Myszoskok wielki
| Myszoskok wielki | |
| Rhombomys opimus[1] | |
| (Lichtenstein, 1823) | |
 |
|
| Systematyka | |
| Domena | eukarionty |
| Królestwo | zwierzęta |
| Typ | strunowce |
| Podtyp | kręgowce |
| Gromada | ssaki |
| Infragromada | łożyskowce |
| Rząd | gryzonie |
| Podrząd | Myomorpha |
| Nadrodzina | Muroidea |
| Rodzina | myszowate |
| Podrodzina | suwaki |
| Rodzaj | Rhombomys Wagner, 1841 |
| Gatunek | myszoskok wielki |
| Synonimy | |
|
|
| Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2] | |
 |
|
 Systematyka w Wikispecies |
|
 Multimedia w Wikimedia Commons |
|
Myszoskok wielki (Rhombomys opimus) – roślinożerny gryzoń azjatycki z rodziny myszowatych (Muridae), największy i prawdopodobnie najlepiej zbadany gatunek suwaków (Gerbillinae). Na tak duże zainteresowanie naukowców zasłużył sobie z dwóch powodów: wyrządza znaczne szkody w uprawach rolnych i jednocześnie jest głównym nosicielem bakterii wywołujących dżumę.
Spis treści |
Zasięg występowania i biotop [edytuj]
Zasięg występowania tego gryzonia obejmuje większość obszarów zachodniej i środkowej Azji, głównie pustynnych – od Morza Kaspijskiego na południe po Iran i na wschód – po południową Mongolię i północne oraz środkowe Chiny[3]. Występuje licznie na pustyniach piaszczystych i gliniastych, zwłaszcza w górzystych obszarach oraz na subtropikalnych stepach. Jest szeroko rozprzestrzeniony w Iranie, Turkmenistanie, Uzbekistanie i Kazachstanie[2]. W Chinach występuje bardzo licznie na obszarach pustynnych i półpustynnych, z powodzeniem zasiedla suche koryta rzek porośnięte roślinnością krzewiastą[2]. Zamieszkuje również na terenach rolniczych, gdzie wyrządza znaczne szkody w uprawach. Badania sekwencji DNA wykazały, że myszoskok wielki szeroko rozprzestrzenił się na terenach Azji w ciągu ostatnich 12 tys. lat[4], co może mieć ścisły związek ze zmianami klimatu i z aktywnością człowieka.
Morfologia [edytuj]
Myszoskok wielki jest zdecydowanie większy od pozostałych myszoskoczek oraz różni się od nich na tyle, że zaliczono go do odrębnego rodzaju Rhombomys. Jego krępe ciało osiąga długość 150–200 mm, a długość ogona 60–130 mm[3]. Ma większą głowę i mniejsze uszy niż większość jego krewniaków. Wyróżnia go też uzębienie hipsodontyczne oraz ogon – krótki, zakończony puklem włosów.
Ekologia [edytuj]
Ten gryzoń jest dobrze przystosowany do warunków klimatycznych występujących na zajmowanym obszarze. Dobrze znosi zarówno gorące i suche lato, jak i bezśnieżne, wietrzne zimy. Może przetrwać długi okres suszy, maksymalnie wykorzystując wodę zawartą w zjadanym pokarmie. Prowadzi dzienny tryb życia. W czasie letnich upałów myszoskoki są aktywne o poranku i przed zmierzchem, natomiast zimą wykazują większą aktywność w ciągu dnia. Jego ubarwienie ochronne sprawia, że jest słabo widoczny na tle otoczenia.
Budowa ucha środkowego umożliwia odbiór dźwięków o niskich częstotliwościach. Takie dźwięki wydają skrzydła ptaków drapieżnych, które są głównymi drapieżnikami polującymi na myszoskoki wielkie – są to głównie sowy i jastrzębie. Wśród naziemnych drapieżników najgroźniejszym dla gryzoni jest waran szary (Varanus griseus).
Myszoskok wielki jest gatunkiem fakultatywnie socjalnym[5]. Poszczególne osobniki często budują nory blisko siebie, w efekcie czego powstają nory połączone korytarzami, z czasem rozbudowywane do formy kolonii – są to systemy korytarzy połączonych z wieloma komorami, w których towarzyskie gryzonie gnieżdżą się oraz przechowują zapasy pokarmu na zimę. Zimą gromadzą się w przygotowanych norach dużymi grupami, aby się wzajemnie ogrzewać oraz chronić zapasy[6]. Do przeżycia potrzebują stałej temperatury w zakresie 20–25 °C[3]. Nory sięgają 1,5–2,5 m pod powierzchnię ziemi. Prowadzą do nich duże otwory wejściowe[2]. Opuszczone nory są ponownie zasiedlane, gdy liczebność populacji wzrasta. Wiele innych gatunków zwierząt również korzysta z nor opuszczonych przez myszoskoki.
Rozród [edytuj]
Okres rozrodu przypada na porę deszczową – od kwietnia do września. W tym czasie każda z samic może wyprowadzić od dwóch do trzech miotów. Samica osiąga dojrzałość płciową w 3. lub 4. miesiącu życia. Ciąża trwa 23–32 dni, a liczba młodych w miocie waha się od 1–14. Średnia długość życia samców wynosi 2–3 lata, samice żyją średnio o rok dłużej[3]. W niewoli żyją średnio około 4,5 roku.
Znaczenie dla człowieka [edytuj]
W całym zasięgu swojego występowania gatunek ten jest uważany za szkodnika. Niszczy uprawy, kanały irygacyjne oraz nasypy drogowe i kolejowe. Na terenach rolniczych wyrządza często znaczne szkody, ponieważ chomikuje na zimę znaczne ilości ziarna oraz części roślin[3]. Przy dostatku pokarmu myszoskoki układają w pobliżu otworów wejściowych do nor stosy liści, oprócz zapasów gromadzonych w podziemnych komorach.
W Azji Środkowej jest głównym nosicielem pałeczki dżumy (Yersinia pestis)[7][8].
Przypisy
- ↑ Rhombomys opimus w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 Rhombomys opimus. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.)
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Nannizzi, M.: Rhombomys opimus (ang.). (On-line), Animal Diversity Web, 2002. [dostęp 11 czerwca 2010].
- ↑ Ning et al. Phylogeographic patterns of the great gerbil Rhombomys opimus in China based on mitochondrial cytochrome b gene sequence variations. „Current Zoology”. 4 (53), s. 630 – 640, 2007 (ang.).
- ↑ Randall et al. Flexible social structure of a desert rodent, Rhombomys opimus: philopatry, kinship, and ecological constraints. „Behavioral Ecology”. 6 (16), s. 961-973, 2005. doi:10.1093/beheco/ari078 (ang.).
- ↑ Zwierzęta : encyklopedia ilustrowana. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005, s. 227. ISBN 83-01-14344-4.
- ↑ Robert Pollitzer. Plague and plague control in the Soviet Union. , 1966. Fordham University (ang.).
- ↑ K.L. Gage, M.Y. Kosoy. Natural history of plague: perspectives from more than a century of research. „Annual Review of Entomology”. 50, s. 505–528, 2004. doi:10.1146/annurev.ento.50.071803.130337 (ang.).
Bibliografia [edytuj]
- Nannizzi, M.: Rhombomys opimus (ang.). (On-line), Animal Diversity Web, 2002. [dostęp 11 czerwca 2010].
