Partnerstwo Wschodnie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Unia Europejska oraz kraje objęte Partnerstwem Wschodnim
Szczyt Partnerstwa Wschodniego w Warszawie, 30 września 2011
Unia Europejska
EU28 on a globe.svg

Ten artykuł jest częścią serii o:
Relacjach zewnętrznych
Unii Europejskiej


Polityka zewnętrzna Unii Europejskiej

Stosunki z państwami europejskimi

Stosunki z koloniami i obszarami zamorskimi państw członkowskich

Główne kierunki polityki zagranicznej Unii

Współpraca z organizacjami międzynarodowymi

Tematy powiązane:
Polityka bezpieczeństwaCSDP • Misje ESDPEurosferaCARDSTACISMEDATAIEX
Portal Portal Unia Europejska

Partnerstwo Wschodnie – program określający wymiar wschodni polityki Unii Europejskiej w ramach Europejskiej Polityki Sąsiedztwa. Projekt Partnerstwa został zapoczątkowany działaniami dyplomacji polskiej, wspieranymi przez Szwecję. Program zainaugurowano w Pradze w 2009 roku, podczas prezydencji czeskiej.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Partnerstwo Wschodnie zakłada zacieśnienie współpracy z Białorusią, Ukrainą, Mołdawią, Gruzją, Azerbejdżanem i Armenią. Głównym twórcą inicjatywy jest Polska, popierana przez Szwecję. Przejawem realizacji projektu mają być preferencje handlowe, ułatwienia wizowe i programy pomocowe. W zamiarach polskiego rządu w dłuższej perspektywie Partnerstwo Wschodnie ma przygotować objęte nim państwa do akcesji. Inicjatywa spotkała się z poparciem przewodniczącego Komisji Europejskiej oraz przywódców pozostałych państw Unii w czasie czerwcowego szczytu Rady Europejskiej w 2008[1][2].

3 grudnia 2008 projekt został przyjęty przez Komisję Europejską, która zaproponowała jednocześnie m.in. utworzenie strefy wolnego handlu, podpisanie układów o stowarzyszeniu, ułatwień wizowych dla obywateli państw uczestniczących w Partnerstwie oraz zwiększenie finansowania programu do 600 mln euro[3], w tym 250 mln pochodzić ma z instrumentu finansowego Europejskiej Polityki Sąsiedztwa ENPI, zaś kolejne 350 mln to środki dodatkowe. 20 marca 2009 w czasie szczytu w Brukseli unijni przywódcy zatwierdzili projekt Komisji Europejskiej[4].

7 maja 2009 w Pradze odbył się szczyt szefów państw i rządów UE oraz państw objętych programem, na którym oficjalnie zainicjowano Partnerstwo Wschodnie[5].

W maju 2011 w Budapeszcie, podczas węgierskiej prezydencji, miał się odbyć kolejny szczyt Partnerstwa Wschodniego. Z powodu bliskości innych ważnych wydarzeń (szczytu grupy G8 i pięćdziesiątej rocznicy powstania OECD), spotkanie przełożono na jesień, gdy prezydencję będzie sprawować Polska. Odbędzie się ono, w dniach 29-30 września w Warszawie[6][7][8].

3 maja 2011 r. odbyło się pierwsze posiedzenie EuroNestu – zgromadzenia przedstawicieli Parlamentu Europejskiego i parlamentów państw Partnerstwa Wschodniego[9].

29-30 września 2011 odbył się II Szczyt Partnerstwa Wschodniego w Warszawie. W założeniu organizatorów tego przedsięwzięcia miało to być jedno z najważniejszych wydarzeń podczas Polskiej Prezydencji mające na celu podsumowanie dwóch lat funkcjonowania Partnerstwa oraz dyskusję o jego najbliższej przyszłości[10].

Tymczasem Białoruś zbojkotowała szczyt. Zgodnie z komunikatem Ambasady Białorusi, w przeddzień szczytu Partnerstwa Wschodniego jego organizatorzy podjęli bezprecedensowe dyskryminacyjne działania wobec Białorusi. Napisano w nim, że na szczyt Partnerstwa Wschodniego nie został zaproszony prezydent Białorusi Alaksandr Łukaszenka, a następnie ograniczony został udział w szczycie wyznaczonego przez Republikę Białoruś przedstawiciela[11].

