Luksemburg

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy państwa. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Grousherzogdem Lëtzebuerg
Großherzogtum Luxemburg
Grand-Duché de Luxembourg

Wielkie Księstwo Luksemburga
Flaga Luksemburga
Herb Luksemburga
Flaga Luksemburga Herb Luksemburga
Dewiza: (luks.) Mir wëlle bleiwe wat mir sin
(Chcemy pozostać tym, czym jesteśmy)
Hymn: Ons Hémécht - hymn państwowy
Wilhelmus - hymn monarszy
Położenie Luksemburga
Język urzędowy luksemburski,
niemiecki,
francuski
Stolica Luksemburg
Ustrój polityczny monarchia konstytucyjna
Typ państwa państwo unitarne
Głowa państwa wielki książę Henryk
Następca tronu książę Wilhelm
Szef rządu premier Xavier Bettel
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
168. na świecie
2586[1] km²
0%
Liczba ludności (2011)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
168. na świecie
524 900[2]
203 osób/km²
PKB (2013)
 • całkowite 
 • na osobę

59,84 mld[3] USD
110 424[3] USD
PKB (PPP) (2013)
 • całkowite 
 • na osobę

42,63 mld[3] USD
78 670[3] USD
Jednostka monetarna 1 euro = 100 eurocentów (EUR, €)[4]
Niepodległość
 - autonomia (symboliczna data niepodległości)
 - zakończenie unii personalnej z Holandią
od Holandii

19 kwietnia 1839

23 listopada 1890
Strefa czasowa UTC +1 - zima
UTC +2 - lato
Kod ISO 3166 LU
Domena internetowa .lu
Kod samochodowy L
Kod samolotowy LX
Kod telefoniczny +352
Mapa Luksemburga
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg Luksemburg w Wikipodróżach
Wikinews Wiadomości w Wikinews
Wikisłownik Hasło Luksemburg w Wikisłowniku
Mapa topograficzna Luksemburga

Luksemburg, Wielkie Księstwo Luksemburga (luks. Lëtzebuerg, Grousherzogdem Lëtzebuerg; niem. Luxemburg, Großherzogtum Luxemburg; fr. Luxembourg, Grand-Duché de Luxembourg) – państwo położone w Europie Zachodniej. Graniczy z Francją od południa, Niemcami od wschodu i z Belgią od zachodu i północy. Państwo członkowskie Unii Europejskiej oraz NATO.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Geografia Luksemburga.

Luksemburg to kraj o powierzchni 2586 km².

  • całkowita długość granicy lądowej: 359 km
  • długość wybrzeża: 0 km
  • długość granic z sąsiadującymi państwami: Belgia 148 km, Francja 73 km, Niemcy 138 km
  • najwyższy punkt: Kneiff 560 m n.p.m.
  • najniższy punkt: rzeka Mozela 133 m n.p.m.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Historia Luksemburga.

Historia Luksemburga sięga X w. Kolejni jego władcy, zaczynając od niewielkiego skrawka ziemi wokół skały luksemburskiej, stopniowo poszerzali granice hrabstwa, położonego na zachodnich peryferiach Niemiec. Sukces osiągnął Henryk VII Luksemburski, który na początku XIV w. został królem niemieckim i cesarzem rzymskim. Dzięki temu jego następcy sięgnęli po trony Czech i Węgier, stopniowo jednak zaniedbali niewielkie hrabstwo, z którego się wywodzili. Było ono zastawiane, a po wygaśnięciu rodu Luksemburgów przechodziło z rąk do rąk.

Z końcem XV wieku znalazł się w rękach Habsburgów, najpierw hiszpańskich, a w XVIII w. austriackich. Włączony do Francji przez Napoleona. Według ustaleń kongresu wiedeńskiego w 1815 Wielkie Księstwo Luksemburga uzyskało niezależność i zostało związane unią personalną ze Zjednoczonym Królestwem Niderlandów. Mimo niepodległości stacjonowały w nim garnizony pruskie. W 1839 w efekcie ustaleń konferencji londyńskiej utraciło znaczną (zamieszkaną głównie przez Walonów) część terytorium na rzecz nowo utworzonej Belgii. Od 1842 w unii celnej ze Związkiem Niemieckim, po I wojnie światowej z Belgią. Kraj zyskał pełną niepodległość w 1867, w 1890 zerwano unię personalną z Holandią.

Zajęty przez III Rzeszę w 1940, stał się częścią tzw. "Wielkich Niemiec". Działał tu jeden z najbardziej prężnych ruchów oporu. Jego dziełem był m.in. jedyny udany w okupowanej Europie strajk antynazistowski. Wyzwolony przez siły alianckie w grudniu 1944 i styczniu 1945.

