Lubiąż

Lubiąż
Herb Lubiąża
Klasztor Cystersów w Lubiążu
Państwo	Polska
Województwo	dolnośląskie
Powiat	wołowski
Gmina	Wołów
Liczba ludności (2006)	2300
Strefa numeracyjna	(+48) 71
Kod pocztowy	56-110
Tablice rejestracyjne	DWL
Położenie na mapie Polski Lubiąż
51°16′02″N 16°28′32″E
Multimedia w Wikimedia Commons

Lubiąż (niem. Leubus) – wieś (w latach 1249-1844 miasto) w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie wołowskim, w gminie Wołów, przy przeprawie przez Odrę, 54 km od Wrocławia. Miejscowość jest zamieszkana przez 2180 osób (stan na 31.12.2006).

W latach 1973-1977 miejscowość była siedzibą gminy Lubiąż. W latach 1945-1998 miejscowość położona była w województwie wrocławskim.

Historia

W 1163 roku nastąpiło tu pierwsze na Śląsku osadzenie zakonu cystersów. Dokonał tego książę śląski Bolesław Wysoki. W 1212 położona 2 km na północ od klasztoru osada Lubiąż uzyskała prawo zbytu produktów klasztornych i ostatecznie w 1249 r. została podniesiona do rangi miasta. Jednocześnie wokół klasztoru rozwinęło się oddzielne osiedle o charakterze wiejskim. Obie miejscowości posiadały odrębność administracyjną i były aż do połączenia w wieku XX znane jako Leubus Städtel (Miasteczko Lubiąż) i Leubus Dorf (Wieś Lubiąż).

Miasteczko nigdy nie rozwinęło się w większy ośrodek i w 1844 r. utraciło prawa miejskie, posiadając jedynie 572 mieszkańców. Niekorzystnym dla Lubiąża wydarzeniem było także przejęcie w 1741 r. Śląska przez niechętne katolickim zakonom państwo pruskie. W 1810 zakon został sekularyzowany, a w jego murach umieszczono w 1830 r. zakład dla umysłowo chorych. W latach 1902 - 1910 został on przeniesiony do nowoczesnego kompleksu szpitalnego wybudowanego w północnej części osady, składającego się z kilkunastu gmachów rozmieszczonych w obszernym parku.

W 1945 r. miejscowość została zajęta przez wojska radzieckie, a następnie przekazana Polsce. Dotychczasowa ludność Lubiąża została wysiedlona do Niemiec.

Zabytki

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są:

• kościół par. pw. św. Walentego, barokowy z l. 1734-35 - XVIII w.
• zespół opactwa oo. cysterów - monumentalne założenie barokowe z l. 1649-1739, jedne z największych i najcenniejszych tego typu w Europie; sekularyzowane w 1810 r., zdewastowane po 1945 r., wraz z otoczeniem w zakolu Odry i Brzeźnicy:
  • kościół klasztorny - bazylika Wniebowzięcia NMP, zbudowana na pozostałościach kościoła romańskiego z XII w. w l. 1270-1340, 1307-40, 1649-1715
  • pałac opatów, z l. 1681-99, 1734-38 - XVII/XVIII w.
  • klasztor, z l. 1692-1710
  • kościół pomocniczy pw. św. Jakuba, pobenedyktyński z 1150 r., ok. 1700 r.,
  • budynek bramny, z 1601 r., 1710 r.
  • szpital klasztorny, z pocz. XVIII w.
  • kancelaria klasztorna, z pocz. XVIII w.
  • budynek oficjalistów, z pocz. XVIII w.
  • budynek rzemieślników, z pocz. XVIII w.
  • wozownia, z pocz. XVIII w.
  • browar i piekarnia, z pocz. XVIII w., XIX w.
  • stodoła, z k. XIX w.
  • budynek gospodarczy, z 1915 r.
  • most, z pocz. XVI w.
  • tereny ogrodów i cmentarzy
• kaplica pw. św. Jana Nepomucena, z 1727 r. - XVIII w.
• zespół szpitala dla nerwowo i psychicznie chorych, ul. Mickiewicza 1, z l. 1902-15:
  • szesnaście pawilonów szpitalnych
  • budynek administracyjny
  • kuchnia
  • portiernia
  • warsztaty
  • budynek gosp.
  • trzy domy mieszkalne
  • piwnica-lodownia
  • park szpitalny z wodnym zbiornikiem wyrównawczym
  • cmentarz
  • ogrodzenie
• wiatrak „paltrak”, z końca XVIII w.

Galeria

• 

  Opactwo w Lubiążu, fasada główna

• 

  Lubiąż, widok na opactwo

• 

  Kościół św. Walentego w Lubiążu, barokowe wnętrze

• 

  Refektarz klasztorny

Zobacz

• Zabytki romańskie w Polsce

Bibliografia

• Opactwo Cystersów w Lubiążu i artyści, red. nauk. Andrzej Kozieł, Wrocław, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 2008. ISBN 978-83-229-2900-1

Linki zewnętrzne

• Lubiąż na stronie "Dolny Śląsk jakiego nie znacie"
• "Dawny Lubiąż na przedwojennych kartach pocztowych"