Konrad Wallenrod (literatura)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Konrad Wallenrod
Konrad Wallenrod, powieść historyczna z dziejów litewskich i pruskich
Autor Adam Mickiewicz
Miejsce wydania Petersburg
Język polski
Data I wyd. 1828
Wydawca Karol Kraj
Typ utworu powieść poetycka
Galeria w Wikimedia Commons Galeria w Wikimedia Commons
Tekst w Wikiźródłach Tekst w Wikiźródłach
Kolekcja cytatów w Wikicytatach Kolekcja cytatów w Wikicytatach
Alf i Halban, ilustracja Michała Elwiro Andriollego do Konrada Wallenroda Adama Mickiewicza
Obraz Władysława Majeranowskiego 1844

Konrad Wallenrod, powieść historyczna z dziejów litewskich i pruskichpowieść poetycka napisana przez Adama Mickiewicza na zsyłce w Petersburgu, prawdopodobnie między rokiem 1825[1] a 1828, wydana zaś w lutym 1828 przez drukarnię Karola Kraya; uważana za jeden z najbardziej znanych poematów polskiego romantyzmu. Oryginał wysłany z Moskwy został ocenzurowany przez rosyjskiego cenzora Bazylego Anastasewicza. Mickiewicz musiał usunąć wers Tyś niewolnik, jedyna broń niewolników jest zdrada, a w drugim wydaniu po wprowadzeniu zmian w przedmowie car Mikołaj I nazywany jest przez poetę Ojcem tylu ludów[2].

Informacje ogólne[edytuj | edytuj kod]

Ponieważ autor wykorzystał w dziele tzw. historyzm maski, akcja utworu rozgrywając się w średniowieczu, w istocie porusza problemy patriotyczne Polski XIX wieku. Za pierwowzór literackiego Konrada Wallenroda posłużyła autentyczna postać żyjącego w XIV wieku wielkiego mistrza krzyżackiego Konrada von Wallenrode.

Motto[edytuj | edytuj kod]

Od tytułu powieści wywodzi się termin wallenrodyzm, określający nową postawę etyczno-moralną polskich ruchów narodowowyzwoleńczych mających podłoże w doktrynie Niccolò Machiavellego:

Dovete adunique sapere, come sono due generazioni da combattere... bisogna essere volpe e leone.
Macie bowiem wiedzieć, że są dwa sposoby walczenia… trzeba być lisem i lwem.

— N. Machiavelli, Książę

Rolę drugiego motta pełni w powieści cytat Friedricha Schillera umieszczony w Przedmowie, który nadaje doniosłą rolę zgłębianiu przez poezję zapomnianej przeszłości, utrwalanej − jak się okazuje w toku powieści − w tradycji i pieśni gminnej:

Was unsterblich im Gesang soll leben, muss im Leben untergehen.
Co ma ożyć w pieśni, zaginąć powinno w rzeczywistości.

— F. Schiller

Wpływ i inspiracje[edytuj | edytuj kod]

Mickiewicz, pisząc Konrada Wallenroda, wzorował się na modnej w okresie romantyzmu prozie historycznej Waltera Scotta, eposach Torquatoa Tassa oraz Pieśni Osjana Jamesa Macphersona. Historycznym pierwowzorem Konrada Wallenroda był pruski dowódca Herkus Monte, który w młodości był w krzyżackiej niewoli, a w 1260 stanął na czele pruskiego powstania przeciwko zakonowi.

Konrad Wallenrod dwukrotnie był adaptowany na potrzeby opery. Pierwszy raz jako I Lituani w 1874 roku przez włoskiego kompozytora Amilcare Ponchiellego i jako Konrad Wallenrod w 1885 roku przez Władysława Żeleńskiego. Powieścią Mickiewicza inspirował się również Fryderyk Chopin, pisząc swoją Balladę g-moll.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. M. Janion, Życie pośmiertne Konrada Wallenroda, Warszawa 1990, str. 39.
  2. Ludwik Bazylow, Polacy w Petersburgu, 1984, s. 138-139.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]