Po wojnie najpierw w unii celnej (1944) Benelux (razem z Belgią i Holandią), potem od 25 marca 1957 w Europejskiej Wspólnocie Gospodarczej jako członek założyciel. Obecnie jedno z najbogatszych państw kontynentu, skutecznie przyciągające kapitał zagraniczny (siedziby ponad 100 banków) i emigrantów z innych krajów.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Kraj bardzo wysoko rozwinięty o dominującej roli usług (70% produktu krajowego brutto), zwłaszcza sektora finansowego w gospodarce. Rozwój gospodarczy w integracji z Belgią (od 1921), krajami Beneluksu (1960), EWG (1958). Produkt krajowy brutto na 1 mieszkańca wynosi 103,124 tysiące dolarów amerykańskich (2007). Luksemburg jest jednym z głównych ośrodków finansowych świata. Siedziba 166 banków, w tym Europejskiego Banku Inwestycyjnego Unii Europejskiej. Podatki stanowią 37% PKB Luksemburga. Luksemburg ma drugie, najwyższe na świecie po Liechtensteinie PKB per capita. Codziennie do pracy w Luksemburgu przyjeżdża około 157 tys. ludzi z Francji, Belgii i Niemiec[5].

Mapa lokalizacyjna Luksemburga
Luksemburg
Luksemburg
Geographylogo.svg
Porty lotnicze w Luksemburgu

Przemysł[edytuj | edytuj kod]

Rozwinięte hutnictwo żelaza (importowane rudy żelaza i złom), głównie w Esch-sur-Alzette i Differdange. Największa na świecie produkcja stali na 1 mieszkańca — 8,7 t (1991). Przemysł metalowy, maszynowy, chemiczny (tworzyw sztucznych, gumowych), spożywczy (głównie piwowarski), skórzany, cementowy. Ok. 60% energii elektrycznej dostarczają hydroelektrownie. Produkcja energii elektrycznej na 1 mieszkańca 3,6 tys. kWh (1990).

Rolnictwo[edytuj | edytuj kod]

Podstawą intensywnego rolnictwa jest uprawa zbóż (pszenica, jęczmień), ziemniaków, buraków cukrowych i winorośli w dolinie rzeki Mozeli. Hodowla bydła, trzody chlewnej i drobiu. Produkcja żywności nie pokrywa zapotrzebowania krajowego.

Information icon.svg Osobny artykuł: Wina luksemburskie.

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Duże znaczenie ma turystyka. Luksemburg w 1991 odwiedziło ok. 860 tys. turystów zagranicznych. Głównie ośrodki turystyczne: miasto Luksemburg, Vianden oraz dolina rzeki Mozeli i Ardeny.

Kolej[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza spółka kolejowa w Luksemburgu została powołana w styczniu 1857 roku. Pierwszy odcinek został oddany do użytku 11 sierpnia 1859 roku. Ostania linia kolejowa została wybudowana w 1950 roku. Początkowo linie obsługiwały firmy prywatne oraz operatorzy z krajów ościennych. Przewoźnik państwowy Société nationale des chemins de fer luxembourgeois (CFL) został powołany 14 maja 1946[6]. W 2009 roku na terenie Luksemburga znajdowało się 271 km linii kolejowych, z czego 201 zelektryfikowanych w systemie 25kV/50 Hz i 19 prądem stałym 3kV. W szczytowym momencie w 1952 na terenie państwa znajdowało się 554 km linii, wyłącznie niezelektryfikowanych. Elektryfikacja odbyła się w latach 1954-1981[6].

Ludność[edytuj | edytuj kod]

Według danych Luksemburskiego Urzędu Statystycznego w 2013 r[7]. 55,5% ludności stanowili Luksemburczycy (dla porównania według spisu z 2000 roku odsetek ludności autochtonicznej wynosił 63,1%), 16,4% Portugalczycy, 6,6% Francuzi, 3,4% Włosi, 3,3% Belgowie, 2,3% Niemcy, 6,4% mieszkańcy pozostałych krajów Unii Europejskiej i 6,1% pozostali. Bardzo szybki wzrost liczby ludności w ciągu ostatniego ćwierćwiecza (382 tys. — 1990, 439,5 tys. — 2001, 537,0 tys. — 2013), spowodowany dużą imigracją (W 1991 r. imigranci stanowili 26,4 %, od tego czasu ich liczba wzrosła o ponad połowę)[7]. Średnia gęstość zaludnienia to 207 mieszkańców na km². W miastach mieszka 86% ludności (2000). Głównie miasta (poza stolicą): Esch-sur-Alzette, Differdange. W usługach pracuje ok. 67% ludności zawodowo czynnej, w przemyśle i budownictwie — 29%, pozostała część — w rolnictwie. Poziom bezrobocia wynosi 6,1% (2013).

Religia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Archidiecezja luksemburska.
Information icon.svg Osobny artykuł: Historia Żydów w Luksemburgu.

