Operacja Mavet la-polesz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Operacja Mavet la-polesz
I wojna izraelsko-arabska 1948-1949
Czas 16-18 lipca 1948
Miejsce Izrael
Terytorium Palestyna
Wynik Niepowodzenie z powodu nieosiągnięcia celów
Strony konfliktu
 Izrael  Egipt
Dowódcy
Szymon Avidan
Nahum Sarig
Mosze Dajan
Ahmed Ali al-Mwawi
Ahmad al-Aziz
Siły
Izrael IDF: 4 800  Egipt: 5 000
Straty
~200 zabitych i rannych nieznane

Operacja Mavet la-polesz (hebr. מבצע מוות לפולש, Mivca Mavet la-polesz; pol. Operacja Śmierć Najeźdźcy) była izraelską operacją wojskową przeprowadzoną podczas I wojny izraelsko-arabskiej w dniach między 16 a 18 lipca 1948 przeciwko egipskiej armii w północno zachodniej części pustyni Negew. Celem operacji było przywrócenia komunikacji z żydowskimi osiedlami na pustyni Negew. Była to kontynuacja Operacji An-Far, która zakończyła się w dniu 15 lipca. Izraelczycy ponieśli taktyczną porażkę i nie zdołali osiągnąć zamierzonych celów[1].

Tło wydarzeń[edytuj | edytuj kod]

Na początku XX wieku Żydzi podjęli duży wysiłek przeprowadzając na dużą skalę rozbudowę osiedli rolniczych w Mandacie Palestyny. W 1941 i 1942 rozpoczęto penetrację północnej i zachodniej części pustyni Negew, w celu określenia możliwości rozwoju przyszłych osad na tym terenie. Po pozytywnie zakończonych pierwszych próbach, w 1943 założono trzy osady, które miały być pozycją wyjściową do dalszego osadnictwa. Powstały wówczas kibuce Gvulot, Revivim i Beit Eszel. Następnie w październiku 1946 zrealizowano plan budowy 11 osad obronnych na Negewie (hebr. 11 הנקודות‎, 11 HaNekudot). Powstały wówczas kibuce Be'eri, Gal On, Chacerim, Kedma, Kfar Darom, Miszmar HaNegev, Nevatim, Nirim, Szoval, Tkuma i Urim. Ich powstanie stworzyło dużą żydowską enklawę istniejącą pośrodku terytorium zamieszkałego w większości przez Arabów. Założenie tych ostatnich osiedli było żydowską odpowiedzią na Plan Morrison-Grady w sprawie podziału Palestyny i odegrało kluczową rolę przy podejmowaniu ostatecznej decyzji nad końcowym kształtem Rezolucji Zgromadzenia Ogólnego ONZ nr 181 (29 listopada 1947).

W maju 1948 w Palestynie rozpoczęła się I wojna izraelsko-arabska, która była kontynuacją Wojny domowej w Mandacie Palestyny (1947-1948). W przeciwieństwie do wojny domowej, była to typowa wojna o charakterze konwencjonalnym, w którym zaangażowało się szereg państw arabskich. Na froncie południowym, część pustyni Negew, pas wybrzeża i większą część Judei zajęły wojska egipskie, które starały się kontynuować swoje natarcie w stronę Tel Awiwu. Jednak Operacja Filistia (29 maja – 3 czerwca) zatrzymała Egipcjan i zmusiła ich do zmienienia kierunku natarcia na zachód. W okresie od 11 czerwca do 8 lipca 1948 w Palestynie obowiązywał pierwszy rozejm. Pomimo utrzymania linii frontu, sytuacja Izraelczyków na południu była trudna i niezwykle skomplikowana. Dowództwo izraelskiej armii skoncentrowało większość sił na froncie centralnym i północnym, pozostawiając na południu jedynie dwie brygady: Givati i Negew. Brygada Givati liczyła wówczas 2,7 tys. żołnierzy, a Brygada Negew posiadała jedynie 800 żołnierzy. Na przeciwko siebie mieli rozproszone siły egipskie liczące około 5 tys. żołnierzy[2]. Szefem Południowego Dowództwa był generał Jigal Allon, który bardzo dobrze zdawał sobie sprawę z trudności swego położenia. Długa linia frontu pomiędzy niewielkimi ufortyfikowanymi osiedlami żydowskimi była broniona przez niewystarczające siły. Drogi zaopatrzenia były zagrożone infiltracją przeciwnika i atakami arabskich milicji, które posiadały zaplecze w postaci arabskich wiosek i ich mieszkańców. Dodatkowo, w głębi pustyni Negew pozostało kilkanaście żydowskich osiedli, które od początku wojny były całkowicie pozbawione dostaw zaopatrzenia.

