Macierzanka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Macierzanka
Macierzanka: zdjęcie
Morfologia (macierzanka piaskowa)
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad astrowe
Rząd jasnotowce
Rodzina jasnotowate
Rodzaj macierzanka
Nazwa systematyczna
Thymus L.
Sp. Pl. 590. 1753[2]
Typ nomenklatoryczny
Thymus vulgaris L.[2]
Macierzanka karpacka

Macierzanka (Thymus L.) – rodzaj roślin z rodziny jasnotowatych (Lamiaceae). Według niektórych ujęć taksonomicznych należy do niego ok. 300 gatunków[3]. Występują w Europie, północnej Afryce, w strefie umiarkowanego klimatu w Azji[4]. We florze Polski występuje 10 gatunków[5].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Rośliny zielne lub krzewinki o zwykle krótkiej, czasem tęgiej i drewniejącej łodydze, z której wyrastają cienkie odgałęzienia[4].
Liście
Niewielkie, całobrzegie lub z kilkoma ząbkami[4].
Kwiaty
Zebrane w okółkach w gęste główki lub kłosy. Kwiaty na szypułkach. Kielich rurkowato-dzwonkowaty, 10-13 żyłkowy, dwuwargowy, w gardzieli z pierścieniem białych włosków. Górna warga kielicha prosta lub rozpostarta, trójząbkowa, ząbki trójkątne lub lancetowate. Dolna warga z dwoma szydlastymi ząbkami. Korona dwuwargowa, z górna wargą prostą. Dolna warga rozpostarta, trójząbkowa, z ząbkami równymi lub środkowym większym od bocznych. Pręciki cztery, z czego dwa dłuższe, dwa krótsze. Pylniki dwa, równoległe lub widlasto rozpostarte. Słupek na szczycie rozwidlony, z końcami szydlastymi, równymi lub nierównymi[4].
Owoce
Orzeszki jajowate lub owalne, gładkie[4].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

W obrębie rodzaju wyróżnia się ok. 300 gatunków, jednak według niektórych taksonomów wiele z nich należałoby raczej traktować jako taksony wewnątrzgatunkowe macierzanki piaskowej (Thymus serpyllum)[4].

Pozycja systematyczna według APweb (aktualizowany system system APG III z 2009)

Należy do rodziny jasnotowatych (Lamiaceae) Lindl., która jest jednym z kladów w obrębie rzędu jasnotowców (Lamiales) Bromhead z grupy astrowych spośród roślin okrytonasiennych[1].

Pozycja w systemie Reveala (1993-1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa jasnotowe (Lamiidae Takht. ex Reveal), nadrząd Lamianae Takht., rząd jasnotowce (Lamiales Bromhead), podrząd Lamiineae Bessey in C.K. Adams, rodzina jasnotowate (Lamiaceae Lindl.), plemię Thymeae Bartl., podplemię Thyminae Coss. & Germ., rodzaj macierzanka (Thymus L.)[6].

Gatunki flory Polski[5]
Inne gatunki (wybór)[7]
  • Thymus adamovicii Velen.
  • Thymus alternans Klokov
  • Thymus antoninae Rouy & Coincy
  • Thymus aranjuezii Jalas
  • Thymus atlanticus (Ball) Roussine
  • Thymus atticus C Kelak.
  • Thymus aznavourii Velen.
  • Thymus baeticus Boiss. ex Lacaita
  • Thymus bashkiriensis Klokov & Roussine
  • Thymus bihoriensis Jalas
  • Thymus binervulatus Klokov & Roussine
  • Thymus borysthenicus Klokov & Roussine
  • Thymus bracteatus Lange ex Cutanda
  • Thymus bracteosus Vis. ex Benth.
  • Thymus bulgaricus (Domin & Podp.) Ronniger
  • Thymus caespititius Brot.
  • Thymus camphoratus Hoffmanns. & Link
  • Thymus capitatus (L.) Hoffmanns. & Link
  • Thymus capitellatus Hoffmanns. & Link
  • Thymus carnosus Boiss.
  • Thymus cephalotos L.
  • Thymus cherlerioides Vis.
  • Thymus ciliatissimus Klokov
  • Thymus comosus Heuff. ex Griseb.
  • Thymus comptus Friv.
  • Thymus degenii Heinr.Braun
  • Thymus dimorphus Klokov & Roussine
  • Thymus doerfleri Ronniger
  • Thymus dolomiticus H.J.Coste
  • Thymus dolopicus Formánek
  • Thymus dubjanskii Klokov & Roussine
  • Thymus embergeri Roussine
  • Thymus eupatoriensis Klokov & Roussine
  • Thymus glabrescens Willd.
  • Thymus glandulosus Lag. ex Villar, non Req.
  • Thymus hirtus Willd.
  • Thymus kirgisorum Dubj.
  • Thymus leptophyllus Lange
  • Thymus longicaulis C.Presl
  • Thymus longiflorus Boiss.
  • Thymus munbyanus Boiss. & Reut.
  • Thymus ocheus Heldr. & Sart. ex Boiss.
  • Thymus pallasianus Heinr.Braun
  • Thymus pannonicus All.
  • Thymus parnassicus Halácsy
  • Thymus pulcherrimus Schur
  • Thymus richardii Pers.
  • Thymus sibthorpii Benth.
  • Thymus spinulosus Ten.
  • Thymus striatus Vahl
  • Thymus thracicus Velen.
  • Thymus tomentosus Willd.
  • Thymus ×porcii Borbás

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Niektóre gatunki są uprawiane jako rośliny ozdobne, niektóre mają własności lecznicze.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-03-31].
  2. 2,0 2,1 Thymus. W: Index Nominum Genericorum [on-line]. [dostęp 2014-10-16].
  3. Geoff Burnie i inni: Botanica. Rośliny ogrodowe. Könemann, 2005. ISBN 3-8331-1916-0.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 Thymus. W: Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2015-05-11].
  5. 5,0 5,1 Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland : a checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
  6. Crescent Bloom: Systematyka rodzaju Thymus (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-04-03].
  7. Flora Europaea – Thymus (ang.). Royal Botanic Garden Edinburgh. [dostęp 18 marca 2008].