Większość mieszkańców Luksemburga to chrześcijanie. Brakuje natomiast rzetelnych danych na temat przynależności religijnej. Luksemburg jest państwem laickim, a od 1979 roku rząd, jak i państwowe ośrodki badawcze i statystyczne nie zbierają i nie publikują danych na temat stanu religii w państwie. W 2002 roku Kościół rzymskokatolicki ocenił, że około 380 tys. było ochrzczonych w tym Kościele, co stanowiło ok. 86% populacji. Wyznawców różnych odłamów protestantyzmu jest 5 - 15 tys. (1 - 3,2%). Mniejszościowym wyznaniem w Luksemburgu są także prawosławie, judaizm, islam. Większość Luksemburczyków jest słabej religijności. Udział w praktykach religijnych waha się w granicach 10 - 15%[8]. Wg przeprowadzonego sondażu Eurobarometr na zlecenie Komisji Europejskiej w 2005 roku 44% badanych przyznało się do wiary w Boga, 28% określiło się jako osoby, które wierzą w nieokreśloną siłę wyższą, 22% zdeklarowało ateizm, agnostycyzm lub brak wyznania, a 6% odmówiło deklaracji religijnej. Podział wyznaniowy[9]:

Języki[edytuj | edytuj kod]

W Luksemburgu w użyciu są trzy języki. Język luksemburski (dawniej uważany za jeden z dialektów języka niemieckiego) jest językiem, którego większość Luksemburczyków uczy się od wczesnego dzieciństwa w domu. W szkołach podstawowych naucza się przede wszystkim po luksembursku, w szkołach średnich zaś po francusku lub niemiecku. Luksemburczycy znają luksemburski i francuski na poziomie języka ojczystego, większość zna także w mniejszym lub większym stopniu niemiecki. Gazety drukują artykuły przede wszystkim po francusku, czasem jednak także po niemiecku i luksembursku. Luksemburskie kanały telewizyjne nadają prawie wyłącznie po luksembursku, chociaż dostępne są także kanały zagraniczne po francusku i niemiecku. Według licznych badań, 75% Luksemburczyków mówi na co dzień po luksembursku, również młodzież pisze do siebie wiadomości tekstowe w tym języku, odbywają się w nim także obrady parlamentu, chociaż wszystkie ustawy spisywane są po francusku. Do uzyskania obywatelstwa niezbędne jest zdanie egzaminu państwowego z języka luksemburskiego. Dodatkowo 13% mieszkańców (głównie imigrantów portugalskich) zna język portugalski, powszechna jest też znajomość języka angielskiego. Język luksemburski został ustandaryzowany dopiero w latach siedemdziesiątych i od tamtej pory przeżywa renesans, także wśród młodego pokolenia, gdyż wcześniej był przede wszystkim mówionym dialektem języka niemieckiego, używanym tylko w sferze prywatnej.

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Guy Rewenig jest autorem pierwszej powieści po luksembursku; jest on uważany obok Rogera Manderscheida za prekursora pisania prozy artystycznej w tym języku.

Polityka[edytuj | edytuj kod]

Według konstytucji uchwalonej w 1868 (zmiany 1919, 1948, 1956) dziedziczna monarchia konstytucyjna (wielkie księstwo). Głową państwa jest wielki książę, który powołuje rząd z premierem na czele, odpowiedzialny przed jednoizbowym parlamentem. Władza ustawodawcza należy do wielkiego księcia i Izby Deputowanych (60 członków o kadencji 5-letniej), wybieranej w 4 okręgach w głosowaniu powszechnym i proporcjonalnym. Organem doradczym wielkiego księcia jest powoływana przez niego (dożywotnio) Rada Stanu (21 członków). Luksemburg należy do Beneluksu.

Zobacz też: Ustrój polityczny Luksemburga

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Luksemburg jest podzielony na 3 dystrykty, te zaś na 12 kantonów:

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Wykres przedstawia liczbę ludności Luksemburga (wyrażoną w tysiącach) w przedziale 1961 r. - 2003 r.

Luxembourg demography.png

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Portail des statistiques: Annuaire Statistique (fr.). [dostęp 23-12-2012].
  2. Stan na 31 grudnia 2011 roku. Portail des statistiques: Etat de la population (fr.). [dostęp 23-12-2012].
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Dane dotyczące PKB na podstawie szacunków Międzynarodowego Funduszu Walutowego na rok 2012: International Monetary Fund: World Economic Outlook Database, April 2014 (ang.). [dostęp 11-04-2014].
  4. Do 31.12.2001 r. frank luksemburski = 100 centymów (LUF)
  5. http://www.statistiques.public.lu/catalogue-publications/luxembourg-en-chiffres/luxembourg-chiffres.pdf
  6. 6,0 6,1 Ryszard Rusak. Kolej w Luksemburgu. „Świat Kolei”. 8/2009, s. 32-33. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  7. 7,0 7,1 http://www.statistiques.public.lu/stat/TableViewer/tableView.aspx?ReportId=384&IF_Language=fra&MainTheme=2&FldrName=1&RFPath=69
  8. Religion in Europe: Trust Not Filling the Pews
  9. http://www.joshuaproject.net/countries.php