W nocy z 8 na 9 lipca 1948 Izraelczycy rozpoczęli Operację An-Far, podczas której podjęto próbę opanowania głównych węzłów komunikacyjnych położonych przy arabskich wioskach Iraq Suwajdan i Al-Faluja. Zajęcie tych pozycji otworzyłoby drogę do odciętych osiedli żydowskich, która miała przebiegać od wioski Julis, przez Kawkaba i Hulajqat do Burajr[3]. Operacja zakończyła się jednak niepowodzeniem. Izraelczycy zdołali przełamać pierwsze linie egipskich wojsk, nie byli jednak w stanie przeprowadzić decydującego natarcia i zająć kluczowe węzły komunikacyjne. Pomimo wyczerpania siedmioma dniami ciężkich walk, jednostki Sił Obronnych Izraela otrzymały rozkazy by ponownie się przegrupować i przygotować do kolejnej operacji wojskowej. Sztab Generalny obawiał się, że Rada Bezpieczeństwa ONZ narzuci kolejne zawieszenie broni, pozostawiając żydowską enklawę na Negewie w całkowitej izolacji. W związku z tym postanowiono podjąć jeszcze jedną próbę utworzenia korytarza komunikacyjnego, który tym razem miał przebiegać pomiędzy wioskami Iraq Suwajdan i Al-Faluja, przez Karatija. Siły Brygady Givati wzmocniono 89 Batalionem komandosów z 8 Brygady Pancernej i żołnierzami z Korpusu Morskiego[4].

Przebieg operacji[edytuj | edytuj kod]

Ruchy wojsk w dniach 16-17 lipca 1948
(linie przerywane pokazują rajdy)
Ruchy wojsk w dniach 17-18 lipca 1948

Operacja Mavet la-polesz rozpoczęła się w nocy z 16 na 17 lipca 1948. Izraelskie siły wyruszyły jednocześnie: (1) z wioski Al-Masmija al-Kabira zajmując opuszczone wcześniej arabskie wioski Jilja i Kazaza, (2) z kibucu Kfar Menachem zajmują opuszczone wioski Idnibba i Mudżallis, oraz (3) z wioski Tell es-Safi zajmując wioskę Zajta. Wioski te zajęto prawie bez walki. Stworzono w ten sposób bezpieczne zaplecze dla dróg komunikacyjnych z kibucami Gal On i Gat, które miały zabezpieczać wschodnią flankę nacierających oddziałów. Równocześnie przeprowadzono z kibucu Gal On rajd na egipskie pozycje obronne w rejonie wioski Bajt Jibrin. Z kibucu Gan Javne przeprowadzono rajd na egipskie pozycje w rejonie mostu Ad Halom i wioski Isdud. Egipcjanie odpowiedzieli ostrzałem artyleryjskim osiedli Gan Javne, Bicaron i Chacor-Aszdod[5]. W międzyczasie siły izraelskiej Brygady Negew przeprowadziły rajd z kibucu Ruhama zdobywając regionalną studnię Bir Abu Jabir, która była broniona przez pluton ochotników z Bractwa Muzułmańskiego. Wszystkie te działania miały na celu odwrócenie uwagi egipskiego dowództwa od głównego celu operacji[6].

Decydująca faza operacji rozpoczęła się w nocy z 17 na 18 lipca. Z kibucu Negba wyruszył 54 Batalion Brygady Givati, wzmocniony żołnierzami marynarki. Zaatakowali oni położoną 2 kilometry na wschód wioskę Bajt Affa, której broniły dobrze okopane siły egipskie. Nacierający od północy marynarze zostali szybko dostrzeżeni, jednak pomimo ciężkiego ostrzału zdołali zająć część wioski i ufortyfikowali się w pobliżu jej centrum. Podczas tego natarcie zginęła większość ich dowódców. Tymczasem batalion Brygady Givati podszedł do wioski nie zauważony od strony południowej. Z powodu braku wywiadu nie wiedziano, że w rejonie tym znajdują się zasieki z drutu kolczastego, które uniemożliwiły rozwinięcie natarcia. Żołnierze zostali przygnieceni egipskim ostrzałem, i o godzinie 3:00 w nocy dowódca batalionu wydał rozkaz do wycofania się. Odwrót przebiegał chaotycznie, i był szczególnie trudny dla marynarzy. Stracili oni 19 zabitych, 28 rannych i 3 wziętych do niewoli[5][7].

Tej samej nocy siły izraelskie przeprowadziły nieudany atak z wioski Julis na Wzgórze 113 położone na zachód od kibucu Negba. Przeprowadzono także rajd na pobliską wioskę Iraq Suwajdan. Również Brygada Negew przeprowadziła natarcie od strony kibucu Bror Chajil z zamiarem zajęcia wiosek Hulajqat i Kawkaba. Atak utknął jednak na pierwszych wzgórzach (Wzgórze 131.2 i Wzgórze 138). Utracili oni 21 zabitych i 7 rannych[8].

