Mały Kaukaz
Mały Kaukaz (orm. Լեսսեր Ցաուցասուս, azer. Kiçik Qafqaz Dağları, gruz. მცირე კავკასიონი, ros. Малый Кавказ - Małyj Kawkaz) - fałdowy łańcuch górski w zachodniej Azji, na południe od Kaukazu, w Turcji, Gruzji, Armenii i Azerbejdżanie. Stanowi północną krawędź Wyżyny Armeńskiej.
Pod względem geomorfologicznym Mały Kaukaz stanowi zespół pasm górskich ciągnących się na długości około 600 km łukiem od wybrzeża Morza Czarnego koło Batumi na zachodzie do doliny Araksu na południu. Od Wielkiego Kaukazu dzielą go Nizina Kolchidzka na zachodzie i Nizina Kurańska na wschodzie, a łączy odchodzące na północ pasmo Gór Lichskich. Granica między Małym Kaukazem a Wyżyną Armeńską jest wyraźna tylko na odcinku wschodnim, gdzie stanowi ją doliny środkowego Araksu i Achurianu. Na zachodzie pasma Małego Kaukazu bez wyraźnej granicy łączą się z pasmami Wyżyny Armeńskiej. Większe pasma Małego Kaukazu to (od zachodu):
- Góry Szawszeckie (Gruzja / Turcja), najwyższy szczyt Karçal Dağı - 3428 m n.p.m.,
- Góry Mescheckie (Gruzja), najwyższy szczyt Mepisckaro - 2850 m n.p.m.,
- Góry Trialeckie (Gruzja), najwyższy szczyt Szawiklde - 2850 m n.p.m.,
- Góry Samsarskie (Gruzja), najwyższy szczyt Didi Abuli - 3301 m n.p.m.,
- Góry Dżawacheckie (Gruzja / Armenia), najwyższy szczyt Aczkasar - 3196 m n.p.m.,
- izolowany masyw Aragac (Armenia) - 4090 m n.p.m. - najwyższy szczyt łańcucha,
- Góry Bazumskie (Armenia), najwyższy szczyt Chalab - 3016 m n.p.m.,
- Góry Pambackie (Armenia), najwyższy szczyt Też - 3101 m n.p.m.,
- Góry Gegamskie (Armenia), najwyższy szczyt Ażdahak - 3597 m n.p.m.,
- Góry Wardeniskie (Armenia / Azerbejdżan), najwyższy szczyt Wardenis - 3522 m n.p.m.,
- Góry Zangezurskie (Armenia / Azerbejdżan), najwyższy szczyt Kaputdżugh - 3904 m n.p.m.,
- Góry Sewańskie (Armenia / Azerbejdżan), najwyższy szczyt Hinal - 3367 m n.p.m.,
- góry Murowdag (Azerbejdżan), najwyższy szczyt Giamysz - 3724 m n.p.m.,
- Góry Karabaskie (Azerbejdżan), najwyższy szczyt Wielki Kirs - 2725 m n.p.m.
Pod względem geologicznym Mały Kaukaz stanowi antyklinorium (zespół fałdów), wypiętrzone głównie w czasie od dolnej kredy do oligocenu. Jest ograniczony od północy przez zapadlisko riońsko-kurskie, a od południa przez pokrywę skał wulkanicznych, pochodzącą z neogenu-czwartorzędu. Mały Kaukaz jest zbudowany z grubych kompleksów skał wieku jurajskiego, kredowego i paleogeńskiego, leżących na podłożu skał metamorficznych z prekambru-paleozoiku. W skałach trzeciorzędu występuje duża ilość ofiolitów.
Północne i północno-wschodnie zbocza pasm górskich są pokryte lasami, głównie liściastymi, na zachodzie także iglastymi. Zbocza południowe pokrywa step. W partiach szczytowych występują murawy alpejskie.
W górach Małego Kaukazu występują złoża miedzi, rud aluminium, rud żelaza, pirytów i barytu.
Źródła [edytuj]
- Bogumił Rychłowski (red.), Roman Biesiada, Tadeusz Lenczowski, Lech Ratajski Słownik geografii ZSRR, Państwowe Wydawnictwo "Wiedza Powszechna", Warszawa 1974
- Teresa Zakrzewska, Grażyna Gadomska Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (część europejska). Mapa przeglądowa Europy. Skala 1:3 000 000, wydanie drugie, Państwowe Przedsiębiorstwo Wydawnictw Kartograficznych im. Eugeniusza Romera, Warszawa-Wrocław 1987
- Włodzimierz Mizerski Geologia regionalna kontynentów, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2004, ISBN 83-01-14339-8
