L. Frank Baum

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
L. Frank Baum

Lyman Frank Baum (ur. 15 maja 1856, zm. 6 maja 1919) – amerykański pisarz, autor jednej z najpopularniejszych książek dla dzieci, Czarnoksiężnika z Krainy Oz.

Dzieciństwo i młodość[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w Chittenango (stan Nowy Jork), jako siódme z dziewięciorga dzieci Cynthii Stanton i Benjamina Warda Bauma – bogatego biznesmena, który zbił fortunę na polach naftowych w Pensylwanii. Po stryju nadano mu imię „Lyman”, jednak zdecydowanie wolał imię „Frank”. Chorowity, wiecznie bujający w obłokach, do dwunastego roku życia był wychowywany w domu z rodzeństwem. Później został wysłany do Peekskill Military Academy. Po dwóch całkowicie nieudanych latach w akademii wojskowej, po incydencie opisywanym jako zawał serca, pozwolono mu powrócić do domu.

Od dzieciństwa fascynował się drukarstwem. Jego ojciec kupił mu tanią maszynę drukarską, więc razem ze swoim młodszym bratem, Harrym Clay Baumem (który zawsze trzymał się blisko Franka), stworzyli „The Rose Lawn Home Journal”. Bracia opublikowali wiele numerów czasopisma, do którego dodawali reklamy. Do siedemnastego roku życia Baum zdołał założyć drugie amatorskie czasopismo, „The Stamp Collector”, wydrukował 11-stronicową broszurkę „Baum’s Complete Stamp Dealers’ Directory”, oraz rozpoczął handel znaczkami ze swoimi przyjaciółmi.

W wieku młodzieńczym Frank zauroczył się teatrem i sztuką, do których przywiązanie doprowadziło go w przyszłości do krawędzi bankructwa. Jego pierwsza prawdziwa porażka wydarzyła się w 18. roku życia, kiedy lokalna grupa teatralna zobowiązała go do uzupełniania ich zapasu kostiumów, z obietnicą głównych ról w przedstawieniach, których jednak nigdy nie dostał. Gdy zdał sobie sprawę ze swego błędu, Baum opuścił teatr – tymczasowo – by pracować jako urzędnik w firmie swego szwagra w Syracuse.

W wieku 20 lat Baum zmienił zawód: został hodowcą drobiu, co było popularne w owym czasie. W 1880 rozpoczął wydawanie czasopisma handlowego, „The Poultry Record”, a w 1886, gdy miał 30 lat, opublikował pierwszą książkę: „The Book of the Hamburgs, A Brief Treatise upon the Mating, Rearing, and Management of the Different Varieties of Hamburgs.”

Grał jednak w przedstawieniach, pod pseudonimem Louis F. Baum. W 1880 jego ojciec uczynił go zarządcą własnych teatrów, decydującym o realizowanych sztukach i wybierającym aktorów, grających w nich. „The Maid of Arran”, melodramat oparty na popularnej powieści, przyniósł mu wielki sukces. Baum nie tylko napisał sztukę, ale również skomponował piosenki grane w niej i zagrał główną rolę.

Poślubił Maud Gage, córkę Matyldy Joslyn Gage, słynnej z walki o prawa kobiet.

Lata w południowej Dakocie[edytuj | edytuj kod]

Frank i Maud przenieśli się do Aberdeen (Południowa Dakota), gdzie otworzył sklep „Baum’s Bazaar”. Jego zwyczaj sprzedawania towaru na kredyt ostatecznie doprowadził sklep do bankructwa, zaś sam Baum zaczął pracować dla lokalnej gazety, „The Aberdeen Saturday Pioneer”, gdzie pisał w najsławniejszym dziale, „Our Landlady”.

Opis Kansas w Czarnoksiężniku z Krainy Oz jest oparty na doświadczeniach podczas suchej Dakocie Południowej.

Pisarstwo[edytuj | edytuj kod]

Promocyjny plakat „Popular Books For Children” („Popularne Książki Dla Dzieci”) Bauma, 1901

Frank zaczął pisać w młodym wieku.

Baum napisał Czarnoksiężnika z Krainy Oz oraz 13 innych powieści opartych na miejscach i ludziach z Krainy Oz.

