Legwanowate

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Legwanowate
Iguanidae
Oppel, 1811
Legwan zielony (Iguana iguana)
Legwan zielony (Iguana iguana)
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada gady
Rząd łuskonośne
Podrząd Iguania
Rodzina legwanowate
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Legwanowate, legwany (Iguanidae) – rodzina jaszczurek, obejmuje ok. 35 gatunków, w tym 11 krytycznie zagrożonych wyginięciem.

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Legwany występują od południowo-zachodniej części USA po obszary centralne Ameryki Południowej, na wyspach Galapagos (Amblyrhynchus, Conolophus), Antylach (Iguana, Cyclura) i na Fidżi (Brachylophus).

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Wielkość od 14 cm długości (Dipsosaurus dorsalis) do ponad 2 metrów (Iguana iguana). Ich zęby są umieszczone pleurodontycznie (co odróżnia je od agam i kameleonów) i podlegają stałej wymianie. U niektórych występuje autotomia – zdolność odrzucania ogona. Pokrój ciała u większości gatunków przypomina typowe jaszczurki z długim ogonem. Gatunki prowadzące naziemny tryb życia mają ciała brzusznie spłaszczone, a nadrzewne bocznie spłaszczone. Skóra pokryta jest nieregularnie rozmieszczonymi niewielkich rozmiarów łuskami. Występują u nich różne skórne twory jak grzebienie, fałdy, wachlarze. Samce wielu gatunków w czasie, gdy są podniecone nadymają worki podgardzielowe. Ubarwienie z reguły w różnych ochronnych odcieniach zieleni. W czasie godów samce przybierają jaskrawsze barwy. Większość jest wszystkożerna, a nieliczne odżywiają się wyłącznie pokarmem roślinnym. Większość legwanów jest jajorodna, a część jajożyworodna. Jaja w pergaminowatych osłonkach składają do jam w ziemi w liczbie od 1 do 90 sztuk. Zajmują rozmaite środowiska od lasów deszczowych poprzez pustynie. Są wśród nich gatunki naziemne (Dipsosaurus, Cyclura), naskalne (Sauromalus, Ctenosaura, Conolophus), nadrzewne (Iguana, Brachylophus) i jeden gatunek (legwan morski) spędzający większość czasu w wodzie morskiej.

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Tradycyjnie do rodziny Iguanidae zaliczano wiele gatunków jaszczurek z kladu Iguania, w większości zamieszkujących obszary obu Ameryk, ale także niektóre gatunki z wysp na Pacyfiku a nawet z Madagaskaru; w obrębie Iguanidae wyróżniano wówczas wiele podrodzin, m.in. Iguaninae, Corytophaninae, Crotaphytinae, Oplurinae, Phrynosomatinae, Polychrotinae i Tropidurinae. Frost i Etheridge (1989) stwierdzili jednak, iż brakuje dowodów na to, że wszystkie te podrodziny tworzą takson monofiletyczny, do którego jednocześnie nie należą agamy i kameleony; z tego powodu zaproponowali, by nazwy Iguanidae używać jedynie w odniesieniu do dawnej podrodziny Iguaninae, a pozostałe podrodziny legwanów podnieść do rangi odrębnych rodzin[1]. Ich zdaniem do rodziny Iguanidae należy tylko 11 znanych rodzajów (8 żyjących i 3 wymarłe):

Iguana delicatissima
Legwan

Późniejsze badania wykazały jednak, że dawne podrodziny Iguanidae sensu lato tworzą monofiletyczną grupę, do której nie należą agamy i kameleony[2]. W związku z tym część naukowców powtórnie zaczęła zaliczać do rodziny Iguanidae wszystkie jej dawne podrodziny[2][3]; inni jednak uznają, że podział Iguanidae sensu lato na szereg odrębnych rodzin za bardzo się upowszechnił, by od niego odchodzić i proponują, by nadal używać nazwy Iguanidae tylko w odniesieniu do rodzaju Iguana i jego najbliższych krewnych, tj. dawnej podrodziny Iguaninae (na określenie Iguanidae sensu lato autorzy ci używają nazwy Pleurodonta)[4].

Zagrożenia[edytuj | edytuj kod]

W 2008 w Czerwonej Księdze Gatunków Zagrożonych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody i Jej Zasobów umieszczono 27 gatunków z tej rodziny, w tym 11 w kategorii CR (krytycznie zagrożone) [5].

Przypisy

  1. Frost, Darrel R. i Etheridge, Richard (1989) "A phylogenetic analysis and taxonomy of iguanian lizards (Reptilia: Squamata)." University of Kansas Museum of Natural History, Miscellaneous Publications 81: 1-65.
  2. 2,0 2,1 Macey, J. Robert; Larson, Allan; Ananjeva, Natalia B. i Papenfuss, Theodore J. (1997) "Evolutionary Shifts in Three Major Structural Features of the Mitochondrial Genome Among Iguanian Lizards" Journal of Molecular Evolution 44: 660-674. DOI: 10.1007/PL00006190
  3. James A. Schulte, John Pablo Valladares, Allan Larson. Phylogenetic relationships within Iguanidae inferred using molecular and morphological data and a phylogenetic taxonomy of iguanian lizards. „Herpetologica”. 59 (3), s. 399-419, 2003. doi:10.1655/02-48 (ang.). 
  4. Frost, Darrel R; Etheridge, Richard; Janies, Daniel i Titus, Tom A. (2001) "Total evidence, sequence alignment, evolution of polychrotid lizards, and a reclassification of the Iguania (Squamata: Iguania)." American Museum Novitates 3343: 1-38. DOI: 10.1206/0003-0082(2001)343<0001:TESAEO>2.0.CO;2
  5. 2008 IUCN Red List of Threatened Species (ang.). [dostęp 6 grudnia 2008].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Hanna Dobrowolska: Gady. Warszawa: Państwowe Wydaw. Naukowe, 1981. ISBN 83-01-00957-8.
  2. Włodzimierz Juszczyk: Gady i płazy. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1986. ISBN 83-214-0464-2.
  3. Family Iguanidae (sensu Frost et al.) - Iguanas (ang.). J. Craig Venter Institute. [dostęp 6 grudnia 2008].
  4. Zwierzęta : encyklopedia ilustrowana. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005. ISBN 83-01-14344-4.