Podkowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy koni. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Podkowa
Rodzaje podków, kopyta i podkowiaki - rycina
P. z jednym kapturkiem i p. z dwoma kapturkami
Podkowy to powszechnie spotykane symbole mające przynosić szczęście

Podkowa – metalowe wzmocnienie w kształcie litery U przybijane gwoździami (zwanymi podkowiakami) do kopyt końskich w celu zapobiegania ścieraniu się kopyt. Podkowy powinny być przybite jedynie do przednich kopyt konia, lub do wszystkich czterech.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Od początków jeździectwa, kopyta końskie przysparzały kłopotów przy użytkowaniu koni, ponieważ szybko się ścierały. Spowodowane było to koniecznością dźwigania dodatkowego ciężaru oraz poruszaniem się po podłożu nie zawsze naturalnym dla konia, wybieranym przez jeźdźca. Około 400 roku p.n.e. grecki wódz Ksenofont, szukając sposobu utwardzenia kopyt, zalecał trzymać konie w stajniach o podłodze lekko pochyłej, dla zapewnienia odpływu moczu, brukowanych kostką "na grubość kopyta". Kolejnym etapem na drodze do wynalezienia podków były stosowane przez Rzymian, jak i wiele innych ludów specjalne sandały dla koni – skórzaną lub metalową podeszwę przywiązywano do kopyt koni. Jednak prawdziwe podkowy, przybijane gwoździami, stanowiące jedyną skuteczną ochronę przed ścieraniem wynaleziono dopiero ok. 1000 roku; pojawiły się one u Celtów i Galów.

Konsekwencje[edytuj | edytuj kod]

Wraz z pojawieniem się podków, pojawił się problem: podkute kopyta nie ścierały się, a wiec stale narastały (kopyta rosną ok. 1 cm na miesiąc). Gdy kopyta stawały się zbyt długie, koń zmieniał postawę, co powodowało nietypowe obciążenie stawów, m.in. pęcinowych, a w konsekwencji poruszał się z coraz większym trudem. Dlatego konieczne stało się, co około 6 tygodni, rozkucie kopyt i przywrócenie im przez ostruganie normalnej długości i wysokości oraz ponowne ich okucie (przekucie).

Typy podków[edytuj | edytuj kod]

Istnieje wiele różnych rodzajów podków, przystosowanych do rodzaju wykonywanej pracy lub korygujących nieprawidłową postawę zwierzęcia. Podkowy występują w różnych rozmiarach i mogą być także dopasowywane przez kowala do konkretnego kopyta poprzez kucie na gorąco.

Najczęściej używane podkowy:

  • Podkowy wyścigowe – są bardzo lekkie, zazwyczaj wykonane z aluminium;
  • Podkowy hacelowe – posiadają specjalne otwory do wkręcania haceli;
  • Podkowy przeciwpoślizgowe – mają rowki, w których "chowają się" główki podkowiaków;
  • Podkowy pantoflowe (gładkie) – całkowicie gładkie od strony przyziemnej, cienkie, z niewielkim rowkiem na podkowiaki, obciążające stawy konia w małym stopniu i z tego powodu stosowane często u młodych koni;
  • Podkowy ze sztyftami – podobne do hacelowych lub wyścigowych, lecz ich powierzchnia przyziemna wzmocniona jest sztyftami wolframowymi, zapobiegającymi zbyt szybkiemu ścieraniu się podków u koni pracujących na twardych nawierzchniach, zwłaszcza u koni zaprzęgowych;
  • Podkowy warszawskie – dla koni pociągowych pracujących na asfalcie lub bruku, amortyzujące wstrząsy dzięki gumowej podkładce przynitowanej do poprzeczki łączącej końce ramion, stanowiącej też oparcie dla strzałki kopytowej. Przód podkowy od strony przyziemnej zaopatrzony jest w specjalne zęby lub hacele;
  • Podkowy z dwoma kapturkami – stosowane na tylnych kopytach, które mają nieco inny kształt niż kopyta przednie;
  • Podkowy ortopedyczne (korekcyjne) – korygujące wady postawy i niektóre wady chodu; podkowy te występują w różnorodnych kształtach.

Zalety i wady stosowania podków[edytuj | edytuj kod]

Podkowy zapobiegają ścieraniu się kopyt końskich i umożliwiają koniowi pracę na nienaturalnym dla niego podłożu. Dzięki nim, zmniejszone jest także ryzyko urazu kopyt, ponieważ osłaniają ich brzegi i podeszwę. Niektóre podkowy umożliwiają wkręcanie haceli, zapobiegających ślizganiu się konia na lodzie czy błocie, które mogłoby grozić poważnymi urazami konia i jeźdźca. Podkowy ortopedyczne stosowane są do korygowania wad postawy, leczenia urazów kopyt (np. pęknięć) czy leczenia ochwatu.

Z drugiej strony, podkowy ograniczają naturalną mechanikę kopyta, wpływając także na pracę stawów w nogach końskich. Utrzymując strzałkę ponad podłożem przenoszą obciążenia na ściany boczne kopyta, ograniczają jej funkcje polegające na naturalnej amortyzacji uderzenia kopyta o podłoże oraz zmniejszają stymulowanie przepływu krwi w kopycie. Przybijanie podkowiaków osłabia ścianę kopyta i powoduje wewnętrzne urazy kopyta. Podkowiaki odprowadzają ciepło z wnętrza do podkowy, obniżając temperaturę kopyta. Zerwanie podkowy może grozić poważniejszym uszkodzeniem puszki kopytowej.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]