Skóra (surowiec)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy surowca. Zobacz też: skóra – powłoka ciała.
Wyroby skórzane
Wikimedia Commons

Skórasurowiec wykorzystywany w przemyśle, pozyskiwany z powłoki ciała zwierząt dzikich i hodowlanych. Jest wykorzystywany m.in. do wyrobu odzieży, obuwia, galanterii, tapicerek samochodowych oraz okładek do książek. Ma również zastosowanie w technice.

Budowa[edytuj | edytuj kod]

Skóra zwierząt składa się z 3 warstw[1]:

  • naskórka – warstwa zewnętrzna, ochronna, na której znajdują się włosy, pierze lub łuski
  • skóry właściwej zbudowanej z tkanki łącznej (przestrzenne sploty włókien fibrylowych i pęczków)
  • warstwy podskórnej

W przemyśle skórzanym wykorzystywana jest skóra właściwa, którą oddziela się od naskórka i warstwy podskórnej. Warstwa skóry właściwej ma 2 powierzchnie: tę która stykała się z naskórkiem (lico), oraz tę która stykała się z warstwą podskórną (mizdra).

Skład[edytuj | edytuj kod]

Skóra niezakonserwowana składa się z około[1]:

  • 65% wody
  • 33% białek:
    • w 95% jest to białko kolagenowe (50-55% węgla, 6,5-7,3% wodoru, 21-24% tlenu, 15-18% azotu)[2]
  • 0,5% soli mineralnych
  • 2 do 30% tłuszczów

Topografia[3][edytuj | edytuj kod]

Struktura topograficzna skóry

Skóra zwierzęca ma różne właściwości warstwowe w zależności od części ciała z której została zdjęta. Rozróżnia się skóry z: policzka, łba, łopatki, grzbietu, zadu, pachwiny przedniej, brzucha, pachwiny tylnej. Części skóry nazywane są: kark, krupon (słupiec), bok, szczupak. W przypadku zwierząt futerkowych: pyszczek, łepek, ucho, szyja, podgardle, kark, pierś, przednia łapa, grzbiet, bok, brzuszek, zad, biodro, tylna łapa, ogon.

Krupon ma najbardziej zwartą budowę. Skóry z karku i brzucha mają mniejszą gęstość, a z pachwin – najmniejszą.

Rodzaje skór[edytuj | edytuj kod]

Skóry niewyprawione[edytuj | edytuj kod]

W przemyśle skórzanym wyprawia się skóry kręgowców, głównie ssaków oraz gadów, płazów, ryb i ptaków. Najważniejsze rodzaje skór używane w przemyśle przedstawia tabela[4].

Rodzaje zwierząt Nazwy skór
bydło domowe cielęce, żarłoków, bukatów, krowie, wołowe, byków
konie źrebięce, końskie
kozy koźlęce, kozie, roczniaków, capów
owce jagnięce, owcze, krzyżówek, tryków, golce (strzyżone)
świnie świńskie, prosiąt, knurów
gady i płazy jaszczurek, wężowe, krokodylowe
skóry futerkowe
drapieżniki wydry, kuny, norki, szopy, sobole, borsuki, lisy, skunksy, tchórze, łasice, koty, szynszyle
przeżuwające owce, jagnięta, koźlęta, karakuły, brajtszwance
jednokopytne źrebięta, zebry
gryzonie króliki, piżmowce, nutrie, chomiki, popielice, bobry, murmie
torbacze oposy
owadożerne krety
płetwonogie foki

Skóry wyprawione[5][edytuj | edytuj kod]

Skóry garbarskie po wyprawieniu mogą służyć jako materiał na cholewki, spody, podszewki butów, rękawiczki (skóry podeszwowe, waszowe, podpodeszwowe, pasowe, boksy, welury, nubuki, waterproof, szewro, juchty, podszewkowe, glacé, nappa, zamszowe, odzieżowe, potnikowe). Skóry galanteryjne wykorzystuje się do produkcji teczek, pasków itp., skóry kaletnicze (skóry safianowe) na portmonetki, torebki, skóry rymarskie (skóry blankowe, waszetowe) na uprzęże i inne materiały wyposażenia np. wojskowego. Istnieją także odmiany takie jak skóry tapicerskie, skóry introligatorskie (oprawy książek, manuskrypty), skóry ortopedyczne (protezy, bandaże), skóry techniczne (na pasy pędne, trokowe, uszczelkowe, gazomierzowe, na odzież ochronną), skóry na bębny i na przyrządy sportowe.

Wyprawione skóry zwierząt futerkowych mają okrywę włosową. Stosowane są jako materiał na futra, czapki, etole itp. lub jako materiał dekoracyjny (futra dzikich zwierząt).

W średniowieczu na ziemiach polskich skóra była podstawowym surowcem służącym do wyrobu odzieży, obuwia, uprzęży, worów, sakw, a także części uzbrojenia (tarcze).

Namiastki skóry[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Sztuczna skóra.

Namiastki skóry (sztuczna skóra) to produkty wytworzone sztucznie mające własności podobne do produktów wytworzonych ze skóry[6].

Właściwości i przechowywanie[7][edytuj | edytuj kod]

Zmiany temperatury i wilgotności miejsca przechowywania wpływają na jakość skóry. W przypadku zmniejszenia wilgotności skóra zmniejsza swą powierzchnię (kurczy się), gdy wilgotność się zwiększa skóra staje się bardziej elastyczna, rozciągliwa. Jednoczesna duża wilgotność i wysoka temperatura powoduje pleśnienie skóry. Skóra wystawiona na działanie promieni słonecznych szybciej się utlenia i starzeje, podobnie skóra na którą oddziałuje dwutlenek siarki (np. z dymu paleniska).

Najbardziej odpowiednim miejscem przechowywania wyrobów skórzanych są regały drewniane w miejscu zaciemnionym o temperaturze ok. 5-15 °C i wilgotności względnej powietrza 50-70%. Skóry futerkowe najodpowiedniej są przechowywane w chłodnych miejscach, zabezpieczonych przed pasożytami (molami).

Wyroby skórzane wymagają odpowiedniego konserwowania (czyszczenia, suszenia, pastowania lub szczotkowania, prania).

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Skóra i jej namiastki (dział XXVIII). W: red.nacz. Adam Tadeusz Troskolański: Mała Encyklopedia Techniki. Warszawa: PWN, 1973, s. 1146-1169., tabl., ryc.
  2. Wielka historia Polski, t. I Do 1320, Wydawnictwo Pinnex, s. 67, ISBN 83-86651-30-X.