Rządy państw partnerskich odmówiły przyjęcia nierealistycznie skonstruowanej i niepoprzedzonej odpowiednim przygotowaniem dyplomatycznym rezolucji, która potępiała reżim Łukaszenki, co wytworzyło wrażenie dystansowania się tych krajów nie od Białorusi, lecz od Polski[12].

28 listopada 2013 odbył się III Szczyt Partnerstwa Wschodniego w Wilnie.

1. Gruzja i Mołdawia parafowały umowy stowarzyszeniowe z UE, które obejmują porozumienie o strefie wolnego handlu. Ostateczne podpisanie planuje się na 2014 rok[13] – Azerbejdżan podpisał z Unią Europejską umowę o ułatwieniach wizowych, dzięki której obywatele Azerbejdżanu będą mogli łatwiej i taniej uzyskiwać wizy krótkoterminowe pozwalające na swobodne podróżowanie do UE i na jej terytorium[14].

2. Białoruś przymierza się do podjęcia rozmów w tej kwestii. Ukraina natomiast przerwała rozmowy o stowarzyszeniu[15].

3. Podpisano umowę ramową z Gruzją o jej udziale w unijnych operacjach zarządzania kryzysowego, a z Ukrainą parafowano umowę lotniczą[16].

Członkowie[edytuj | edytuj kod]

Założenia[edytuj | edytuj kod]

Projekt Partnerstwa Wschodniego jest próbą utworzenia programu współpracy w ramach Europejskiej Polityki Sąsiedztwa z sześcioma państwami z Europy Wschodniej i Kaukazu Południowego:  z Białorusią, Ukrainą, Mołdawią, Gruzją, Armenią i Azerbejdżanem[17].

Współpraca w ramach Partnerstwa przyczynia się do zacieśniania relacji między wschodnimi partnerami, zwiększa wzajemne zaufanie i minimalizuje różnice w rozwoju. Do najważniejszych inicjatyw należą:

  • działania ułatwiające mieszkańcom krajów partnerskich podróżowanie po Europie, dlatego wprowadzane są stopniowo ułatwienia wizowe oraz obniżane opłaty na wizy,
  • ustanowienie strefy wolnego handlu między UE, a poszczególnymi krajami partnerskimi,
  • pogłębianie stosunków umownych między UE i krajami partnerskimi w formie umów stowarzyszeniowych, w tym, w stosownych przypadkach, stworzą szeroko zakrojone i kompleksowe strefy wolnego handlu, jeśli zbliżenie przepisów może posłużyć pogłębieniu pozytywnych skutków handlu i liberalizacji inwestycji, prowadząc do osiągnięcia zbieżności z przepisami i normami UE[18];
  • wzmocnianie sektora współpracy w zakresie kontroli wspólnych granic i ułatwianie udziału krajów partnerskich w programach UE i ich funkcjonowanie w agencjach Unii,
  • współpracę w zakresie bezpieczeństwa energetycznego, gospodarki,
  • realizowanie tzw. inicjatywy flagowe,m.in. w sferach zintegrowanego zarządzania granicami czy wspierania rozwoju małych i średnich przedsiębiorstw[19].

Współpraca dwustronna[edytuj | edytuj kod]

Celem Partnerstwa jest zacieśnianie dwustronnej współpracy zarówno na poziomie politycznym, jak i gospodarczym[20].

Wymiar dwustronny Partnerstwa Wschodniego obejmuję relacje UE z poszczególnymi krajami partnerskimi. W jego ramach prowadzone są działania do zawarcia umów stowarzyszeniowych, kompleksowych stref wolnego handlu oraz wprowadzenie reżimu bezwizowego, oznaczające zniesienie wiz. Wprowadzenie ruchu bezwizowego jest uzależnione od spełnienia pewnych warunków przez państwa partnerskie, warunki dobrze zarządzanej i bezpiecznej mobilności obywateli[21].

