Plezjozaur

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Plezjozaur
Plesiosaurus
De la Beche & Conybeare, 1821
Okres istnienia: synemur
Plezjozaur
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada zauropsydy
Podgromada diapsydy
Nadrząd zauropterygi
Rząd plezjozaury
Podrząd Plesiosauroidea
Rodzina Plesiosauridae
Rodzaj plezjozaur
Gatunki
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Plezjozaur (Plesiosaurus) – rodzaj średniej wielkości plezjozaura z Plesiosauridae. Żył we wczesnej jurze (synemur) na terenach obecnych Anglii i Niemiec. Cechował się długą i smukłą szyją, krótkim, krępym tułowiem, krótkim ogonem i dwiema parami wydłużonych płetw.

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Porównanie wielkości plezjozaura i człowieka

Plesiosaurus osiągał długość od 3,5[1] do 5 m[2]. Jego pysk był krótki, lecz gad ten był w stanie rozwierać szczęki bardzo szeroko. W zębodołach żuchwy osadzone były 24 pary niewielkich, ostrych, okrągłych w przekroju zębów, a pięć par znajdowało się w kości przedszczękowej. Szyja, mimo iż długa i smukła, zdaje się być raczej mało elastyczna, gdyż kręgi są płasko zakończone. Składała się z około 40 żeber szyjnych i stanowiła do 150% długości tułowia[1]. Od większości innych przedstawicieli Plesiosauroidea odróżniał się stosunkowo mniejszą czaszką (16–19 cm długości), krótszą w regionach oczodołowym i skroniowym[3].

Wydłużone płetwy plezjozaura składały się z pięciu palców, ze stosunkowo dużą ilością kości przypominających paliczki[1]. Skamieniałe odciski skóry plezjozaura wskazują, że była ona gładka, a nie łuskowata. Nozdrza wewnętrzne znajdowały się niemal dokładnie pod zewnętrznymi[3]. Według O'Keefe'a wiele plezjomorficznych cech osteologicznych łączy plezjozaura z rodzajem Thalassiodracon, jednak nie były one ze sobą blisko spokrewnione[4].

Klasyfikacja[edytuj | edytuj kod]

Obecnie przeważnie wyróżnia się jeden gatunek wchodzący w skład rodzaju Plesiosaurus – pozostałe zostały włączone do innych rodzajów (m.in.: Archaeonectrus, Attenborosaurus, Eretmosaurus, Eurycleidus, Microcleidus, Peloneustes, Rhomaleosaurus, Thalassiodracon) lub zostały uznane za młodsze synonimy już nazwanych[1][3]. O'Keefe uznawał trzy gatunki Plesiosaurus: typowy P. dolichodeirus, P. guilelmiimperatoris i P. brachypterygius[4], jednak dwa ostatnie bywają klasyfikowane w odrębnych rodzajach Seeleyosaurus i Hydrorion[5].

Plesiosaurus jest jednym z przedstawicieli rodziny Plesiosauridae, obejmującej również – według Ketchuma i Bensona (2010) – rodzaje Seeleyosaurus, Hydrorion, Microcleidus i Occitanosaurus[5]. Według analizy przeprowadzonej przez O'Keefe'a Plesiosaurus jest taksonem siostrzanym dla wszystkich pozostałych Plesiosauroidea[4].

Paleobiologia i paleoekologia[edytuj | edytuj kod]

Plezjozaury te żywiły się prawdopodobnie głównie rybami – co ułatwiało im przystosowane do tego celu uzębienie oraz długa szyja. Połykały zdobycz w całości, nie przeżuwały. Brak jednak pancerza i stosunkowo niewielkie rozmiary narażały je na ataki większych drapieżników, takich jak m.in. daleko z nimi spokrewnione pliozaury. Najprawdopodobniej plezjozaury były w stanie przez krótki czas przebywać poza wodą, np. w celu złożenia jaj[2]. Jednak znalezisko gatunku Polycotylus latippinus (Cope), zinterpretowane przez O’Keefe i Chiappe jako ciężarna samica z znajdującym się wewnątrz jej ciała płodem wskazuje, że ten dość blisko spokrewniony z plezjozaurami gatunek był żyworodny i w związku z tym nie składał jaj[6].

Nozdrza wewnętrzne znajdowały się niemal dokładnie pod zewnętrznymi, co sugeruje, że Plesiosaurus – w przeciwieństwie do plezjozaurów takich jak kryptoklid czy Rhomaleosaurus – nie był w stanie wyczuwać zapachów pod wodą[3].

Historia odkryć[edytuj | edytuj kod]

Plesiosaurus był prawdopodobnie pierwszym odkrytym gadem morskim[2]. Wiele doskonale zachowanych i niemal kompletnych szkieletów odkryła na klifach w Lyme Regis angielska paleontolog Mary Anning. W 1821 roku Plesiosaurus („bliski jaszczur”) został oficjalnie opisany. Jako że był pierwszym opisanym plezjozaurem, wiele skamieniałości przedstawicieli innych taksonów również błędnie zaliczano do rodzaju Plesiosaurus[1][3]. Holotypem gatunku typowego, P. dolichodeirus, jest NHM 22656 (dawniej BMNH 22656), pochodzący z synemuru Lyme Regis[4].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Lepidosauromorpha: Plesiosauroidea (ang.). Palaeos. [dostęp 23 sierpnia 2010].
  2. 2,0 2,1 2,2 Plesiosaurus – Jurassic Reptiles (ang.). Prehistoric World Images. [dostęp 23 sierpnia 2010].
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Ben Creisler: Plesiosauria Translation and Pronunciation Guide (ang.). [dostęp 23 sierpnia 2010].
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 Frank R. O'Keefe. A cladistic analysis and taxonomic revision of the Plesiosauria (Reptilia: Sauropterygia). „Acta Zoologica Fennica”. 213, s. 1–63, 2001. ISBN 951-9481-58-3 (ang.). 
  5. 5,0 5,1 Hilary F. Ketchum, Roger B. J. Benson. Global interrelationships of Plesiosauria (Reptilia, Sauropterygia) and the pivotal role of taxon sampling in determining the outcome of phylogenetic analyses. „Biological Reviews”. 85 (2), s. 361–392, 2010. doi:10.1111/j.1469-185X.2009.00107.x (ang.). 
  6. F. R. O’Keefe, L. M. Chiappe. Viviparity and K-selected life history in a Mesozoic marine plesiosaur (Reptilia, Sauropterygia). „Science”. 333 (6044), s. 870-873, 2011. doi:10.1126/science.1205689 (ang.).