Wolfram

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy pierwiastka chemicznego. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Wolfram
tantal ← wolfram → ren
Wygląd
stalowoszary
Wolfram
Ogólne informacje
Nazwa, symbol, l.a. wolfram, W, 74
(łac. wolframium)
Grupa, okres, blok 6, 6, d
Stopień utlenienia VI, V, IV, III, II
Właściwości metaliczne metal przejściowy
Właściwości tlenków średnio kwasowe
Masa atomowa 183,84(1)[a][2] u
Stan skupienia stały
Gęstość 19250 kg/m³
Temperatura topnienia 3422 °C
Temperatura wrzenia 5555 °C
Numer CAS 7440-33-7
PubChem 23964[3]
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
warunków normalnych (0 °C, 1013,25 hPa)
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło wolfram w Wikisłowniku

Wolfram (W, łac. wolframium) – pierwiastek chemiczny z grupy metali przejściowych w układzie okresowym. Nazwa pochodzi od wolframitu, minerału, z którego wolfram został wyodrębniony po raz pierwszy. Dawna nazwa polska tungsten[4] pochodzi od szwedzkich słów tung („ciężki”) i sten („kamień”)[5]; nazwa o takiej etymologii używana jest współcześnie w języku angielskim, francuskim i niektórych innych[6].

Istnienie tego pierwiastka zasugerował jako pierwszy w 1779 r.[potrzebne źródło] Peter Woulfe, który badał minerał wolframit. Analogiczne sugestie zostały w 1781 r.[potrzebne źródło] opublikowane przez Carla Scheelego. W stanie czystym pierwiastek ten jako pierwszy wyodrębnili w roku 1783 José i Fausto Elhuyarowie[5].

Występuje w skorupie ziemskiej w ilości 1,25 ppm. Jego najważniejszymi minerałamiszelit (CaWO4) i wolframit [(Fe,Mn)WO4][7], który ma skład pośredni pomiędzy hübnerytem, MnWO4, a ferberytem, FeWO4 (według części środowiska mineralogów nazwa „wolframit” w ogóle nie powinna być stosowana, a odpowiednie minerały, w zależności od składu, należy klasyfikować jako hübneryt lub ferberyt)[5]. Wolfram zawierają także stolzyt i raspit (oba PbWO4)[8] oraz wiele innych minerałów[9].

Wolfram jest ciemnoszarym metalem. Bardzo czysty jest ciągliwy i łatwo poddaje się obróbce, z niewielkimi domieszkami węgla jest twardy i kruchy. W temperaturze poniżej 0,0012 K (a w postaci cienkiej warstwy poniżej 4 K) staje się nadprzewodnikiem. Dzięki pasywacji jest odporny na działanie tlenu, wody, zasad, kwasów, a nawet wody królewskiej. Roztwarza się natomiast w stopionym azotanie potasu[10]. W podwyższonej temperaturze utlenia się, reaguje z węglem i fluorowcami.

Wolfram stosowany jest jako dodatek stopowy do wysokogatunkowej stali, z jego stopów sporządza się elektrody lamp elektronowych i rentgenowskich, włókna żarowe itp. Węglik wolframu dzięki niezwykłej twardości służy do wyrobu materiałów ściernych i narzędzi – jest głównym składnikiem widii. Ze względu na wysoką twardość i gęstość jest używany do produkcji rdzeni podkalibrowych pocisków przeciwpancernych oraz kompozytowych pocisków pełnokalibrowych, rzutek (lotek) do darta, a konkretnie przy spiekaniu[potrzebne źródło] barreli (beczek), gdzie w najlepszych lotkach występuje w 95–97%.

Wydobycie wolframu na świecie w roku 2005

Uwagi

  1. Liczba w nawiasie oznacza niepewność ostatniego podanego miejsca po przecinku.

Przypisy

  1. Wolfram (ang.). Karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich dla Stanów Zjednoczonych. [dostęp 2011-10-05].
  2. Current Table of Standard Atomic Weights in Order of Atomic Number (ang.). Commission on Isotopic Abundances and Atomic Weights, IUPAC, 2013-09-24. [dostęp 2013-12-02].
  3. Wolfram – podsumowanie (ang.). PubChem Public Chemical Database.
  4. tungsten. Słownik języka polskiego PWN. [dostęp 2013-09-20].
  5. 5,0 5,1 5,2 King, R.J.. Minerals explained 41. „Geology Today”. 21 (1), s. 33-37, 2005. doi:10.1111/j.1365-2451.2005.00493.x. 
  6. wolfram. Słownik internetowy Ling.pl. [dostęp 2013-09-20].
  7. Adam Bielański: Podstawy chemii nieorganicznej. Wyd. 5. Warszawa: PWN, 2002, s. 882. ISBN 83-01-13654-5.
  8. Physical and optical properties of minerals. W: CRC Handbook of Chemistry and Physics. Wyd. 83. Boca Raton: CRC Press, 2003, s. od 4-149 do 4-155.
  9. Mineral Species containing Tungsten. webmineral.com. [dostęp 2013-09-16].
  10. Philip John Durrant, Bryl Durrant: Zarys współczesnej chemii nieorganicznej. Warszawa: PWN, 1965, s. 1119.