Główne natarcie wyruszyło tej samej nocy z wioski Jusajr. Kompania 52 Batalionu Brygady Givati bardzo szybko zajęła w nocy wioskę Hatta. Tymczasem 89 Batalion z 8 Brygady Pancernej otrzymał zadanie zajęcia sąsiedniej wioski Karatija. Aby wykonać to zadanie, batalion usiłował obejść wioskę od południa i przed północą wszedł na teren opuszczonej brytyjskiej bazy lotniczej, na północ od wioski al-Faluja. Napotkał tam na ostrzał artyleryjski i z broni maszynowej prowadzony z wioski al-Faluja. Pomimo to kontynuowali natarcie aż do wadi strumienia Mufarar, którego nie potrafili przekroczyć. Prace inżynieryjne prowadzone przez saperów w ciemnościach nocy zajęły kilka godzin. Tymczasem kompania 53 Batalionu Brygady Givati zajęła drogę łączącą al-Faluję z Karatija. Saperzy wysadzili przepusty pod drogą, uniemożliwiając w ten sposób Egipcjanom wysłanie tą drogą posiłków pancernych. Natomiast 52 Batalion Brygady Givati wysadził most na drodze łączącej Karatija z Iraq Suwajdan. Po wykonaniu tych zadań saperskich, kompania 53 Batalionu usiłowała dołączyć do 89 Batalionu, została jednak w ciemnościach nocy uznana za wroga i ostrzelana. Pomimo tej pomyłki, wspólnymi siłami zdołano o świcie zająć wioskę Karatija. Natychmiast po tym przystąpiono do budowy pozycji obronnych. Amunicję i broń przeciwpancerną przewieziono drogą przez zdobytą wcześniej wioskę Hatta. Egipski kontratak rozpoczął się o godzinie 8:30 rano 18 lipca. Artyleria prowadziła ostrzał z Iraq Suwajdan. Równocześnie kolumna pojazdów pancernych i czołgów podjęła próbę zaatakowania Karatija od zachodu. Okazało się jednak, że jest to niemożliwe z powodu wysadzenia mostu. Po kilku drobnych potyczkach Egipcjanie wycofali się. W godzinach popołudniowych przeprowadzono drugi kontratak, obchodząc wioskę od południa. Atak został jednak zatrzymany po zniszczeniu jednego z czołgów – strzelał Ron Feller z granatnika PIAT. Wieczorem tego samego dnia, o godzinie 19:00, zostało ogłoszone drugie zawieszenie broni[9].

Reakcje i następstwa[edytuj | edytuj kod]

Izraelska operacja zakończyła się niepowodzeniem. Izraelczycy zdołali zająć ważne strategicznie wioski Hatta i Karatija, jednak głównym celem było utworzenie korytarza komunikacyjnego z żydowską enklawą na Negewie, a to nie zostało osiągnięte. Jednak zajęcie tych dwóch wiosek przecięło najważniejszą egipską drogę zaopatrzenia w tym regionie. Egipcjanie zostali w ten sposób zmuszeni do wybudowania nowej drogi łączącej Iraq Suwajdan z al-Falują, która przebiegała na południe od Karatiji.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Benny Morris: 1948: A History of the First Arab-Israeli War. New Haven: Yale University Press, 2008, s. 275-277. ISBN 0300151128.
  2. Larry Collins, Dominique Lapierre: O Jerusalem!. Pan Books, 1973, s. 461. ISBN 978-0-330-23514-3.
  3. Rozwój sytuacji na froncie południowym (arab.). W: Encyclopedia Fighter of Desert [on-line]. [dostęp 2011-08-21].
  4. David Tal: The 1948 War in Palestine Historiography: The missing dimension. Journal of Israeli History, 2005, s. 446.
  5. 5,0 5,1 Jehuda Wallach: Carta's Atlas of Israel. First Years 1948–1961. Jerusalem: Carta Jerusalem, 1978, s. 45-46. (hebr.)
  6. Netanel Lorch: History of the War of Independence. Modan Publishing, 1998, s. 448-450. (hebr.)
  7. Mapa ataku na Bajt Affa (hebr.). W: Brygada Givati [on-line]. [dostęp 2011-08-21].
  8. Moshe Givati: In the Path of Desert and Fire. Ma'arakhot Publishing, 1994, s. 182-183. ISBN 965-05-0719-1. (hebr.)
  9. Operacja Mavet la-polesz (hebr.). W: Brygada Givati [on-line]. [dostęp 2011-08-21].