Wolfram

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Inne znaczenia Ten artykuł dotyczy pierwiastka chemicznego. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Wolfram
tantal ← wolfram → ren
Wygląd
stalowoszary
Wolfram
Ogólne informacje
Nazwa, symbol, l.a. wolfram, W, 74
(łac. wolframium)
Grupa, okres, blok 6, 6, d
Stopień utlenienia VI, V, IV, III, II
Właściwości metaliczne metal przejściowy
Właściwości tlenków średnio kwasowe
Masa atomowa 183,84(1)[a][1] u
Stan skupienia stały
Gęstość 19250 kg/m³
Temperatura topnienia 3422 °C
Temperatura wrzenia 5555 °C
Numer CAS 7440-33-7
PubChem 23964[2]
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
warunków normalnych (0 °C, 1013,25 hPa)

Wolfram (W, łac. wolframium) – pierwiastek chemiczny z grupy metali przejściowych w układzie okresowym. Nazwa pochodzi od wolframitu, minerału, z którego wolfram został wyodrębniony po raz pierwszy. Dawna nazwa polska tungsten[4] pochodzi od szwedzkich słów tung („ciężki”) i sten („kamień”)[5]; nazwa o takiej etymologii używana jest współcześnie w języku angielskim, francuskim i niektórych innych[6].

Istnienie tego pierwiastka zasugerował jako pierwszy w 1779 r.[potrzebne źródło] Peter Woulfe, który badał minerał wolframit. Analogiczne sugestie zostały w 1781 r.[potrzebne źródło] opublikowane przez Carla Scheelego. W stanie czystym pierwiastek ten jako pierwszy wyodrębnili w roku 1783 José i Fausto Elhuyarowie[5].

Występuje w skorupie ziemskiej w ilości 1,25 ppm. Jego najważniejszymi minerałamiszelit (CaWO4) i wolframit [(Fe,Mn)WO4][7], który ma skład pośredni pomiędzy hübnerytem, MnWO4, a ferberytem, FeWO4 (według części środowiska mineralogów nazwa „wolframit” w ogóle nie powinna być stosowana, a odpowiednie minerały, w zależności od składu, należy klasyfikować jako hübneryt lub ferberyt)[5]. Wolfram zawierają także stolzyt i raspit (oba PbWO4)[8] oraz wiele innych minerałów[9].

Wolfram jest ciemnoszarym metalem. Bardzo czysty jest ciągliwy i łatwo poddaje się obróbce, z niewielkimi domieszkami węgla jest twardy i kruchy. W temperaturze poniżej 0,0012 K (a w postaci cienkiej warstwy poniżej 4 K) staje się nadprzewodnikiem. Dzięki pasywacji jest odporny na działanie tlenu, wody, zasad, kwasów, a nawet wody królewskiej. Roztwarza się natomiast w stopionym azotanie potasu[10]. W podwyższonej temperaturze utlenia się, reaguje z węglem i fluorowcami.

Wolfram stosowany jest jako dodatek stopowy do wysokogatunkowej stali, z jego stopów sporządza się elektrody lamp elektronowych i rentgenowskich, włókna żarowe itp. Węglik wolframu dzięki niezwykłej twardości służy do wyrobu materiałów ściernych i narzędzi – jest głównym składnikiem widii. Ze względu na wysoką twardość i gęstość jest używany do produkcji rdzeni podkalibrowych pocisków przeciwpancernych oraz kompozytowych pocisków pełnokalibrowych, rzutek (lotek) do darta, a konkretnie przy spiekaniu[potrzebne źródło] barreli (beczek), gdzie w najlepszych lotkach występuje w 95–97%.

Wydobycie wolframu na świecie w roku 2005

Uwagi

  1. Liczba w nawiasie oznacza niepewność ostatniego podanego miejsca po przecinku.

Przypisy

  1. Current Table of Standard Atomic Weights in Order of Atomic Number (ang.). Commission on Isotopic Abundances and Atomic Weights, IUPAC, 2013-09-24. [dostęp 2013-12-02].
  2. Wolfram – podsumowanie (ang.). PubChem Public Chemical Database.
  3. Wolfram (ang.). Karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich dla Stanów Zjednoczonych. [dostęp 2011-10-05].
  4. tungsten. Słownik języka polskiego PWN. [dostęp 2013-09-20].
  5. 5,0 5,1 5,2 King, R.J.. Minerals explained 41. „Geology Today”. 21 (1), s. 33-37, 2005. DOI: 10.1111/j.1365-2451.2005.00493.x. 
  6. wolfram. Słownik internetowy Ling.pl. [dostęp 2013-09-20].
  7. Adam Bielański: Podstawy chemii nieorganicznej. Wyd. 5. Warszawa: PWN, 2002, s. 882. ISBN 83-01-13654-5.
  8. Physical and optical properties of minerals. W: CRC Handbook of Chemistry and Physics. Wyd. 83. Boca Raton: CRC Press, 2003, s. od 4-149 do 4-155.
  9. Mineral Species containing Tungsten. webmineral.com. [dostęp 2013-09-16].
  10. Philip John Durrant, Bryl Durrant: Zarys współczesnej chemii nieorganicznej. Warszawa: PWN, 1965, s. 1119.