Wielokrotnie podczas pisania deklarował się, że kolejna książka, którą tworzy, będzie tą ostatnią, oraz że poświęci się pracy przy innych książkach, w tym The Life and Adventures of Santa Claus, The Adventures of Father Goose i Queen Zixi of Ix. Jednak wzrastająca popularność, listy od dzieci oraz porażki nowych książek, zawsze powodowały jego powrót do książek o Krainie Oz.

Jego ostatnia książka, „Glinda of Oz”, została opublikowana po jego śmierci w 1919, ale książki, których akcja mieści się w bajkowej Krainie Oz, były wciąż pisane przez innych pisarzy, szczególnie Ruth Plumply Thompson, która napisała dodatkowe dziewiętnaście książek.

Wszystkie jego powieści stały się publicznie dostępne, zaś wiele z nich zostało udostępnionych dzięki Projektowi Gutenberg.

Baum został pochowany w Forest Lawn Memorial Park Cemetery, w Glendale, Kalifornia.

Pseudonimy[edytuj | edytuj kod]

Baum używał wielu pseudonimów w niektórych z powieści nie rozgrywających się w Krainie Oz:

  • Akers (seria The Boy Fortune Hunters)
  • Capt. Hugh Fitzgerald
  • Edith Van Dyne (seria Aunt Jane’s Nieces)
  • Floyd Akers (seria Sam Steele)
  • John Estes Cooke
  • Laura Bancroft (Twinkle and Chubbins, Policeman Bluejay)
  • Suzanne Metcalf (Annabel)
  • Schuyler Staunton (Daughters of Destiny)

Polityka[edytuj | edytuj kod]

W trakcie wydarzeń prowadzących do masakry Siuksów nad Wounded Knee, Baum napisał rasistowski artykuł dla Saturday Pioneer, w którym głosił, że tubylczy Amerykanie powinni być wytępieni. Po masakrze bezbronnych Indian, która miała miejsce 29 grudnia 1890, napisał kolejny tekst, powtarzający jego wcześniejsze opinie i krytykujący rząd za niepodjęcie bardziej drastycznych środków (zetrzeć te nieposkromione stworzenia z powierzchni ziemi).

Oba artykuły są jedynymi znanymi przykładami, w których Baum wyraża tego typu poglądy, chociaż niektóre z jego książek, w tym dwie z serii Oz, były też krytykowane za utrwalanie rasistowskich stereotypów o afroamerykanach.

Filmy[edytuj | edytuj kod]

Na kanwie książki powstało wiele filmów, fabularnych, seriali i animowanych, w różnych konwencjach. Były to m.in.:

Nawiązując do jednej z legend o Baumie, kiedy wytwórnia filmowa MGM zaczynała kupować kostiumy do filmu Czarnoksiężnik z Krainy Oz, kupili używane stroje od kupców z Hollywood. Aktor Frank Morgan, który grał czarnoksiężnika, dostał stary płaszcz, w podszyciu którego znalazł plakietkę, mówiącą: Własność L. Franka Bauma. Po wprowadzeniu filmu na ekrany kin MGM podkreślała to zdarzenie jako prawdziwą historię.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Dorota i Strach na Wróble – ilustracja do wydania „Czarnoksiężnika z Oz” z 1900 r.
Książki związane z Krainą Oz
Pozostałe książki

Książki inspirowane przez Czarnoksiężnika[edytuj | edytuj kod]

Radziecki pisarz Aleksander Wołkow wydał w 1939 swoją adaptację Czarnoksiężnika, a potem ciąg dalszy – serię oryginalnych książek.

Gregory Maguire, pisarz amerykański w 1995 r. powieść „Wicked: the life and times of the Wicked Witch of the West”, która opowiada dzieje Złej Wiedźmy Zachodu. W książce pojawiają się także inne postacie z powieści Bauma, w tym także Dobra Wróżka Północy – Galinda, która jak się okazuje była kiedyś szkolną przyjaciółką Elphaby, przyszłej Złej Wiedźmy Zachodu. W 2003 roku powstał musical broadwayowski o tym samym tytule.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]