Współpraca wielostronna[edytuj | edytuj kod]

Nadanie kształtu współpracy wielostronnej pomiędzy stronami ma nastąpić na płaszczyźnie czterech platform tematycznych:

  • ds. demokracji dobrego zarządzania i stabilności, której priorytetem jest demokracja i prawa człowieka, wymiar sprawiedliwości, wolności i bezpieczeństwa, w tym kwestie migracji i liberalizacji wizowej, stabilność i bezpieczeństwo.
Obecnie platforma koncentruje się na:
1) doskonaleniu funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości;
2) reformie administracji publicznej;
3) walce z korupcją.
  • ds. integracji gospodarczej i konwergencji z politykami UE, która zakłada zbliżanie prawodawstwa, w tym m.in. w zakresie handlu, współpracę finansową i makroekonomiczną, pobudzanie rozwoju społeczno-ekonomicznego, ochronę środowiska.
Obecnie platforma koncentruje się na:
1) harmonizacji w sferze regulacyjnej;
2) kwestiach związanych z ochroną środowiska.
  • ds. bezpieczeństwa energetycznego, której priorytetem jest wsparcie rozwoju infrastruktury i systemu dywersyfikacji dostaw, zbliżanie w sferze regulacyjnej i harmonizacji polityk energetycznych, promowanie energooszczędności i wykorzystania odnawialnych źródeł energii.
  • Relacje międzyludzkie – dotyczy kwestii związanych ze współpracą kulturalną, wsparciem dla organizacji pozarządowych i społeczeństwa obywatelskiego, wymianami studenckimi i uczniowskimi oraz włączaniem krajów

partnerskich do Ramowego Programu Badawczego i wspólnych projektów medialnych[22].

Cele Partnerstwa Wschodniego mają być ponadto osiągnięte na poziomie wielostronnym również poprzez tzw. inicjatywy flagowe, tj. projekty na dużą skalę, zmierzające do zaangażowania jak najszerszego spektrum podmiotów. Komisja Europejska zaproponowała obecnie następujące inicjatywy:

  • zintegrowany program zarządzania granicami,
  • wsparcie dla małych i średnich przedsiębiorstw,
  • regionalne rynki elektryczności, odnawialne źródła energii i wydajność elektryczna,
  • Południowy Korytarz Energetyczny,
  • zapobieganie, gotowość w razie wystąpienia i zwalczanie katastrof naturalnych oraz katastrof wywołanych czynnikiem ludzkim[23].

Finansowanie[edytuj | edytuj kod]

Partnerstwo Wschodnie jest finansowane przede wszystkim z Europejskiego Instrumentu Partnerstwa i Sąsiedztwa (ENPI), który adresowany jest również do wszystkich pozostałych krajów sąsiadujących z Unią Europejską.

Na realizacje celów Partnerstwa w latach 2010-2013 Komisja Europejska alokowała 1,9 mld euro. Suma ta obejmuje zarówno środki przeznaczone na programy i inicjatywy wielostronne Partnerstwa Wschodniego, jak i dwustronne na współprace z poszczególnymi państwami partnerskimi. Środki finansowe z ENPI służą trzem podstawowym celom: Wspieraniu i transformacji ustrojowej państw partnerskich w kierunku demokratycznych rządów prawa, w tym promocji praw człowieka, wspieraniu w tych krajach budowy gospodarek rynkowych oraz promowaniu zrównoważonego rozwoju[24].

Oprócz w/w funduszy w momencie utworzenia programu Partnerstwa Wschodniego Unia Europejska przeznaczyła bezpośrednio na rzecz programu dodatkowe 600 mln €. Suma ta zawiera ok. 250 mln € środków przeznaczonych już wcześniej na rozwój regionalnej współpracy ze wschodnimi sąsiadami Unii na lata 2010-2013 w ramach Europejskiej Polityki Sąsiedztwa oraz 350 mln € nowych środków (które również zostaną wyasygnowane ze środków ENPI). Dysponentem funduszy programu Partnerstwa Wschodniego jest Komisja Europejska[25].

