Myszoskok wielki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Myszoskok wielki
Rhombomys opimus[1]
(Lichtenstein, 1823)
Myszoskok wielki
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Infragromada łożyskowce
Rząd gryzonie
Podrząd Myomorpha
Nadrodzina Muroidea
Rodzina myszowate
Podrodzina suwaki
Rodzaj Rhombomys
Wagner, 1841
Gatunek myszoskok wielki
Synonimy
  • Meriones opimus Lichtenstein, 1823
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Myszoskok wielki (Rhombomys opimus) – roślinożerny gryzoń azjatycki z rodziny myszowatych (Muridae), największy i prawdopodobnie najlepiej zbadany gatunek suwaków (Gerbillinae). Na tak duże zainteresowanie naukowców zasłużył sobie z dwóch powodów: wyrządza znaczne szkody w uprawach rolnych i jednocześnie jest głównym nosicielem bakterii wywołujących dżumę.

Zasięg występowania i biotop[edytuj | edytuj kod]

Zasięg występowania tego gryzonia obejmuje większość obszarów zachodniej i środkowej Azji, głównie pustynnych – od Morza Kaspijskiego na południe po Iran i na wschód – po południową Mongolię i północne oraz środkowe Chiny[3]. Występuje licznie na pustyniach piaszczystych i gliniastych, zwłaszcza w górzystych obszarach oraz na subtropikalnych stepach. Jest szeroko rozprzestrzeniony w Iranie, Turkmenistanie, Uzbekistanie i Kazachstanie[2]. W Chinach występuje bardzo licznie na obszarach pustynnych i półpustynnych, z powodzeniem zasiedla suche koryta rzek porośnięte roślinnością krzewiastą[2]. Zamieszkuje również na terenach rolniczych, gdzie wyrządza znaczne szkody w uprawach. Badania sekwencji DNA wykazały, że myszoskok wielki szeroko rozprzestrzenił się na terenach Azji w ciągu ostatnich 12 tys. lat[4], co może mieć ścisły związek ze zmianami klimatu i z aktywnością człowieka.

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Myszoskok wielki jest zdecydowanie większy od pozostałych myszoskoczek oraz różni się od nich na tyle, że zaliczono go do odrębnego rodzaju Rhombomys. Jego krępe ciało osiąga długość 150–200 mm, a długość ogona 60–130 mm[3]. Ma większą głowę i mniejsze uszy niż większość jego krewniaków. Wyróżnia go też uzębienie hipsodontyczne oraz ogon – krótki, zakończony puklem włosów.

Ekologia[edytuj | edytuj kod]

Ten gryzoń jest dobrze przystosowany do warunków klimatycznych występujących na zajmowanym obszarze. Dobrze znosi zarówno gorące i suche lato, jak i bezśnieżne, wietrzne zimy. Może przetrwać długi okres suszy, maksymalnie wykorzystując wodę zawartą w zjadanym pokarmie. Prowadzi dzienny tryb życia. W czasie letnich upałów myszoskoki są aktywne o poranku i przed zmierzchem, natomiast zimą wykazują większą aktywność w ciągu dnia. Jego ubarwienie ochronne sprawia, że jest słabo widoczny na tle otoczenia.

Grupa myszoskoków wielkich w pobliżu otworów wejściowych prowadzących do podziemnych nor

Budowa ucha środkowego umożliwia odbiór dźwięków o niskich częstotliwościach. Takie dźwięki wydają skrzydła ptaków drapieżnych, które są głównymi drapieżnikami polującymi na myszoskoki wielkie – są to głównie sowy i jastrzębie. Wśród naziemnych drapieżników najgroźniejszym dla gryzoni jest waran szary (Varanus griseus).

Myszoskok wielki jest gatunkiem fakultatywnie socjalnym[5]. Poszczególne osobniki często budują nory blisko siebie, w efekcie czego powstają nory połączone korytarzami, z czasem rozbudowywane do formy kolonii – są to systemy korytarzy połączonych z wieloma komorami, w których towarzyskie gryzonie gnieżdżą się oraz przechowują zapasy pokarmu na zimę. Zimą gromadzą się w przygotowanych norach dużymi grupami, aby się wzajemnie ogrzewać oraz chronić zapasy[6]. Do przeżycia potrzebują stałej temperatury w zakresie 20–25 °C[3]. Nory sięgają 1,5–2,5 m pod powierzchnię ziemi. Prowadzą do nich duże otwory wejściowe[2]. Opuszczone nory są ponownie zasiedlane, gdy liczebność populacji wzrasta. Wiele innych gatunków zwierząt również korzysta z nor opuszczonych przez myszoskoki.

Rozród[edytuj | edytuj kod]

Okres rozrodu przypada na porę deszczową – od kwietnia do września. W tym czasie każda z samic może wyprowadzić od dwóch do trzech miotów. Samica osiąga dojrzałość płciową w 3. lub 4. miesiącu życia. Ciąża trwa 23–32 dni, a liczba młodych w miocie waha się od 1–14. Średnia długość życia samców wynosi 2–3 lata, samice żyją średnio o rok dłużej[3]. W niewoli żyją średnio około 4,5 roku.

Rhombomys opimus

Znaczenie dla człowieka[edytuj | edytuj kod]

W całym zasięgu swojego występowania gatunek ten jest uważany za szkodnika. Niszczy uprawy, kanały irygacyjne oraz nasypy drogowe i kolejowe. Na terenach rolniczych wyrządza często znaczne szkody, ponieważ chomikuje na zimę znaczne ilości ziarna oraz części roślin[3]. Przy dostatku pokarmu myszoskoki układają w pobliżu otworów wejściowych do nor stosy liści, oprócz zapasów gromadzonych w podziemnych komorach.

W Azji Środkowej jest głównym nosicielem pałeczki dżumy (Yersinia pestis)[7][8].

Przypisy

  1. Rhombomys opimus w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Rhombomys opimus. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.)
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Nannizzi, M.: Rhombomys opimus (ang.). (On-line), Animal Diversity Web, 2002. [dostęp 11 czerwca 2010].
  4. Ning et al. Phylogeographic patterns of the great gerbil Rhombomys opimus in China based on mitochondrial cytochrome b gene sequence variations. „Current Zoology”. 4 (53), s. 630 – 640, 2007 (ang.). 
  5. Randall et al. Flexible social structure of a desert rodent, Rhombomys opimus: philopatry, kinship, and ecological constraints. „Behavioral Ecology”. 6 (16), s. 961-973, 2005. doi:10.1093/beheco/ari078 (ang.). 
  6. Zwierzęta : encyklopedia ilustrowana. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005, s. 227. ISBN 83-01-14344-4.
  7. Robert Pollitzer. Plague and plague control in the Soviet Union. , 1966. Fordham University (ang.). 
  8. K.L. Gage, M.Y. Kosoy. Natural history of plague: perspectives from more than a century of research. „Annual Review of Entomology”. 50, s. 505–528, 2004. doi:10.1146/annurev.ento.50.071803.130337 (ang.). 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Nannizzi, M.: Rhombomys opimus (ang.). (On-line), Animal Diversity Web, 2002. [dostęp 11 czerwca 2010].