |
|||||||||||||||||||||||||||||||
| Systematyka[1] | |||||||||||||||||||||||||||||||
| Domena | eukarionty |
||||||||||||||||||||||||||||||
| Królestwo | rośliny |
||||||||||||||||||||||||||||||
| Klad | rośliny naczyniowe |
||||||||||||||||||||||||||||||
| Klad | rośliny nasienne |
||||||||||||||||||||||||||||||
| Klasa | okrytonasienne |
||||||||||||||||||||||||||||||
| Klad | jednoliścienne |
||||||||||||||||||||||||||||||
| Rząd | szparagowce |
||||||||||||||||||||||||||||||
| Rodzina | storczykowate |
||||||||||||||||||||||||||||||
| Podrodzina | storczykowe |
||||||||||||||||||||||||||||||
| Rodzaj | koślaczek |
||||||||||||||||||||||||||||||
| Gatunek | koślaczek stożkowaty |
||||||||||||||||||||||||||||||
| Nazwa systematyczna | |||||||||||||||||||||||||||||||
| Anacamptis pyramidalis (L.) Rich. De Orchid. Eur. 33 1817. |
|||||||||||||||||||||||||||||||
| Kategoria zagrożenia | |||||||||||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||||||||||
 Zdjęcia i grafiki w Commons |
|||||||||||||||||||||||||||||||
Koślaczek stożkowaty (Anacamptis pyramidalis (L.) Rich.) – gatunek rośliny z rodziny storczykowatych (Orchidaceae).
Spis treści |
[edytuj] Rozmieszczenie geograficzne
Centrum jego występowania stanowi obszar śródziemnomorski, gdzie rośnie we fryganie. Dalej na północ rzadszy, sięga do północnych krańców Wysp Brytyjskich oraz Estonii[2]. W Polsce dawniej występował w rozproszeniu na Pomorzu Zachodnim, Pojezierzu Mazurskim, w Wielkopolsce oraz w Ojcowie i w okolicach Przemyśla. Później zaniknął na tych stanowiskach i przez ponad 70 lat nie został w Polsce odszukany[3]. Przez długi czas uważany był za gatunek wymarły, aż do odnalezienia w 2009 w dolinie dolnej Odry[4].
[edytuj] Morfologia
- Łodyga
- Osiąga wysokość do 60 cm. W górnym odcinku często czerwonawa. Wyrasta z podwójnej bulwy, jajowatej lub kulistej[5].
- Liście
- Dolne równowąskolancetowate, górne pochwiaste i małe[5].
- Kwiaty
- Ciemnoczerwone do różowych, zebrane w krótki, stożkowaty kwiatostan, siedzące w kątach przysadek. Kwiaty mają 3-łatkową warżkę i nitkowatą ostrogę o długości do 1,5 cm. Zalążnia długości do 1,5 cm, skręcona[5].
[edytuj] Biologia i ekologia
Bylina, geofit. Występuje na murawach kserotermicznych, polanach śródleśnych, trawiastych zboczach i w widnych zaroślach. Kwitnie od czerwca do lipca[5]. Kwiaty zwabiają zapylane są przez długotrąbkowe motyle dzienne, kraśnikowate oraz motyle nocne aktywne również za dnia. Zwabiają je barwą i kształtem kwiatów, jednak nie wytwarzają nektaru. Ilość zawiązywanych owoców jest procentowo dość duża. Tworzy mieszańce międzyrodzajowe z Orchis coriophora, Orchis morio i Orchis sancta. Liczba chromosomów 2n = 36, 54, 63, 72[2].
[edytuj] Zagrożenia i ochrona
Kategorie zagrożenia:
- Kategoria zagrożenia w Polsce wg Czerwonej listy roślin i grzybów Polski (2006)[6]: EX (wymarły).
- Kategoria zagrożenia w Polsce wg Polskiej Czerwonej Księgi Roślin[7]: EX (wymarły).
Prawdopodobnie przyczyną niemal całkowitego wyginięcia tego gatunku w Polsce była zmiana sposobu użytkowania łąk i pastwisk[3]. Ponieważ gatunek ten został uznany za wymarły w Polsce, skreślono go z listy roślin chronionych. Ponownie odnaleziony został na zboczu kserotermicznym w dolinie dolnej Odry w 2009[4]. Po odkryciu został objęty ochroną gatunkową na terenie województwa zachodniopomorskiego zarządzeniem Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Szczecinie[8].
Przypisy
- ↑ Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2009-06-08].
- ↑ 2,0 2,1 Baumann H., Kunkele S., Lorenz R.: Storczyki Europy i obszarów sąsiednich. Multico, 2010, s. 9, seria: Flora świata. ISBN 978-83-7073-698-9.
- ↑ 3,0 3,1 Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa: Czerwona księga Karpat Polskich. Kraków: Instytut Botaniki PAN, 2008. ISBN 978-83-89648-71-6.
- ↑ 4,0 4,1 Pluciński P. 2010. Ponowne odkrycie koślaczka stożkowatego Anacamptis pyramidalis – gatunku uznanego za wymarły w Polsce. Przegląd Przyrodniczy XXI, 1:3-7
- ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 Halina Piękoś-Mirkowa, Zbigniew Mirek: Rośliny chronione. Warszawa: Multico Oficyna Wyd., 2006. ISBN 978-83-7073-444-2.
- ↑ Red list of plants and fungi in Poland. Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Zbigniew Mirek, Kazimierz Zarzycki, Władysław Wojewoda, Zbigniew Szeląg (red.). Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera, Polska Akademia Nauk, 2006. ISBN 83-89648-38-5.
- ↑ http://www.przyroda.katowice.pl/czerwona_ksiega_roslin.html
- ↑ Przemysław Łagodzki: Zarządzenie Nr 20/2010 Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Szczecinie z dnia 14 czerwca 2010 r. w sprawie wprowadzenia na terenie województwa zachodniopomorskiego ochrony gatunkowej koślaczka stożkowatego Anacamptis pyramidalis (pol.). Dziennik Urzędowy Województwa Zachodniopomorskiego nr 70 poz. 1295. [dostęp 2010-08-03].