Stworzenie sprawnie działającej i przejrzystej administracji stanowi gwarancję efektywnego spożytkowania unijnej pomocyi poni esionych nakładów finansowych. NA Kompleksowy Program Rozwoju Instytucjonalnego (lata 2011-2013) przeznaczono ponad 170mln euro[26].

Stanowisko Rosji[edytuj | edytuj kod]

Inauguracja programu Partnerstwa Wschodniego spotkała się z chłodnym przyjęciem ze strony Federacji Rosyjskiej. Stanowisko Rosji w tej sprawie wyraził m.in. prezydent Dmitrij Miedwiediew 22 maja 2009 w czasie szczytu UE-Rosja w Chabarowsku[27]. Stwierdził wówczas, że:

Każde partnerstwo jest lepsze od konfliktu, jednak martwi nas, że ze strony niektórych państw podejmowane są próby wykorzystania tej struktury jako partnerstwa przeciwko Rosji

— Konferencja prasowa w Chabarowsku, 22 maja 2009 roku

Przypisy

  1. Sukces polskiej dyplomacji: Unia przyjęła projekt Wschodniego Partnerstwa. gazeta.pl, 2008-06-20. [dostęp 22 czerwca 2008].
  2. Anna Słojewska, Wojciech Lorenz: 26 razy tak dla polskiej propozycji. rp.pl, 2008-06-20. [dostęp 22 czerwca 2008].
  3. KE będzie zacieśniała współpracę ze Wschodnim Partnerstwem. rp.pl, 2008-12-03. [dostęp 3 grudnia 2008].
  4. Anna Słojewska: Unia daje miliony dla Wschodu. rp.pl, 2009-03-20. [dostęp 21 marca 2009].
  5. Szczyt z inicjatywy Polski. rp.pl, 2009-05-07. [dostęp 12 maja 2009].
  6. Aleksandra Szydłowska: Szczyt Partnerstwa Wschodniego już we wrześniu (pol.). UniaEuropejska.org, 2011-04-28. [dostęp 2011-05-21].
  7. Damian Witoń: Sikorski: „Szczyt Partnerstwa Wschodniego odbędzie się w Polsce” (pol.). UniaEuropejska.org, 2011-02-17. [dostęp 2011-05-21].
  8. The Eastern Partnership summit rescheduled to Autumn. Eastern Partnership Community, 2011-02-17. [dostęp 21 marca 2011].
  9. Daria Będkowska: Zgromadzenie Euronestu – uroczyste otwarcie (pol.). UniaEuropejska.org, 2011-05-04. [dostęp 2011-05-29].
  10. Szczyt Partnerstwa Wschodniego w Warszawie – przebieg i analiza.
  11. Białoruś bojkotuje szczyt Partnerstwa Wschodniego. Wspólnej deklaracji nie będzie.
  12. Czy i jak Unia Europejska patrzy na Wschód? Polityka Unii Europejskiej wobec obszaru postsowieckiego a interesy Polski.
  13. Gruzja i Mołdawia parafowały umowy stowarzyszeniowe z UE.
  14. Przygotowania do podpisania układów o stowarzyszeniu na szczycie Partnerstwa Wschodniego.
  15. Białoruś. Makiej: umowa o ułatwieniach wizowych z UE może do końca 2015.
  16. Szczyt Partnerstwa Wschodniego w Wilnie: Gruzja i Mołdawia parafowały umowy stowarzyszeniowe z UE.
  17. Partnerstwo Wschodnie.
  18. [www.europarl.europa.eu/RegData/.../COM_JOIN(2012)0013_PL.doc Wspólny Komunikat Do Parlamentu Europejskiego].
  19. Partnerstwo Wschodnie.
  20. Partnerstwo Wschodnie. Analiza efektywności na przykładzie Ukrainy.
  21. Wymiar dwustronny.
  22. FAQ o Partnerstwie Wschodnim.
  23. Partnerstwo Wschodnie.
  24. Partnerstwo Wschodnie.
  25. FAQ o Partnerstwie Wschodni.
  26. Partnerstwo Wschodnie.
  27. UE- Rosja: kwestie sporne pozostały. rp.pl, 2009-05-22. [dostęp 23 maja 2009].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons