Polski Instytut Spraw Międzynarodowych

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Polska
Godło RP
Ten artykuł jest częścią serii:
Ustrój i polityka
Polski
Portal Portal Polska

Polski Instytut Spraw Międzynarodowych (PISM) to państwowa jednostka organizacyjna powołana w obecnej formie ustawą z dnia 20 grudnia 1996 r. w celu prowadzenia działalności badawczej, analitycznej, szkoleniowej i archiwistycznej w zakresie spraw międzynarodowych. Dyrektora PISM powołuje Prezes Rady Ministrów na kadencje pięcioletnie. Bieżący nadzór nad pracą instytutu sprawuje minister spraw zagranicznych.

W latach 1994-1996 instytut stanowił jeden z wydziałów Ministerstwa Spraw Zagranicznych. Współczesny PISM buduje swój wizerunek jako jednego z opiniotwórczych think tanków w Europie Środkowo-Wschodniej. W myśl tej wizji sytuując się pomiędzy światem polityki a niezależną analizą, PISM zapewnia wsparcie decydentom i dyplomatom, inicjuje publiczną debatę ekspercką oraz upowszechnia wiedzę o współczesnych stosunkach międzynarodowych. Działalności PISM przyświeca przekonanie, że proces podejmowania decyzji na arenie międzynarodowej powinien się opierać w jak największym stopniu na wiedzy płynącej z rzetelnych i wiarygodnych badań.

Historia[edytuj | edytuj kod]

PISM powołał do życia 3 czerwca 1947 Sejm Polski Ludowej [1]. W 1972 Instytut uzyskał prawa nadawania stopnia doktora, z których jako pierwszy skorzystał Jerzy Robert Nowak. W okresie „polskiego sierpnia” (1980-81) w instytucie nie powstała "Solidarność". W 1993 instytut został zlikwidowany a jego struktury przekształcono w wydział MSZ pod nazwą „Biuro Studiów Międzynarodowych – PISM”. W 1996 reaktywowano PISM jako państwową jednostkę organizacyjną pod nazwą „Polski Instytut Spraw Międzynarodowych” z siedzibą w Warszawie.

Zadania statutowe PISM[edytuj | edytuj kod]

Zadania Instytutu są określone w ustawie z dnia 20 grudnia 1996 o Polskim Instytucie Spraw Międzynarodowych. Należą do nich:

  • prowadzenie badań naukowych w zakresie spraw międzynarodowych;
  • przygotowywania analiz, ekspertyz i studiów prognostycznych z zakresu spraw międzynarodowych;
  • doskonalenie zawodowe kadr wykonujących zadania w zakresie stosunków międzynarodowych i polityki zagranicznej Rzeczypospolitej Polskiej;
  • upowszechnianie w społeczeństwie polskim wiedzy z dziedziny współczesnych stosunków międzynarodowych;
  • utrzymywanie kontaktów z ośrodkami szkoleniowymi, naukowymi i politycznymi w Rzeczypospolitej Polskiej i za granicą;
  • gromadzenie specjalistycznego księgozbioru i dokumentacji naukowej, a także prowadzenie otwartej działalności bibliotecznej;
  • działalność wydawnicza.

Kompetencje instytutu szczegółowo określa Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 30 września 2004 w sprawie nadania statutu Polskiemu Instytutowi Spraw Międzynarodowych.[2], które precyzuje jego zakres działania:

  • prowadzenie interdyscyplinarnych i porównawczych badań naukowych w zakresie stosunków wielostronnych i dwustronnych Rzeczypospolitej Polskiej z podmiotami prawa międzynarodowego, w tym w szczególności Organizacją Traktatu Północnoatlantyckiego i państwami sąsiednimi, a także z Unią Europejską, oraz polityki zagranicznej Rzeczypospolitej Polskiej i zagadnień globalizacji;
  • sporządzanie analiz, ekspertyz i prognoz w zakresie spraw międzynarodowych, z inicjatywy własnej albo z inicjatywy Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, Prezesa Rady Ministrów, ministra właściwego do spraw gospodarki, Ministra Obrony Narodowej, ministra właściwego do spraw zagranicznych oraz - w miarę możliwości - innych ministrów, Sekretarza Komitetu Integracji Europejskiej, komisji sejmowych i senackich oraz klubów poselskich i senatorskich;
  • upowszechnianie wiedzy z dziedziny stosunków międzynarodowych oraz polityki zagranicznej Rzeczypospolitej Polskiej, w tym problematyki integracji europejskiej - w szczególności za pośrednictwem Internetu i innych środków masowego przekazu oraz seminariów, konwersatoriów, odczytów, wykładów i publikacji własnych;
  • gromadzenie specjalistycznego księgozbioru i dokumentacji naukowej, w szczególności w zakresie, o którym mowa w pkt 1, a także prowadzenie otwartej działalności bibliotecznej w zakresie objętym działalnością Instytutu;
  • doskonalenie zawodowe pracowników wykonujących zadania w zakresie stosunków międzynarodowych i polityki zagranicznej Rzeczypospolitej Polskiej, w szczególności pracowników urzędów obsługujących ministra właściwego do spraw gospodarki, ministra właściwego do spraw zagranicznych, Ministra Obrony Narodowej i Komitetu Integracji Europejskiej, poprzez prowadzenie Kolegium Stosunków Międzynarodowych;
  • współpraca ze szkołami wyższymi, ośrodkami naukowymi i innymi instytucjami krajowymi i zagranicznymi w zakresie objętym działalnością Instytutu.

Działalność[edytuj | edytuj kod]

PISM realizuje własne i międzynarodowe projekty badawcze, przygotowuje raporty i analizy oraz współpracuje z instytucjami o podobnym profilu na świecie. W międzynarodowym rankingu The Global Go-To Think Tanks Report 2011[3], opracowywanym corocznie przez Think Tanks and Civil Societies International Relations Program z Uniwersytetu Pensylwanii, PISM został uznany za drugi najlepszy think tank w Europie Środkowo-Wschodniej oraz za jeden z trzydziestu najlepszych think tanków na świecie (kategoria Top 30 Think Tanks World Wide – US and Non-US).

Polski Instytut Spraw Międzynarodowych przeprowadza analizy na potrzeby administracji publicznej, mediów oraz środowisk biznesowych, dlatego też trzonem PISM jest Biuro Badań i Analiz, w którym pracuje ponad trzydziestu analityków. Przygotowują oni analizy, ekspertyzy i studia prognostyczne zarówno na zamówienie organów władzy publicznej, jak i z własnej inicjatywy. Prowadzą interdyscyplinarne i porównawcze badania naukowe z zakresu polskiej polityki zagranicznej, integracji europejskiej, stosunków transatlantyckich, bezpieczeństwa międzynarodowego i energetycznego oraz gospodarki światowej. W sferze zainteresowań znajdują się także zagadnienia instytucjonalne związane z kształtowaniem i prowadzeniem polityki zagranicznej oraz metodologia studiów nad polityką zagraniczną i sprawami międzynarodowymi.

PISM organizuje liczne konferencje, dyskusje i seminaria, w których uczestniczą politycy, parlamentarzyści, pracownicy administracji publicznej, a także naukowcy, dziennikarze, studenci oraz przedstawiciele innych ośrodków analitycznych czy organizacji pozarządowych. Wydarzenia PISM przyczyniają się do rozwijania publicznego wymiaru polityki zagranicznej. W działalności informacyjnej PISM regularnie współpracuje z ośrodkami analitycznymi i akademickimi z kraju i zagranicy. Utrzymuje kontakty z instytucjami większości krajów Unii Europejskiej, Stanów Zjednoczonych oraz krajów wschodzących. Ponadto analitycy PISM systematycznie dzielą się swoją wiedzą w opiniotwórczych programach radiowych i telewizyjnych oraz publikują artykuły w prasie krajowej i zagranicznej.

Programy badawcze[edytuj | edytuj kod]

Unia Europejska[edytuj | edytuj kod]

Grupa monitoruje działalność UE, rozwój instytucjonalny i polityczny w Unii, politykę energetyczną oraz reformy realizowane w czasie kryzysu gospodarczego i finansowego. Analizie poddawana jest także polityka zagraniczna Unii i rozwój Europejskiej Służby Działań Zewnętrznych, jak też unijne programy gospodarcze (strategia lizbońska, Europa 2020).

Bezpieczeństwo międzynarodowe[edytuj | edytuj kod]

Grupa analizuje cele i kierunki polityki bezpieczeństwa Polski oraz zjawiska i trendy w środowisku międzynarodowym, które mogą warunkować polską politykę zagraniczną. Przedmiotem szczególnego zainteresowania analityków są: debata na temat przyszłości NATO, zaangażowanie Polski w operacje poza granicami kraju, a także polska koncepcja rozwoju wspólnej polityki bezpieczeństwa i obrony Unii Europejskiej oraz towarzyszące jej inicjatywy polityczne. Unia Europejska - Grupa monitoruje działalność UE, rozwój instytucjonalny i polityczny w Unii, politykę energetyczną oraz reformy realizowane w czasie kryzysu gospodarczego i finansowego. Analizie poddawana jest także polityka zagraniczna Unii i rozwój Europejskiej Służby Działań Zewnętrznych, jak też unijne programy gospodarcze (strategia lizbońska, Europa 2020). PISM publikował co roku raporty na temat realizacji strategii lizbońskiej, będzie również przygotowywać w najbliższych latach raporty o strategii Europa 2020.

Europa Wschodnia i Południowo-Wschodnia[edytuj | edytuj kod]

Grupa bada relacje Polski z krajami poradzieckimi i bałkańskimi, jak również politykę UE wobec Europy Wschodniej i Partnerstwa Wschodniego oraz proces integracji europejskiej państw Bałkanów Zachodnich i Turcji. Zajmuje się m.in. polityką zagraniczną i wewnętrzną Rosji, Ukrainy, Białorusi i krajów bałkańskich. Uwaga analityków skupia się na kwestiach mających istotny wpływ na bezpieczeństwo energetyczne Unii Europejskiej i Polski – działaniach głównych dostawców i państw tranzytowych w handlu nośnikami energii.

Międzynarodowe stosunki gospodarcze i problemy globalne[edytuj | edytuj kod]

Zakres badań grupy obejmuje przede wszystkim najważniejsze procesy zachodzące w gospodarce światowej, ich wpływ na funkcjonowanie instytucji współpracy wielostronnej (m.in. WTO, MFW, G8, G20) oraz międzynarodowych organizacji gospodarczych, a także ewolucję prawa międzynarodowego i instytucji międzynarodowych, rolę systemu Narodów Zjednoczonych i organizacji regionalnych w porządku globalnym. Analizie poddawane są również zagadnienia sektorowe ważne dla szeroko rozumianych stosunków międzynarodowych, jak np.: globalne rokowania klimatyczne, negocjacje handlowe WTO w ramach rundy Doha, reforma międzynarodowego systemu finansowego, polityka rozwojowa. Z coraz baczniejszą uwagą grupa śledzi ewolucję pozycji mocarstw wschodzących, przede wszystkim Chin, Indii i Brazylii, oraz rozwój stosunków tych państw z Polską i Unią Europejską.

Nieproliferacja i kontrola zbrojeń[edytuj | edytuj kod]

Zakres badań w ramach projektu obejmuje główne wyzwania w tym zakresie: ambicje niektórych państw pozyskania zdolności do produkcji broni masowego rażenia, w szczególności broni jądrowej, bezpieczeństwo wrażliwych materiałów i technologii, wzmocnienie systemów kontroli zbrojeń konwencjonalnych i środków budowy zaufania, a także usprawnienie funkcjonowania reżimów międzynarodowych (w tym przyszłość reżimów NPT oraz CFE). Przedmiotem zainteresowania są także inicjatywy zmierzające do zmniejszenia roli broni jądrowej i redukcji arsenałów jądrowych, polityka Stanów Zjednoczonych, Rosji, Francji i Wielkiej Brytanii w tym zakresie, a także przyszłości polityki odstraszania Sojuszu Północnoatlantyckiego.

Bliski Wschód i Afryka Północna[edytuj | edytuj kod]

Do najważniejszych zagadnień projektowych należą procesy transformacyjne i demokratyzacyjne w świecie arabskim, ze szczególnym uwzględnieniem Egiptu i Tunezji oraz problem zmian społeczno-politycznych w państwach Zatoki Perskiej. W ramach projektu analizowane są także wyzwania dla bezpieczeństwa wewnętrznego i regionalnego (tj. konflikt izraelsko-palestyński, konflikt w Syrii, konflikty transgraniczne w Afryce Północnej). Zakres badań obejmuje również stosunki bilateralne państw arabskich i Izraela z Polską, jak również stosunki Unii Europejskiej z Bliskim Wschodem i Afryką Północną, w tym relacje w subregionie Morza Śródziemnego oraz politykę innych mocarstw wobec Bliskiego Wschodu.

Biblioteka PISM[edytuj | edytuj kod]

Posiada jeden z największych w Polsce (blisko 200 tys. woluminów) specjalistyczny księgozbiór z zakresu spraw międzynarodowych. Zawiera on publikacje na temat stosunków międzynarodowych, polityki zagranicznej, prawa i bezpieczeństwa międzynarodowego, gospodarki światowej, procesów globalizacji, historii dyplomacji, integracji europejskiej i studiów regionalnych. Biblioteka PISM ma status biblioteki depozytowej Organizacji Narodów Zjednoczonych. Zgromadziła największą w Polsce kolekcję serii wydawniczych dokumentów dyplomatycznych opublikowanych w wybranych krajach.

Akademia PISM[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Akademia PISM.

Akademia PISM jest częścią Polskiego Instytutu Spraw Międzynarodowych. Misją Akademii PISM jest rozwój zawodowy pracowników administracji publicznej oraz pracowników sektora prywatnego poprzez udział w szkoleniach, warsztatach oraz kursach z zakresu stosunków międzynarodowych i dyplomacji.

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

Analizy PISM publikowane są w formie ekspertyz, rekomendacji i raportów. Do najważniejszych zaliczyć można:

  • Biuletyn PISM
  • PISM Strategic Files
  • PISM Policy Papers
  • Raporty PISM

Wydawane są również książki oraz czasopisma w języku polskim i angielskim: „Polski Przegląd Dyplomatyczny”, „Sprawy Międzynarodowe”, „The Polish Quarterly of International Affairs”, „Rocznik Polskiej Polityki Zagranicznej”, „Yearbook of Polish Foreign Policy”. PISM jest także wydawcą serii Polskie Dokumenty Dyplomatyczne (PDD), w ramach której publikowane są materiały archiwalne ilustrujące historię polskiej polityki zagranicznej w latach 1918-1989.

Kierownictwo[edytuj | edytuj kod]

Dyrektorzy[edytuj | edytuj kod]

    • w okresie 20 września 2004 – 31 maja 2005 i 10 czerwca 2010 – 18 lipca 2010 funkcję pełniącego obowiązki dyrektora sprawował Jacek Foks.

Rada PISM[edytuj | edytuj kod]

Rada PISM stanowi organ doradczy i opiniotwórczy, w skład której wchodzą przedstawiciele świata polityki, nauki i biznesu, wyróżniające się wysokim poziomem wiedzy w zakresie stosunków międzynarodowych i polityki zagranicznej. Członków Rady Instytutu powołuje Minister Spraw Zagranicznych na okres czterech lat. Obecnie członkami Rady są:

Finansowanie z budżetu państwa[edytuj | edytuj kod]

Polski Instytut Spraw Międzynarodowych otrzymuje co roku dotację podmiotową w ramach części 45 budżetu państwa – Sprawy międzynarodowe i członkostwo Rzeczypospolitej Polskiej w Unii Europejskiej.

W 2013 PISM otrzymał 8,2 mln zł[11]. W ustawie budżetowej na 2014 wysokość dotacji dla Instytutu również zaplanowano w wysokości 8,2 mln zł[12].

Przypisy

  1. Grzegorz Sołtysiak, (2008) Historia Polskiego Instytutu Spraw Międzynarodowych w latach 1947-1993 - pierwsze przybliżenie, Polski Przegląd Dyplomatyczny, nr 2, s. 93-124.
  2. Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 30 września 2004 r. w sprawie nadania statutu Polskiemu Instytutowi Spraw Międzynarodowych Dz. U. z 2004 r. Nr 216, poz. 2205
  3. Polski Instytut Spraw Międzynarodowych w międzynarodowym rankingu The Global Go-To Think Tanks Report 2011 (ang.). [dostęp 2012-01-31].
  4. http://www.pism.pl/instytut/rada#
  5. http://www.pism.pl/instytut/rada#
  6. http://www.pism.pl/instytut/rada#
  7. http://www.pism.pl/instytut/rada#
  8. http://www.pism.pl/instytut/rada#
  9. http://www.pism.pl/instytut/rada#
  10. http://www.pism.pl/instytut/rada#
  11. Sprawozdanie z wykonania budżetu państwa za okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2013 r. (Druk nr 2445). Tom I. sejm.gov.pl, 30 maja 2014. [dostęp 2014-09-16]. s. 2/64.
  12. Ustawa budżetowa na rok 2014 z dnia 24 stycznia 2014 r.. W: Dz. U. poz. 162 [on-line]. isap.sejm.gov.pl, 3 lutego 2014. [dostęp 2014-09-16]. s. 58.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]