Palestyna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy krainy geograficzno-historycznej. Zobacz też: inne znaczenia słowa Palestyna.
Palestyńska moneta z okresu rządów brytyjskich
Flaga brytyjskiego mandatu Palestyna
Flaga współczesnego państwa Palestyna
Banknot palestyńskiego funta

Palestyna – region geograficzny w zachodniej Azji. Obejmuje on obszar o różnie określanych granicach. Współcześnie nazwa Palestyna odnoszona jest najczęściej do obszaru terytorium mandatowego Wielkiej Brytanii z lat 1920-1947, obecnie terytorium państwa Izrael; Strefy Gazy i Zachodniego Brzegu Jordanu (tworzące razem rejon geograficzny Palestyny). Terytorium to nie pokrywa się z obszarem Palestyny historycznej, obejmującym północną i środkową część obecnego państwa Izrael oraz zachodnią część Jordanii.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Nazwa Palestyna pochodzi od ludu Filistynów, którzy osiedlili się na jej wybrzeżu w XII wieku p.n.e. Nazwa ta nie była znana przed aneksją obszaru Judei przez Rzym. Dopiero po stłumieniu powstania żydowskiego Bar-Kochby w roku 133 po Chrystusie, cesarz Hadrian zmienił nazwę kraju z "Judea" na "Syria Palestina" (Syria palestyńska, czyli filistyńska).

Historia[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Historia Palestyny.
Projekt podziału Palestyny z 1947, na żółto zaznaczone terytoria arabskie, na pomarańczowo żydowskie

W starożytności obecna Palestyna nosiła nazwę Kanaan. Kanaan został zasiedlony w paleolicie. W mezolicie istniały na tym terenie osiedla kultury natufskiej. Od neolitu rozwijały się, tak jak na całym Bliskim Wschodzie, pierwsze miasta (Jerycho).

Korzystne położenie geopolityczne Kanaanu w miejscu, gdzie prowadzą szlaki handlowe pomiędzy Afryką, Azją i Europą, powodowało, że region ten był podbijany przez wiele ludów, m.in.: Egipcjan, Hetytów, Hebrajczyków, Filistynów, Asyryjczyków, Arabów, Turków osmańskich, Brytyjczyków i Żydów.

Około 2500 p.n.e. zasiedlona została przez Kananejczyków. Około XIII wieku p.n.e. zaczęły ją przemierzać wędrowne plemiona Hebrajczyków. W XII wieku p.n.e. na jej wybrzeżu osiedlili się Filistyni. Pod koniec XI wieku p.n.e. powstało na jej terytorium królestwo żydowskie, które wkrótce uległo rozbiciu na królestwa: Izrael i Judę. Około 587 p.n.e. Palestyna została podbita przez Babilonię. Od 538 p.n.e. weszła w skład imperium perskiego. W 332 p.n.e. zdobył ją Aleksander Macedoński. Następnie znalazła się pod władzą dynastii Ptolemeuszów, a później dynastii Seleucydów.

Od 63 p.n.e., pod wpływem rzymskim. Judea początkowo otrzymała status państwa sprzymierzonego, lecz od 6 n.e. stała się rzymską prowincją. Powstania żydowskie: pierwsze w latach 6670 oraz drugie w latach 132–135 zakończyły się klęską i częściowym wypędzeniem Żydów z Palestyny[a]. Od 395 Palestyna stała się częścią cesarstwa wschodniorzymskiego. W latach 634 – 640 została podbita przez Arabów. Między XI a XIII wiekiem w wyniku wypraw krzyżowych istniało – założone przez krzyżowcówKrólestwo Jerozolimskie, które później zdobyli egipscy mamelucy.

W latach 1516–1918 Palestyna wchodziła w skład imperium osmańskiego, nie stanowiąc jednolitej jednostki administracyjnej. Zdobyta przez siły brytyjskie podczas pierwszej wojny światowej stała się w 1922 roku brytyjskim mandatem – wraz z Jordanią – nazwa 'Palestyna' była stosowana do całego mandatu brytyjskiego. W lipcu 1922 roku prawem Kaduka mandat został podzielony na dwie części – Transjordanię (później nazwaną Jordanią) – na razie bez niepodległości/niezależności od mandatu brytyjskiego, którą Transjordania uzyskała dopiero w roku 1946.

W tzw. deklaracji Balfoura wyrażono intencję przekazania części tego terytorium Żydom, którzy od wieków żyli większości w diasporze lecz również utrzymywali ciągłość zasiedlenia w Palestynie. Sprzeciwiała się temu zamieszkująca tu również ludność pochodzenia arabskiego, wśród której zaczęły narastać antyżydowskie nastroje. Tragedia holocaustu przyspieszyła starania międzynarodowe o stworzenie państwa żydowskiego, które od końca XIX w. było głównym celem ruchu syjonistycznego. Już od ponad 50 lat do Palestyny zmierzały tysiące osadników żydowskich.

W 1947 r. ONZ przedstawił projekt podziału Palestyny na dwie części: żydowską i arabską[1]. W przeddzień wygaśnięcia mandatu brytyjskiego (1948) sąsiednie państwa arabskie: Egipt, Jordania, Irak, Liban i Syria zaatakowały powstające państwo Izrael ponosząc klęskę. Podczas wojny sześciodniowej w 1967 Izrael zajął całe terytorium Zachodniej Palestyny i zajęte wtedy terytorium okupuje do dnia dzisiejszego, mimo protestów społeczności międzynarodowej. Na okupowanych terenach wybuchły dwa powstania palestyńskie (tzw. intifady), skierowane przeciwko władzom izraelskim.

Wojska Izraela opuściły strefę Gazy we wrześniu 2005 roku. 20 maja 2011 roku, prezydent USA Barack Obama ogłosił, iż jego zdaniem powołanie państwa palestyńskiego w granicach sprzed 1967 roku doprowadziłoby do pokoju w tym rejonie.Założenie to jest bardzo wątpliwe.

Przypisy

  1. Roman Frister Jak ONZ podzielił Palestynę. Jak dzielono Ziemię Świętą polityka.pl, 3 grudnia 2013

Uwagi

  1. Część archeologów i historyków podważa fakt wypędzenia – zob. m.in. badania Shlomo Sanda

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]